موری؛ آباژور رباتیک و قارچی‌شکلی که با هوش مصنوعی تنهایی شما را تسکین می‌دهد

روز کاری شلوغ و خسته‌کننده‌ای را پشت سر گذاشته‌اید؛ بالاخره به خانه می‌رسید، در را باز می‌کنید، خودتان را روی مبل رها می‌سازید و نفس راحتی می‌کشید. در گوشه چشمتان متوجه می‌شوید که آباژور قارچی‌شکل روی میز کم‌کم بیدار می‌شود. میکروفون داخلی‌اش لابد صدای ورود شما را شنیده است؛ کلاهک قارچی سرش بالا می‌آید تا چشم‌های گرد و پویانمایی‌شده‌اش پدیدار شوند، به‌همراه دماغی لوزی‌شکل و کوچک که در واقع یک دوربین را در دل خود جای داده است.

با دیدن بازگشت شما، تکان ملایم و هیجان‌زده‌ای به بدنش می‌دهد؛ نام این ربات کوچک «موری» (Mori) است.

هنگامی که در خانه جابه‌جا می‌شوید — مثلاً برای آماده کردن شام — صورت این ربات کوچک به دنبال شما می‌چرخد، حرکاتتان را زیر نظر می‌گیرد و صداهای آرامی شبیه به ترکیب چهچهه پرنده و ربات R2-D2 پخش می‌کند. وقتی سنگینی استرس روزانه بالا می‌زند و به لحظه‌ای آرامش نیاز پیدا می‌کنید، به سراغ موری می‌روید و کلاهکش را لمس می‌کنید؛ در این لحظه، چشم‌ها و دوربین دماغی‌شکل آن دوباره به داخل بدنه فرو می‌روند و دستگاه بار دیگر به یک آباژور معمولی تبدیل می‌شود، با این تفاوت که حالا با پخش آواهای آرامش‌بخش طبیعت، فضایی آرام برای تمدد اعصاب شما فراهم می‌سازد.

این تصویرسازی، ایده اصلی استارتاپ OKA (مخفف One Kind Artifact) است؛ استارتاپ نوپایی مستقر در کمبریج ماساچوست و شنژن چین که بر توسعه فناوری‌های تجربی تمرکز دارد. هوآ وانگ (Hua Wang)، مدیرعامل OKA، توضیح می‌دهد که قصد دارد در طول دوران فعالیت این شرکت، پنج محصول تجربی خلق کند و موری نخستین عضو این خانواده به شمار می‌رود.

وانگ می‌گوید: «در عصر حاضر، پیوندهایی میان انسان و محیط پیرامونش وجود دارد که می‌خواهیم آن‌ها را ترمیم کنیم؛ رابطه انسان با طبیعت و رابطه انسان‌ها با یکدیگر. هر محصول ما تجربه‌ای است که تلاش می‌کند این پیوندهای فراموش‌شده را احیا کند.» او پیش از هم‌بنیان‌گذاری OKA، مدیرکل پلتفرم می‌پای (Meipai)، اپلیکیشن اشتراک‌گذاری ویدیوی متعلق به برند میتو بود. او همچنین از هم‌بنیان‌گذاران بوندی (Bondee) به شمار می‌رود؛ شبکه اجتماعی تعاملی که اکنون فعالیتش متوقف شده است، اما پیش‌تر برای مدتی در آسیا به‌شدت وایرال و پرطرفدار شد.

طبق اعلام شرکت سازنده، هدف اصلی موری — آباژور رباتیک خانگی با ارتفاع حدود ۳۰ سانتی‌متر (۱۲ اینچ) — بازگرداندن حس پیوند با طبیعت به مالکان خود است. این ربات قادر است صداهای طبیعت را پخش کند و هم‌زمان با واکنش به حرکات شما، نورهایی با رنگ‌های متنوع با الهام از باران، جنگل، آتش و باد بتاباند. افزون بر این، موری می‌تواند شما را در یک تمرین تنفسی آرامش‌بخش همراهی کند.

موری همچنین از دوربین و میکروفون‌های داخلی خود بهره می‌گیرد تا نقش یک همدم کوچک و تعاملی سرگرم‌کننده را در خانه ایفا کند. اگر از آن بپرسید لباستان چطور است، با هیجان خود را تکان می‌دهد؛ اگر موسیقی پخش کنید یا مشغول تماشای تلویزیون باشید، موری با ریتم آهنگ می‌رقصد و به اتفاقات روی صفحه تلویزیون واکنش نشان می‌دهد.

