ترفند ۳.۹ میلیارد دلاری متا؛ تبدیل دیتاسنترهای هوش مصنوعی به تخفیف مالیاتی نجومی!

گزارش‌ها نشان می‌دهد شرکت متا با تغییر دسته‌بندی رک‌های سرور هوش مصنوعی خود به «تجهیزات آزمایشی»، توانسته ادعای اعتبار مالیاتی فدرال خود را ظرف دو سال از ۷۰۰ میلیون دلار به رقم باورنکردنی ۳.۹ میلیارد دلار برساند.

اعتبار مالیاتی بخش تحقیق و توسعه در سال ۲۰۲۳ حدود ۷۰۰ میلیون دلار برای متا صرفه‌جویی به همراه داشت. اما بر اساس گزارش نیویورک تایمز، این رقم تا سال ۲۰۲۵ به ۳.۹ میلیارد دلار جهش کرده است؛ رقمی نجومی که متا را به بزرگ‌ترین شرکت سهامی عام بهره‌مند از قانونی تبدیل می‌کند که کنگره آمریکا اصلاً برای تشویق پژوهش‌ها و آزمایش‌های علمی واقعی وضع کرده بود.

موتور محرک این سود هنگفت، یک استراتژی هوشمندانه در دسته‌بندی هزینه‌هاست. به گزارش نیویورک تایمز، متا بخش‌هایی از طرح توسعه دیتاسنترهای هوش مصنوعی خود را با برچسب «مدل‌های آزمایشی پایلوت» ثبت کرده و تراشه‌های اختصاص‌یافته برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی را از سرور‌های معمولی تفکیک کرده است. این شرکت استدلال کرده که نحوه چیدمان رک‌های سرور و پیکربندی شبکه آن‌ها، مشمول قوانین فدرال مربوط به پژوهش‌های واجد شرایط مالیاتی می‌شود.

قانونی برای روپوش‌های سفید آزمایشگاه، نه رک‌های سرور!

کنگره آمریکا این مشوق مالیاتی را برای پروژه‌های پر از ریسک و ابهام فنی طراحی کرده بود، نه استقرار گسترده سخت‌افزارهای تجاری در بازار.

قانون اعتبار مالیاتی پژوهش و آزمایش به اوایل دهه ۱۹۸۰ برمی‌گردد؛ زمانی که آمریکایی‌ها نگران بودند مبادا قافیه رقابت فناوری را به ژاپن ببازند. جیمز شانون، نماینده پیشین کنگره که بانی اصلی این قانون در سال ۱۹۸۱ بود، به نیویورک تایمز گفته هدف این مشوق حمایت از «نیروی انسانی متخصص، دانش و گردش اطلاعات» بوده، نه صرفاً «تولید و خرید کالا».

استاندارد قانونی این معافیت بسیار سخت‌گیرانه است: شرکت‌ها باید ابتدا یک «عدم‌قطعیت فنی» را اثبات کنند، راهکارهای مختلف را بسنجند و یک فرآیند آزمایشی واقعی را برای حل آن مشکل پیش ببرند. حتی در سال ۲۰۲۱، دادگاه فدرال در پرونده یک شرکت کشتی‌سازی در ایندیانا بر همین موضوع پافشاری کرد و درخواست تخفیف مالیاتی آن‌ها را رد کرد، چون صرفاً تولید یک محصول جدید دلیلی برای بهره‌مندی از این قانون نیست.

تراشه‌ها، رک‌ها و تعریفی بسیار دست‌ودلبازانه از واژه «آزمایش»

کارشناسان امور مالیاتی به‌شدت تردید دارند که آیا سخت‌افزارهای تجاری آماده و زیرساخت‌های عظیم سرور می‌توانند با استانداردهای سخت‌گیرانه این قانون همخوانی داشته باشند یا خیر.

رویکرد جنجالی متا بر این استدلال استوار است که طراحی شبکه و اتصال هزاران تراشه به یکدیگر برای آموزش مدل‌های غول‌پیکر هوش مصنوعی، با عدم‌قطعیت فنی و چالش‌های مهندسی واقعی همراه است؛ حتی اگر قطعات زیربنایی، یعنی پردازنده‌های گرافیکی انویدیا (Nvidia GPU)، کالاهایی آماده در بازار تجاری باشند.

آندره شوچوک از شرکت BPM (که متخصص مشاوره در زمینه معافیت‌های تحقیق و توسعه است) به نیویورک تایمز گفته این ادعای متا و آزمایشی خواندن دیتاسنترها «حرکتی بسیار عجیب و جسورانه» است. کارشناسان دیگر هم تأکید کرده‌اند که تجهیزات تجاری آماده تنها زمانی مشمول این قانون می‌شوند که مستقیماً برای حل یک ابهام فنی ثبت‌شده به کار بروند؛ استانداردی که بسیار محدودتر و سفت‌وسخت‌تر از ادعای متاست.

