موج آبی و حباب هوش مصنوعی؛ چرا نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای به سود آینده این صنعت است؟

دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ به پیروزی‌های چشمگیری دست یافتند؛ رخدادی که پرسش‌های مهمی را درباره آینده قانون‌گذاری هوش مصنوعی، سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی و راهبرد سیاسی شرکت‌های فناوری برانگیخته است. بازار مضطرب سهام نیز با نوسان‌های شدیدی به این موضوع واکنش نشان داد؛ شاخص نزدک یک روز پس از انتخابات ۱.۴ درصد رشد کرد، اما روز بعد ۵.۵ درصد سقوط کرد. با این حال، نوسان‌های معاملاتی بازار سهام با چشم‌انداز بلندمدت هوش مصنوعی به‌عنوان یک فناوری تحول‌آفرین تفاوت دارد. از این منظر، تغییر فضای سیاسی ناشی از «موج آبی» می‌تواند خبر خوبی برای آینده این صنعت باشد.

مخاطرات رونق سرسام‌آور هوش مصنوعی

گسترش زیرساخت‌های هوش مصنوعی موتور محرک رشد تولید ناخالص داخلی ایالات متحده در سال جاری بوده است. یکی از استادان دانشکده کسب‌وکار کلمبیا در مقاله‌ای برای نشریه اقتصادی بروکینگز برآورد کرده است که تأمین مالی زیرساخت‌های هوش مصنوعی در فاصله سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۲ به ۱۰.۳ تریلیون دلار سرمایه، یعنی معادل حدود ۳.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی سالانه آمریکا نیاز خواهد داشت. لری فینک (Larry Fink)، مدیرعامل شرکت BlackRock، در سرمقاله وال‌استریت ژورنال زنگ خطر را به صدا درآورد و نوشت: «وقتی این حجم عظیم از تقاضای سرمایه‌گذاری با عرضه محدود سرمایه برخورد کند، استقراض و دریافت وام برای همه گران‌تر می‌شود.»

چرخه اخبار مالی کاملاً حول محور صنعت هوش مصنوعی و زنجیره تأمین آن می‌چرخد. تقاضا برای مراکز داده بی‌پایان به نظر می‌رسد و تنها عامل محدودکننده آن، ظرفیت تولید قطعات توسط تأمین‌کنندگان، کمبود نیروی کار ماهر برای راه‌اندازی نیروگاه‌های بزرگ محاسباتی و فرسودگی شبکه توزیع برق است؛ شبکه‌ای که برای تأمین نیازهای کشوری که هم‌زمان به دنبال شتاب‌بخشیدن به هوش مصنوعی و احیای ظرفیت‌های تولیدی ازدست‌رفته خود است، با دشواری‌های فراوانی دست‌وپنجه نرم می‌کند. دولت آمریکا در هوش مصنوعی فرصتی دید تا ضمن به حرکت درآوردن چرخ اقتصاد، برتری خود را در رقابت ژئوپلیتیکی با چین به رخ بکشد. صنعت فناوری نیز که ذی‌نفع مستقیم این ماجرا بود، با اشتیاق از این روایت حمایت کرد.

شتاب‌گراترین طیف‌های بخش فناوری، به‌ویژه گروهی از سرمایه‌گذاران خطرپذیر که نفع مستقیمی در نبود قوانین سخت‌گیرانه و کسب بازدهی سریع سرمایه‌گذاری داشتند، مناصب قدرت را در دولت به دست گرفتند و در هجده ماه نخست دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ، دستورکارها را هدایت کردند. سایر مدیران ارشد فناوری نیز به‌طور علنی با برنامه‌های هوش مصنوعی دولت هم‌سو شدند.

آزمایشگاه‌های پیشروی هوش مصنوعی که اکنون در زمره بزرگ‌ترین شرکت‌های تاریخ سرمایه‌داری آمریکا قرار دارند، همچنان مانند استارتاپ‌های نابالغ رفتار می‌کردند. شرکت‌های OpenAI و Anthropic هر دو فاش کردند که مدل‌هایشان در جریان آزمایش‌ها به سیستم‌های سازمان‌های بیرونی نفوذ کرده‌اند. شرکت OpenAI رخداد مربوط به پلتفرم Hugging Face را تصادفی خواند و Anthropic نیز چهار مورد نفوذ خود را ناشی از پیکربندی نادرست محیط آزمایش در کنار خطای تصمیم‌گیری مدل دانست. رسانه‌ها نیز بلافاصله این حوادث را به هوش مصنوعی سرکش و فناوری تقریباً خودآگاه نسبت دادند.

در همین زمان، رهبران این شرکت‌ها از ساخت یک ذهن بیگانه سخن می‌گفتند و درباره خطر انقراض بشر هشدار می‌دادند. البته پیام ضمنی آن‌ها این بود که بشریت هنوز هم می‌تواند نجات پیدا کند، به‌شرط آنکه شما به تأمین مالی رشد آن‌ها ادامه دهید تا خودشان پیشگام خلق ابرهوش باشند.

در کانون این تحولات، انویدیا به‌عنوان باارزش‌ترین شرکت جهان، به ارزش بازاری بیش از ۵ تریلیون دلار دست یافت و در رقابتی شانه‌به‌شانه با آلمان برای کسب جایگاه «سومین اقتصاد بزرگ جهان» قرار گرفت. این شرکت با ایجاد شبکه‌ای از سهام، وام‌ها و ضمانت‌های مالی در سراسر صنعت هوش مصنوعی، هم نقش تأمین‌کننده قطعات و هم نقش بانک را برای این دوران رونق ایفا می‌کند.

