موزیلا شاکی شد: مایکروسافت با ترفندهای ویندوز و کوپایلوت کاربران را سمت اج هل می‌دهد!

• موزیلا مایکروسافت را متهم کرد که با اهرم قرار دادن ویندوز، بینگ و کوپایلوت، کاربران را به سمت استفاده از مرورگر اج سوق می‌دهد.
• سازنده فایرفاکس مدعی است تنها در اتحادیه اروپا به لطف قوانین سخت‌گیرانه، امکان رقابت عادلانه‌تری میان مرورگرها فراهم شده است.
• رقابت میان مرورگرها حالا بیش از هر زمان دیگری با نبرد بر سر توزیع ابزار‌های هوش مصنوعی و جذب کاربران گره خورده است.

موزیلا مایکروسافت را متهم کرده که از هر فرصت و موقعیت برتر خود در بازار نهایت سوءاستفاده را می‌کند تا کاربران را از سایر مرورگرها دور کرده و به سمت مرورگر اج (Edge) بکشاند.

سازنده فایرفاکس طوری این داستان را روایت می‌کند که گویی تمام دغدغه‌اش «خیر و صلاح کاربران» است؛ در حالی که ادعا دارد مایکروسافت تنها زمانی به حق انتخاب مردم احترام می‌گذارد که پای اجبار قانونی در میان باشد. اما آیا ماجرا واقعاً به همین سادگی است؟

موزیلا در یک پست وبلاگی تازه منتشرشده اشاره کرده که اکنون ۱۰۰ روز از انتشار گزارش «Over The Edge 2.0» می‌گذرد؛ گزارشی به قلم کارشناسان سرشناس حوزه طراحی‌های فریبنده و تاریک (Dark Patterns)، یعنی دکتر هری بریگنول و سنید بولز، که به کالبدشکافی نحوه مهندسی ویندوز، اج، بینگ و کوپایلوت برای منصرف کردن کاربران از مرورگر انتخابی‌شان پرداخته است.

خیر و صلاح کاربران یا بازی با قانون؟

بر اساس گزارش موزیلا، مایکروسافت فقط در منطقه اقتصادی اروپا (EEA) که قانون بازارهای دیجیتال (DMA) با جدیت در آن اجرا می‌شود، مجبور شده تا حدی «قواعد بازی جوانمردانه» را رعایت کند.

در هر نقطه دیگری از کره زمین—از جمله آمریکا، بریتانیا، هند و دیگر کشور‌ها—این غول فناوری کماکان ترفندهای بحث‌برانگیز خود را دنبال می‌کند. این شگردها شامل مواردی مثل نمایش اعلان معروف «راه‌اندازی رایانه شما تقریباً به پایان رسیده است» در ویندوز ۱۰ است؛ پیغامی با عبارات گمراه‌کننده که کاربران را وادار می‌کند مرورگر پیش‌فرضی را که خود برگزیده‌اند کنار بگذارند. همچنین بخش جستجوی ویندوز و ویجت‌ها لینک‌ها را لجبازانه به جای مرورگر پیش‌فرض در اج باز می‌کنند و حتی پس از تعیین یک مرورگر دیگر، ویندوز فایل‌های پرکاربردی مثل PDF و SVG را همچنان با اج باز می‌کند.

موزیلا مدعی است حتی در دل اتحادیه اروپا نیز مایکروسافت تمام تلاش خود را برای کشاندن کاربران به سمت اج به کار می‌بندد؛ از جمله پین کردن پیش‌فرض این مرورگر روی تسک‌بار (نوار وظیفه)، باز شدن لینک‌های وب توسط کوپایلوت در پنل جانبی به جای پنجره مرورگر، و تلاش بی‌سروصدای سرویس پشتیبان‌گیری ویندوز (Windows Backup) برای بازگرداندن اج به عنوان گزینه پیش‌فرض پس از بازیابی رایانه.