کارشناسان مالیاتی یادآور می‌شوند که طبق سوابق قانونی، به‌ندرت پیش آمده که سخت‌افزارهای تجاری موجود در بازار به عنوان تجهیزات آزمایشی پذیرفته شوند.

با این حال، اندی استون، سخنگوی متا، از موضع شرکت دفاع کرده و اعلام کرده که متا ظرف پنج سال گذشته رقمی معادل ۲۰۰ میلیارد دلار در بخش تحقیق و توسعه سرمایه‌گذاری کرده که ۵۷ میلیارد دلار آن فقط مربوط به سال اخیر بوده است. استون مدعی شده که متا دقیقاً از همان مشوق‌هایی استفاده می‌کند که کنگره برای تشویق سرمایه‌گذاری داخلی و اشتغال‌زایی تصویب کرده بود.

زمین لغزان قانون و ذخیره احتیاطی میلیاردی

گزارش‌های مالی خود متا نشان می‌دهد این شرکت کاملاً از خطرات و عواقب حقوقی ادعاهای مالیاتی‌اش آگاه است.

صورت‌های مالی ارائه‌شده به سازمان بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) این ریسک بزرگ را به وضوح نشان می‌دهد. متا در پایان سال ۲۰۲۵ رقمی معادل ۱۱.۲۳ میلیارد دلار را به عنوان ذخیره خالص برای مواضع مالیاتی نامطمئن خود اعلام کرده است. همچنین بر اساس گزارش سالانه، ۱۶.۴۵ میلیارد دلار منافع مالیاتی ناپایدار ثبت شده که بخش عمده آن به همین ابهامات معافیت تحقیق و توسعه و قیمت‌گذاری انتقالی مربوط می‌شود.

سازمان امور مالیاتی آمریکا (IRS) هنوز ادعای متا درباره دیتاسنترهای هوش مصنوعی را رسماً رد نکرده است؛ اما این مبالغ نجومی در واقع ذخیره‌های احتیاطی حسابداری هستند تا در صورت حسابرسی دقیق یا ارجاع پرونده به دادگاه، دست شرکت خالی نماند.

طبق گزارش کمیته مشترک مالیاتی، تخفیف‌های تحقیق و توسعه در سال ۲۰۲۵ رقمی در حدود ۳۲.۱ میلیارد دلار روی دست دولت فدرال خرج گذاشته است. شرکت‌های بزرگی مثل اپل، آمازون، آلفابت (گوگل) و مایکروسافت هر کدام سالانه بیش از یک میلیارد دلار از این اعتبار مالیاتی را طلب می‌کنند؛ هرچند هنوز مدرکی وجود ندارد که نشان دهد این شرکت‌ها هم مثل متا رک‌های سرور هوش مصنوعی را به عنوان تجهیزات آزمایشی قالب کرده باشند!

علاوه بر این، متا با پرونده‌های مالیاتی دیگری هم در اداره مالیات آمریکا دست‌به‌گریبان است؛ از جمله تلاش دولت برای بازپس‌گیری ۳۵۵ میلیون دلار مالیات ناشی از حق خرید سهام مارک زاکربرگ (که به عنوان هزینه تحقیقاتی ثبت شده بود) و پرونده‌ای بزرگ‌تر درباره اتهام انتقال سودهای شرکت به جزایر کیمن.

البته باید توجه داشت که این رقم ۳.۹ میلیارد دلاری، کل صرفه‌جویی مالیاتی بخش تحقیق و توسعه متا در سال ۲۰۲۵ را نشان می‌دهد و معلوم نیست چه سهمی از آن منحصراً به دیتاسنترهای هوش مصنوعی تعلق دارد. هرچند گزارش‌ها این جهش سرسام‌آور را مستقیماً به استراتژی جدید زیرساخت سرور‌ها ربط می‌دهند، اما سهم دقیق آن‌ها هنوز علنی نشده است.

اگر سازمان مالیاتی آمریکا این توجیه متا را بپذیرد، چراغ سبزی به سایر توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی نشان داده خواهد شد تا آن‌ها هم میلیاردها دلار هزینه خرید پردازنده‌های گرافیکی و دیتاسنترها را مشمول معافیت مالیاتی کنند. اما اگر این ترفند رد شود، متا باید علاوه بر پرداخت مالیات اصلی و سود آن، خود را برای جریمه‌های سنگین نقدی آماده کند.