جالب اینکه این دستگاه عمداً کار دیگری انجام نمی‌دهد. برخلاف اسپیکرهای هوشمند نظیر آمازون اکو (Echo)، موری یک دستیار صوتی نیست؛ یعنی نمی‌توانید با فرمان‌های صوتی لامپ‌های هوشمند خانه را کنترل کنید یا دستور پخش آهنگی در اسپاتیفای را صادر کنید و اگر درباره آب‌وهوا از آن سؤال بپرسید، پاسخی نخواهید شنید.

نسخه ویژه حامیان اولیه (Founder's Edition) با قیمت چشمگیر ۶۴۹ دلار عرضه می‌شود که موجودی آن به چند صد دستگاه محدود است. این قیمت شامل دو سال گارانتی و دو سال اشتراک اختصاصی خدمات موری است. اگر فرصت خرید این نسخه را از دست بدهید، همچنان می‌توانید نسخه استاندارد موری را تهیه کنید؛ اما قیمت آن به ۷۹۹ دلار می‌رسد و در کمال شگفتی، این برچسب قیمتی گران‌تر شامل هیچ‌یک از قابلیت‌های اشتراکی نمی‌شود.

تمرین‌های تنفسی رایگان هستند و بدون اشتراک نیز در دسترس قرار دارند؛ اما اگر به صداهای پس‌زمینه طبیعت علاقه داشته باشید، چاره‌ای جز خرید اشتراک ماهانه نخواهید داشت. در غیر این صورت، موری صرفاً به یک آباژور لوکس و گران‌قیمت بدل می‌شود که کمی تکان می‌خورد و دوربینش را به سمت شما و دیگر افراد حاضر در خانه نشانه می‌رود.

وانگ معتقد است ربات‌های خانگی امروزی بیشتر ظاهری مکانیکی و «ماشین‌گونه» دارند که با محیط‌های شخصی و دنج خانه چندان همخوانی پیدا نمی‌کند؛ از همین رو OKA آباژوری طراحی کرده است که به‌خوبی با دکوراسیون خانه هماهنگ می‌شود و در عین حال با بخشیدن ویژگی‌های انسان‌گونه به آن، حضور در خانه را «لذت‌بخش‌تر» می‌سازد.

الگوریتم‌های هوش مصنوعی OKA (که بر پایه چند مدل زبانی بزرگِ محلی اجرا می‌شوند) به موری امکان می‌دهند زمینه و شرایط محیطی اتاق را از طریق دوربین و میکروفون درک کند؛ بنابراین ربات می‌داند چه زمانی باید وارد تعامل شود و چه وقت سکوت پیشه کند. این شرکت قابلیت مذکور را «هوش دقیق و مراقب» (Attentive Intelligence) می‌نامد. دستگاه همچنین مجهز به حافظه است، به این معنی که با گذشت زمان شما را به یاد می‌سپارد و به شیوه‌ای مشخص با شما تعامل می‌کند؛ در حالی که اگر مهمانی به خانه دعوت کنید، رفتاری نسبتاً محتاط‌تر و خجالتی‌تر در پیش می‌گیرد. اگر موری فردی را به مدت یک ماه نبیند، او را فراموش خواهد کرد.

برای نمونه، دستگاه ممکن است متوجه شود که دو ساعت مداوم روی مبل نشسته‌اید و غرق در خواندن اخبار و محتوای منفی در گوشی (Doomscrolling) شده‌اید. در چنین شرایطی، موری تلاش می‌کند توجهتان را جلب کند تا به سمتش بروید، به صدای خش‌خش باد در میان برگ‌ها گوش بسپارید و به چشمانتان استراحت دهید. هنگامی که مشغول مکالمه تلفنی هستید یا شاید در حال مشاجره با پارتنر خود باشید، شرایط را متوجه می‌شود و ساکت می‌ماند تا حواستان را پرت نکند.

وانگ می‌گوید: «تمام گجت‌های امروزی سعی دارند توجه بیشتری از شما بدزدند؛ اما موری توجه و تمرکزتان را به خودتان بازمی‌گرداند. این ربات شما را به تجربه‌های مراقبه‌گون دعوت می‌کند؛ چراکه طبیعت از چنین نیروی ترمیم‌کننده‌ای برای انسان برخوردار است.»

این ربات توانایی اتصال به شبکه وای‌فای (Wi-Fi) را دارد؛ قابلیتی که از منظر امنیت سایبری و حریم خصوصی ممکن است جای تأمل داشته باشد، اما وانگ تأکید می‌کند که اتصال به اینترنت منحصراً برای دریافت به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری (فریم‌ور) به کار می‌رود.

