جریمه میلیونی دیتاسنتر هوش مصنوعی در نیوجرسی؛ ۱۴۰ تن آلودگی هوا پشت نقاب ژنراتورهای غیرمجاز!

شرکت DataOne نزدیک به یک سال ۶۲ ژنراتور گازی بدون مجوز را در شهر واینلند ایالت نیوجرسی روشن نگه داشت و تا قبل از سر رسیدن بازرسان محیط‌زیست، تخمین زده می‌شود حدود ۱۴۰ تن اکسید نیتروژن وارد هوای منطقه کرده باشد.

۶۲ ژنراتور گازسوز غول‌پیکر، نزدیک به یک سال فعالیت مداوم و بدون حتی یک مجوز قانونی برای آلودگی هوا؛ این دقیقاً همان چیزی بود که ناظران ایالتی هنگام بازرسی از تأسیسات شرکت DataOne در واینلند نیوجرسی با آن مواجه شدند؛ تخلفی که به سنگین‌ترین جریمه زیست‌محیطی تاریخ نیوجرسی برای یک دیتاسنتر ختم شد.

جریمه ۱٫۰۷۲ میلیون دلاری به خودی خود رقم چشمگیری است، اما واقعیت پشت این عدد بسیار نگران‌کننده‌تر به نظر می‌رسد: توسعه سرسام‌آور زیرساخت‌های هوش مصنوعی با سرعتی معادل دنیای نرم‌افزار، آن هم درست وسط دنیای واقعی و فیزیکی که پای سلامت انسان‌ها، کیفیت هوا و قوانین سرسختانه مجوزها در میان است.

ماجرا از چه قرار بود؟

این ژنراتورها قبل از مداخله ناظران دولتی، نزدیک به یک سال تمام کار کردند و در مجموع بیش از ۴۶ هزار ساعت بدون مجوز قانونی دود به پا کردند.

بر اساس اسناد و مدارک عمومی، ورود ژنراتورها به سایت واینلند از ژوئیه ۲۰۲۵ آغاز شد. ۱۶ دستگاه تا اکتبر ۲۰۲۵ وارد مدار شدند، ۱۶ دستگاه دیگر در اوایل فوریه ۲۰۲۶ شروع به کار کردند و تا ژوئن ۲۰۲۶، تمامی ۶۲ ژنراتور هم‌زمان در حال کار بودند.

زمانی که بازرسان ایالتی سرانجام سر رسیدند، این مجموعه ژنراتورها در مجموع بیش از ۴۶ هزار ساعت فعالیت ثبت کرده بودند.

ظرفیت هر کدام از این ژنراتورها ۱۹۸۲ کیلووات بود؛ یعنی فرسنگ‌ها بالا‌تر از آستانه ۳۷ کیلوواتی تعیین‌شده در قوانین هوای پاک نیوجرسی. در نهایت، سازمان حفاظت از محیط‌زیست نیوجرسی (NJDEP) متوجه شد که شرکت DataOne نه برای ساخت‌وساز اولیه مجوزی گرفته و نه حتی برای راه‌اندازی و بهره‌برداری از هیچ‌کدام از این دستگاه‌ها گواهی قانونی دارد.

این سازمان ضمن صدور جریمه ۱٫۰۷۲ میلیون دلاری، به شرکت ۴۵ روز مهلت داد تا درخواست مجوزهای لازم را ارائه کند؛ البته DataOne حق درخواست رسیدگی اداری را برای خود محفوظ نگه داشته است.

سخنگوی شرکت DataOne در واکنش به این تصمیم اعلام کرد: «با وجود اینکه تصمیم ناظران مبنی بر موقت نبودن ژنراتورها را قبول نداریم، اما برای دریافت مجوز هوای پاک ژنراتورهای موقت اقدام خواهیم کرد.»؛ موضعی که در گزارش‌های خبری رسانه‌های محلی نیز بازتاب یافت.

این شرکت همچنین اعلام کرده که در حال حرکت به سمت پیل‌های سوختی (Fuel Cells) به عنوان راه‌حل پایدار تأمین برق است. مایکروسافت نیز که ارتباط مستقیمی با این دیتاسنتر دارد، اعلام کرده انتظار دارد تأمین‌کنندگان و شرکای تجاری‌اش به قوانین پایبند باشند و در حال حاضر مشغول همکاری با DataOne برای رسیدن به یک راه‌حل تأمین برق بلندمدت است.