تجربه دهه‌ها فعالیت حرفه‌ای در صنعت فناوری نشان می‌دهد که باید در آمیختن سیاست با کسب‌وکار بسیار محتاط بود و در گزارش‌های مالی مربوط به تقاضای محصول، رویکردی محافظه‌کارانه در پیش گرفت. اتکای بیش از حد به یک حزب و یک دولت خاص، یک ریسک تجاری بزرگ به‌شمار می‌رود. حمایت‌های تهاجمی و مصنوعی از تقاضا، از جمله تأمین مالی چرخشی و تمرکز بیش از حد روی مشتریان معدود، در نهایت گریبان‌گیر کسب‌وکار خواهد شد؛ به‌ویژه زمانی که رکود از راه برسد.

موج فزاینده مخالفت‌های مردمی با مراکز داده

بسیاری تصور می‌کردند که واکنش‌های سیاسی علیه هوش مصنوعی از دل نگرانی‌ها درباره خطرات وجودی و نابودی بشر بیرون خواهد آمد، اما واقعیت چیز دیگری است. مردم به‌ندرت بر اساس موضوعات انتزاعی رأی می‌دهند. به‌ویژه در یک سال گذشته، هوش مصنوعی به دغدغه روزمره خانواده‌ها تبدیل شده است. خانواده‌ها می‌پرسند که آیا قبض‌های انرژی آن‌ها افزایش خواهد یافت یا اینکه آیا طرح‌های شهری محله‌شان برای ساخت یک مرکز داده جدید تغییر می‌کند یا خیر. آن‌ها نگران شغل خود هستند و می‌ترسند که هوش مصنوعی فرصت‌های شغلی فرزندانشان را پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه از بین ببرد. شهروندان درباره پیامدهای زیست‌محیطی پروژه‌های محلی گفت‌وگو می‌کنند. این‌ها مسائلی ملموس هستند که رأی‌دهندگان را به حرکت وا‌می‌دارند و فشار بر سیاست‌گذاران را برای اقدام عملی افزایش می‌دهند.

با این حال، این دغدغه‌های ملموس نیز به‌تنهایی توضیح نمی‌دهند که چرا در انتخابات اخیر شاهد قرار گرفتن ده‌ها طرح و لایحه مرتبط با مراکز داده در برگه‌های رأی بودیم. به نظر می‌رسد مراکز داده به کانونی برای تخلیه نارضایتی‌های گسترده‌تر از دولت کنونی، نفوذ سیاسی صنعت فناوری و تأثیرات زیرساخت‌های هوش مصنوعی بر جوامع محلی تبدیل شده‌اند.

صنعت فناوری مرتکب یک اشتباه سیاسی شد و اکنون هوش مصنوعی در حال پرداخت تاوان آن است. اگر این صنعت به‌جای لابی‌گری برای مقررات‌زدایی و قوانین سهل‌گیرانه، زودتر به تعامل سازنده با ذی‌نفعان و افکار عمومی می‌پرداخت، هزینه این چالش بسیار کمتر می‌بود. در چنین فضایی، اقدام تحسین‌برانگیز OpenAI در انتشار «استاندارد جدید برای زیرساخت مسئولانه هوش مصنوعی» که تنها دو روز پس از انتخابات منتشر شد، با خطر فرصت‌طلبانه و دیرهنگام دیده‌شدن روبه‌رو است.

چرا قانون‌گذاری می‌تواند به سود هوش مصنوعی باشد؟

هوش مصنوعی می‌تواند تأثیرات اقتصادی مثبت و شگفت‌انگیزی به‌همراه داشته باشد. این فناوری قادر است بهره‌وری را افزایش دهد، ماهیت کار را متحول کند، به حل مسائل لاینحل پیشین کمک کند، دسترسی به خدمات تخصصی را همگانی سازد و حتی توانایی دولت‌ها را در ارائه خدمات عمومی دگرگون کند. برای تحقق این وعده‌ها، حباب کنونی هوش مصنوعی نباید بترکد؛ بلکه باید با فاصله گرفتن از مدل‌های تجاری زیان‌ده، به‌آرامی تعدیل شود و محیطی مبتنی بر اعتماد بسازد که در آن تقاضای مصرف‌کنندگان و سازمان‌ها به رشد خود ادامه دهد. تقاضای واقعی، پایدار و سودآور، موتور حقیقی توسعه زیرساخت‌هایی است که اقتصاد را به پیش می‌برند.

یک محیط باثبات، قابل پیش‌بینی و دارای قوانین اصولی، زمینه‌ساز رشد واقعی است. رویکردی که موج آبی در سیاست‌گذاری هوش مصنوعی به ارمغان می‌آورد، می‌تواند صنعت را در همین مسیر قرار دهد. اکنون زمان سیاست‌ها یا اقدامات افراطی نیست؛ کشور نه به رهاشدگی بی‌قیدوشرط بازار نیاز دارد و نه به پیشنهادهای غیرواقع‌بینانه برای ممنوعیت این فناوری.

در حال حاضر طرح‌های فدرال دوحزبی مانند قانون FRONTIER وجود دارند که می‌توان برای پر کردن خلأ سیاست‌گذاری ملی بر پایه آن‌ها حرکت کرد. در ایالت کالیفرنیا که خاستگاه بزرگ‌ترین شرکت‌های این حوزه است، گروهی از کارشناسان به دعوت فرماندار در ماه جاری پیشنهادهای خود را برای اصلاح قوانین ایمنی هوش مصنوعی کالیفرنیا، از جمله راستی‌آزمایی و نظارت مستقل، ارائه خواهند داد. نتایج انتخابات می‌تواند شتاب تازه‌ای به قانون‌گذاری هوش مصنوعی ببخشد، هرچند اینکه آیا قانون‌گذاران می‌توانند بر سر یک چارچوب مشترک به توافق برسند و این چارچوب چه معنایی برای صنعت خواهد داشت، همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.