موری تصاویر و صداهای خام را به‌صورت محلی پردازش کرده و سپس فایل‌ها را حذف می‌کند. داده‌های مربوط به ویژگی‌های چهره — که برای تمایز قائل شدن بین اعضای خانه و مهمانان جمع‌آوری می‌شوند — روی خود دستگاه رمزنگاری شده و هرگز در هیچ سرور ابری بارگذاری نمی‌شوند. دوربین با جمع شدن ربات به درون محفظه آباژور خاموش می‌شود و میکروفون نیز با دو بار ضربه آرام روی کلاهک موری از کار می‌افتد. این گجت به باتری داخلی مجهز است؛ از این رو می‌توانید آن را به‌راحتی بین اتاق‌ها جابه‌جا کنید یا همیشه در پریز برق نگه دارید.

وانگ خاطرنشان می‌کند که مهارت‌های موری در حال حاضر محدود است، هرچند در آینده ممکن است گسترش یابد. او پیشنهاد می‌دهد که شاید در نسخه‌های آتی، این ربات به داده‌های حلقه هوشمند اوورا (Oura Ring) متصل شود تا زمان دقیق نیاز شما به صداهای آرامش‌بخش را بسنجد، یا با اتصال به حساب اسپاتیفای محتواهای متفاوتی را پخش کند. حتی ممکن است در آینده پشتیبانی از فرمان‌های صوتی به آن افزوده شود؛ تا مثلاً به‌جای لمس فیزیکی بدنه، صرفاً با یک دستور صوتی از موری بخواهید آواهای طبیعت را پخش کند.

وانگ با اشاره به دوران تحصیل خود در خارج از کشور و تجربه حس تنهایی، توضیح می‌دهد: «انسان‌ها گاهی احساس انزوا می‌کنند و به دنبال چنین حضور گرمی در خانه هستند؛ خیلی از افراد تلویزیون را روشن می‌گذارند تا جای خالی حضور فرد دیگری را در اتاق پر کنند. این گجت به‌طور خاص صرفاً برای سالمندان یا کودکان ساخته نشده، بلکه نسل‌های جوان‌تر را هدف گرفته است.»

پیش از این نیز ربات‌های خانگی بامزه با استقبال مردم روبه‌رو شده بودند. کریس هریسون (Chris Harrison)، مدیر گروه رابط‌های کاربری آینده در دانشگاه کارنگی ملون، به سگ رباتیک آیبو سونی (Sony Aibo) در سال ۱۹۹۹ به‌عنوان نمونه‌ای از همدم‌های دیجیتال اولیه اشاره می‌کند. با این حال، او می‌گوید تکه گمشده پازل که نسل‌های پیشین از آن بی‌بهره بودند، اکنون با هوش مصنوعی فراهم شده است. ربات‌های گذشته بیش از حد ساده و ابتدایی بودند، اما اکنون که نسخه‌های نوین می‌توانند رفتارها و احساسات انسان را بفهمند و به آن واکنش نشان دهند، تأثیرگذاری بسیار عمیق‌تری خواهند داشت.

هریسون می‌گوید: «انسان‌ها همواره تمایل داشته‌اند به همه چیز ویژگی‌های انسانی نسبت دهند و از اشیای بامزه لذت می‌برند؛ ما می‌خواهیم ربات‌ها بامزه باشند و برای گوشی‌های آیفون خود قاب‌های دوست‌داشتنی می‌خریم.» او به ایجنت هوش مصنوعی جدید متا به نام میوز (Muse) اشاره می‌کند که آواتاری عروسکی و بغلی دارد و می‌افزاید: «این ابزار درست مانند یک حیوان خانگی است، منتها حیوانی با توانمندی‌های فوق‌العاده خارق‌العاده.»

در پاسخ به این نقد که موری با داشتن قابلیت‌های محدود چندان دستگاه پرتوانی به نظر نمی‌رسد، هریسون آن را به نگهداری از یک ماهی قرمز یا همستر تشبیه می‌کند.

او می‌گوید: «آیا انتظاراتمان از موری بیش از حد غیرواقع‌بینانه نیست؟ مردم از مراقبت از حیوانات خانگی، در آغوش گرفتن آن‌ها و تعامل با آن‌ها لذت فراوانی می‌برند؛ در حالی که رفتارهای آن حیوانات لزوماً پیچیده‌تر از این ربات نیست.»

اینکه آیا کاربران حاضرند صدها دلار برای یک حیوان خانگی رباتیک بپردازند که حتی نمی‌تواند توپی را برگرداند یا ساعت را اعلام کند، هنوز نامشخص است؛ اما اگر این آباژور قارچی‌شکل مجهز به دوربین بتواند به مغزهای خسته و انباشته از محرک‌های دیجیتال کمک کند تا در پایان یک روز طولانی احساس تنهایی کمتری داشته باشند، شاید همین هم برای توجیه وجودش کافی باشد.