تصویر واقعی آلودگی؛ ماجرا چقدر وخیم است؟

کارشناسان مستقل با بررسی دقیق داده‌ها، حجم چشمگیری از انتشار اکسید نیتروژن را برآورد کرده‌اند و تفاوت فاحش میان آلودگی فعلی و پتانسیل آلودگی در ظرفیت کامل را نشان داده‌اند.

شیائومنگ جین، استادیار دانشکده علوم محیط‌زیستی دانشگاه راتگرز، با استفاده از داده‌های فنی به‌دست‌آمده از سوابق عمومی، میزان آلایندگی این ژنراتورها را برآورد کرده است. البته تحلیل او بر پایه پایش مستقیم و لحظه‌ای نبوده، بلکه از تحلیل داده‌های فنی به دست آمده است.

جین و بروس باکهیت، رئیس سابق بخش اجرای قوانین هوای پاک در سازمان حفاظت از محیط‌زیست آمریکا (EPA)، تخمین زده‌اند که اگر تمام این ژنراتورها با ظرفیت کامل کار می‌کردند، پتانسیل انتشار سالانه بیش از ۱۵۰۰ تن اکسید نیتروژن را داشتند؛ عددی که توان بالقوه آلایندگی را نشان می‌دهد، نه آمار قطعی ثبت‌شده در این بازه زمانی.

اما این اعداد در عمل چه معنایی دارند؟

• ایالت نیوجرسی تأسیساتی با پتانسیل انتشار بیش از ۲۵ تن اکسید نیتروژن (NOx) در سال را در دسته «منابع عمده آلاینده» قرار می‌دهد؛ عنوانی که نیازمند کنترل شدید آلودگی، اخذ مجوزهای فوق‌العاده سخت‌گیرانه و فراهم کردن حق مشارکت عمومی ساکنان پیش از ساخت است.
• بر اساس تحلیل‌های تخصصی گزارش‌شده در رسانه‌ها مانند تحقیقات مشترک رسانه‌ای و تطبیق آن با داده‌های EPA، انتشار ۱۴۰ تن آلاینده در این مدت کوتاه، شرکت DataOne را عملاً در میان ۵ منبع بزرگ انتشار اکسید نیتروژن در کل ایالت نیوجرسی در سال ۲۰۲۵ قرار می‌دهد.
• در صورت کارکرد با حداکثر ظرفیت، خروجی روزانه گاز NOx این مجموعه می‌تواند به بیش از ۴ تن در روز برسد!
• اکسید نیتروژن (NOx) از محصولات جانبی فرآیند احتراق است که ارتباط مستقیمی با ایجاد مه‌دود غلیظ، بروز آسم، بیماری‌های قلبی-عروقی و مرگ زودرس دارد.

سازمان محیط‌زیست نیوجرسی نیز رسماً تأیید کرده که ژنراتورهای گازسوز علاوه بر اکسید نیتروژن، گازهای آلاینده دیگری نظیر دی‌اکسید کربن، مونوکسید کربن و سایر ترکیبات ناشی از سوختن گاز را وارد هوا می‌کنند.

چه کسانی اولین بار متوجه ماجرا شدند؟

ساکنان شهر واینلند ماه‌ها قبل از ورود ناظران ایالتی، شکایت‌های متعددی ثبت کرده بودند؛ ماجرایی که فاصله میان نگرانی‌های مردم محلی و اقدام دیرهنگام نهادهای نظارتی را برملا می‌کند.

جالب اینجاست که بازرسان دولتی اولین کسانی نبودند که متوجه قضیه شدند؛ بلکه مردم محلی بودند که زودتر از همه صداقت ماجرا را زیر سؤال بردند.

از مارس ۲۰۲۶، بیش از ۱۰۰ مورد شکایت از سر و صدا به اداره بهداشت منطقه ارسال شد. در ماه مه، بازرس محلی تأیید کرد که آلودگی صوتی ژنراتورها در ساعات شب به وضوح از حد مجاز تعیین‌شده فراتر رفته است.

