خیز بزرگ مدل‌های هوش مصنوعی وزن‌باز؛ سهم ۲۵ درصدی از پرداخت‌ها و پردازش ۷۰ درصد توکن‌ها

سهم مدل‌های هوش مصنوعی وزن‌باز از کل هزینه‌های پرداختی کاربران در پلتفرم «AI Gateway» ورسل بین ماه‌های ژوئن تا سپتامبر بیش از چهار برابر شده است؛ بازه‌ای که در آن، این مدل‌ها بیش از هفت توکن از هر ده توکن (بیش از ۷۰ درصد) را پردازش کرده‌اند.

شرکت ورسل در گزارش رسمی خود اعلام کرد: «در ماه اوت، مدل‌های وزن‌باز برای نخستین بار بخش عمده‌ای از حجم توکن‌های پردازش‌شده در AI Gateway را به خود اختصاص دادند. اکنون جریان مالی نیز به همین سمت هدایت شده است. سهم مدل‌های وزن‌باز از هزینه‌ها طی سه ماه گذشته بیش از چهار برابر شده و از یک دلار به ازای هر بیست دلار در ماه ژوئن، به نزدیک یک دلار از هر چهار دلار در ماه سپتامبر رسیده است.»

سرویس AI Gateway نیز مانند پلتفرم «اوپن‌روتر» (OpenRouter)، به‌عنوان واسطه‌ای عمل می‌کند که به مشتریان اجازه می‌دهد توکن‌های مورد نیاز خود را از ارائه‌دهندگان مختلف هوش مصنوعی و از طریق یک رابط کاربری یکپارچه خریداری کنند. اگرچه این سرویس با محیط‌های توسعه محبوبی مانند Claude Code و Codex هماهنگ است و دسترسی به هر دو دسته مدل‌های اختصاصی و وزن‌باز را فراهم می‌سازد، اما آمار آن مواردی مانند استفاده از سایر گیت‌وی‌ها، دسترسی مستقیم کاربران به شرکت‌های سازنده یا میزبانی محلی مدل‌ها روی سرورهای اختصاصی سازمان‌ها را شامل نمی‌شود.

بر اساس گزارش ورسل، با وجود اینکه مجموع هزینه‌های پرداختی در این گیت‌وی طی ماه سپتامبر حدود ۱۳ برابر بیشتر از آمار ثبت‌شده در دسامبر ۲۰۲۵ بوده، میانگین قیمت هر توکن با کاهشی نزدیک به ۴۷ درصد همراه شده است. هم‌زمان، تقریباً یک تیم از هر سه تیم، ارائه‌دهنده اصلی هوش مصنوعی خود را در ماه سپتامبر تغییر داده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد رقابت فشرده در بازار، وابستگی اجباری به یک ارائه‌دهنده خاص (Vendor Lock-in) را تا حد زیادی کمرنگ کرده است.

محبوب‌ترین مدل در ماه سپتامبر، مدل «Jev» توسعه‌یافته توسط شرکت TypeSafe AI بود. به گفته ورسل، این مدل تنها در مدت ۱۴ روز توانست به ۳۵ درصد از تیم‌های دارای اشتراک در AI Gateway راه پیدا کند. البته با توجه به معماری بهینه این مدل، محبوبیت بالای آن درآمد چشمگیری ایجاد نکرد؛ چراکه مصرف آن تنها ۱ درصد از کل توکن‌های ماه و ۰٫۱۵ درصد از هزینه‌های پرداختی را شامل می‌شد.

مدل‌های آمریکایی توسعه‌یافته توسط آنتروپیک و اوپنای‌آی همچنان بیشترین سهم از مبالغ پرداختی در ماه سپتامبر را به خود جذب می‌کنند؛ به‌طوری که ۱۱٫۰۳ درصد از کل هزینه‌ها به مدل Claude Opus 5.5 اختصاص یافته و مدل GPT-6 Astra با ۴٫۸۶ درصد در جایگاه دوم قرار دارد. با این حال، مدل‌های ارائه‌شده توسط شرکت‌های چینی نیز به محبوبیت بالایی دست یافته‌اند؛ به‌گونه‌ای که مدل DeepSeek V4.1 Flash با اختصاص ۴٫۱۹ درصد از کل پرداخت‌ها، در رتبه سوم پردرآمدترین مدل‌ها ایستاده است.