موزیلا می‌گوید: «بسیاری از الگوهای فریبنده سال ۲۰۲۴ کماکان پابرجا هستند و الگوهای سال ۲۰۲۶ حتی نگران‌کننده‌تر هم شده‌اند. مایکروسافت با استفاده از قابلیت‌های نوظهوری مانند هوش مصنوعی کوپایلوت و تشویق کاربران به مهاجرت به ویندوز ۱۱، آزادی انتخاب کاربران را بیش از پیش تضعیف می‌کند.»

موزیلا در ادامه یادآور می‌شود: «ما این گزارش را با مایکروسافت به اشتراک گذاشتیم و درباره این معضلات با آن‌ها گفت‌وگو کردیم. می‌دانستیم تغییر فوری رخ نمی‌دهد، اما امیدوار بودیم با مواجهه با شواهد مستقل درباره آسیب این الگوهای طراحی به کاربران ویندوز، آن‌ها هم به فکر منافع واقعی مردم بیفتند.»

«اما در عمل مشخص شد که مایکروسافت تنها در صورت اجبار قانونی حاضر است به انتخاب کاربران احترام بگذارد. معیار مایکروسافت صرفاً تبعیت حداقلی از مقررات است؛ نه آنچه به نفع کاربران است، نه اصولی که خودش شعارش را می‌دهد و نه حتی آنچه اکنون برای کاربران اروپایی پیاده می‌کند.»

پشت‌پرده ماجرا؛ نبردی پنهان بر سر هوش مصنوعی

موزیلا می‌گوید این گزارش را به مایکروسافت ارائه داده اما اعلام نکرده پاسخی دریافت کرده است یا خیر، و تاکنون نیز موضع‌گیری رسمی جدیدی از سوی مایکروسافت در پاسخ به این ادعاها منتشر نشده است.

با این حال، توجه به آنچه موزیلا در مقدمه پست وبلاگی خود مطرح کرده، بسیار کلیدی و تامل‌برانگیز است:

«در شرایطی که هوش مصنوعی در حال دگرگون ساختن تجربه‌های آنلاین ماست، اهمیت این رقابت بیش از هر زمان دیگری حس می‌شود. مرورگرها خط مقدم و لایه اصلی توزیع ابزار‌ها و خدمات هوش مصنوعی به شمار می‌روند و امنیت و حریم خصوصی هرروزه کاربران را جهت می‌دهند. بنابراین، هدایت اجباری افراد به سمت یک مرورگر خاص می‌تواند تعیین کند که کاربران به کدام سرویس‌های هوش مصنوعی دسترسی داشته باشند و از چه تدابیر حفاظتی بهره‌مند شوند.»

اینجا است که یک پرسش اساسی مطرح می‌شود: آیا واقعاً پای دلسوزی برای کاربران در میان است یا جنگ اصلی بر سر این است که مردم ناچار به استفاده از مدل هوش مصنوعی یک شرکت خاص شوند؟ اگر مطالبه رقابت عادلانه برای مرورگرها امری منطقی است، رقابت آزادانه در عرصه هوش مصنوعی هم دقیقاً چنین جایگاهی دارد؛ بنابراین شاید بهتر باشد شرکت‌ها به جای پنهان شدن پشت شعارهای نوع‌دوستانه، صراحتاً به رقابت بر سر تصاحب آینده هوش مصنوعی اذعان کنند.

موزیلا در پایان تاکید می‌کند که خواسته‌ای «بسیار ساده» دارد: فراگیر شدن طراحی‌های منصفانه و شفاف منطقه اروپا در تمام جهان، و ریشه‌کن شدن اندک الگوهای فریبنده باقیمانده در اروپا.

سازنده فایرفاکس هشدار داده که دوره تعارف به پایان رسیده و با افزایش فشارهای عمومی، مستقیماً وارد گفتگو با قانون‌گذاران و نهادهای نظارتی شده است:

«امیدواریم نهادهای قانون‌گذار در آمریکا، بریتانیا، هند و برزیل با هوشیاری کامل این تحرکات را زیر نظر بگیرند.»