شارل-آنتوان بِنِی، مدیرعامل DataOne، در جلسه‌ای عمومی با اهالی شهر در ژانویه ۲۰۲۶ ادعا کرده بود که آلودگی این تأسیسات حتی از یک مزرعه معمولی هم کم‌تر خواهد بود! ادعایی عجیب که با برآوردهای تکان‌دهنده آلودگی که بعداً فاش شد، به هیچ وجه همخوانی نداشت.

اینکه مردم ماه‌ها از سر و صدا و دود شکایت می‌کردند اما برخورد قانونی ماه‌ها طول کشید، نقدی جدی به عملکرد دستگاه‌های نظارتی است. در واقع سبقت گرفتن پروژه‌های دیتاسنتر هوش مصنوعی از نظارت‌های محلی، به یک معضل فراگیر در سراسر آمریکا تبدیل شده است.

صنعت هوش مصنوعی باید چه چیزی را اصلاح کند؟

پرونده DataOne از یک نقص ساختاری پرده برمی‌دارد: صدور مجوزهای زیست‌محیطی اصلاً به پای سرعت جنون‌آمیز ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی نمی‌رسد.

در سایت واینلند مراحل قانونی اخذ مجوز هوای پاک تکمیل نشد و نزدیک به یک سال زمان گذشت تا دولت بالاخره مداخله کند.

البته DataOne تنها شرکتی نیست که زیر بار چنین فشاری قرار گرفته است؛ عطش برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی سر به فلک کشیده و صف‌های طولانی اتصال به شبکه سراسری برق سال‌هاست که به معضلی جدی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، روشن کردن ژنراتورهای گازسوز موقت به استراتژی واسطه‌ای تبدیل شده تا توسعه‌دهندگان معطل اتصال به شبکه نمانند؛ هرچند دور زدن قانون به سبک DataOne را نمی‌توان به کل صنعت تعمیم داد.

این فاجعه دقیقاً زمانی رخ می‌دهد که خوی استارتاپی «سریع پیش برو و ساختارها را بشکن» از دنیای نرم‌افزار، مستقیماً به دودکش کارخانه‌ها و حریم زندگی مردم برخورد می‌کند. عواقب این رویکرد دیگر باگی در کدنویسی نیست که بشود در آپدیت بعدی درستش کرد!

رفع این چالش نیازمند تصمیماتی محکم است: شرکت‌ها باید ملزم شوند پیش از نصب ژنراتورها مجوز بگیرند، نه بعد از اینکه بازرسان سر برسند و ۴۶ هزار ساعت دود کردن را کشف کنند! سازمان‌های نظارتی هم باید به جای واکنش نشان دادن پس از شکایت مردم، پایش فعالانه‌ای برای پروژه‌های بزرگ داشته باشند. شهروندان نیز حق دارند پیش از استارت خوردن این تجهیزات، در جریان جزئیات ساخت‌وساز قرار گیرند.

در ادامه چه خواهد شد؟

سرنوشت درخواست‌های مجوز DataOne و سرعت جایگزینی با پیل‌های سوختی، نه‌تنها آینده این مرکز را تعیین می‌کند، بلکه رویکرد قانون‌گذاران در قبال تأمین برق موقت در سایت‌های هوش مصنوعی را بازتعریف خواهد کرد.

نتیجه پیگیری مجوزهای DataOne، جلسات استماع و زمان‌بندی تغییر فناوری به پیل‌های سوختی نشان خواهد داد که آیا این ژنراتورهای گازی به کار خود ادامه می‌دهند، اصلاح می‌شوند یا برای همیشه جمع‌آوری خواهند شد. نتیجه این پرونده می‌تواند بر رویکرد سایر ایالت‌ها نسبت به تأمین برق موقت دیتاسنترهای هوش مصنوعی اثر بگذارد. مایکروسافت نیز تأکید کرده که زنجیره تأمین این غول فناوری باید تابع بی‌چون‌وچرای قانون باشد.

اما برای ساکنان واینلند، دغدغه بسیار فوری‌تر و ملموس‌تر است: فرآیند اخذ مجوزها آغاز شده، اما هوایی که خانواده‌هایشان تنفس می‌کنند نباید تاوان عقب‌ماندگی زیرساخت‌ها در مسابقه ساخت هوش مصنوعی را بدهد.