ورسل اعلام کرد که بیش از دو سوم هزینه‌های پرداخت‌شده برای مدل‌های چینی در ماه سپتامبر، به جیب ارائه‌دهندگان ابری آمریکایی رفته است که میزبان این مدل‌ها هستند؛ در حالی که این رقم در دسامبر ۲۰۲۵ کمتر از یک دهم بود.

در میان شرکت‌های پیشگام، استارتاپ چینی Moonshot AI، سازنده مدل Kimi، توانست ۳٫۶ درصد از توکن‌های پردازش‌شده و ۱۳٫۲ درصد از هزینه‌ها را در ماه سپتامبر از آن خود کند. در همین حال، شرکت دیپسیک با پردازش ۵۸ درصد از کل توکن‌ها، تنها ۶٫۶ درصد از هزینه‌ها را به خود اختصاص داد و شرکت Z.ai، سازنده مدل GLM-5.3، به سهم ۷٫۲ درصدی از توکن‌ها و ۴٫۵ درصدی از پرداخت‌ها رسید.

بنابراین، هرگونه تلاش برای ممنوعیت یا محدودسازی مدل‌های وزن‌باز — اقدامی که دولت کنونی آمریکا در حال بررسی آن است — مستقیماً به کسب‌وکارهای آمریکایی ارائه‌دهنده این مدل‌ها و مشتریان آن‌ها آسیب خواهد زد.

حتی اگر تردیدهای دولت آمریکا در سیاست‌گذاری هوش مصنوعی ادامه داشته باشد، موانع تجاری اعمال‌شده بر مدل‌ها می‌تواند معادلات بازار را دگرگون کند. دولت چین روز جمعه پیشنهاد کرد ۴۰ حوزه و قلم فناوری به فهرست کنترل صادرات این کشور اضافه شود که ۲۳ مورد از آن‌ها به هوش مصنوعی مربوط می‌شود. خبرگزاری آسوشیتد پرس در گزارشی اشاره می‌کند که مدل‌هایی چون Kimi K3 از شرکت Moonshot و Qwen 3.8-Max از علی‌بابا در رده مدل‌هایی قرار دارند که آستانه پارامتر تعیین‌شده توسط مقام‌های چینی را پر می‌کنند، هرچند در بیانیه رسمی نامی از مدل‌های مشخص برده نشده است.

کریس مک‌گوایر، پژوهشگر ارشد حوزه چین و فناوری‌های نوظهور در اندیشکده «شورای روابط خارجی» (CFR)، در یادداشتی تحلیلی تأکید کرد: «این شرایط، عدم قطعیت و ابهام بسیار بزرگی را برای شرکت‌های آمریکایی که مدل‌های چینی را میزبانی می‌کنند یا به آن‌ها وابسته هستند، به‌همراه می‌آورد.»

او در ادامه افزود: «به‌ویژه با توجه به اینکه آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی چین در حال حرکت به سمت اعطای مجوزهای تجاری (لایسنس) برای مدل‌های متن‌باز جهت کسب درآمد هستند، این موضع دولت چین که می‌تواند هر زمان توافق‌نامه‌های مجوز را لغو کند، باعث خواهد شد شرکت‌های آمریکایی برای اتکا به این مدل‌ها در آینده با تردید جدی روبه‌رو شوند.»

مک‌گوایر معتقد است ایالات متحده باید یک چارچوب نظارتی جامع برای مدیریت استفاده از فناوری هوش مصنوعی آمریکا در خارج از کشور تدوین کند و هم‌زمان مدل‌های هوش مصنوعی چینی را که در خاک آمریکا استفاده یا میزبانی می‌شوند، در مقررات داخلی خود بگنجاند.