مه غلیظ درآمدهای نجومی؛ واقعیت پشت ارقام میلیاردی اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک چیست؟

این روز‌ها سرمایه‌گذارها اخبار مربوط به وضعیت مالی اوپن‌ای‌آی (OpenAI) و آنتروپیک (Anthropic) را طوری جدی می‌گیرند که انگار با گزارش‌های درآمدی شرکت‌های سهامی عام و بورسی طرف هستند؛ در حالی که اصلاً این‌طور نیست.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ بازار سهام و بخش قابل‌توجهی از اقتصاد واقعی دنیا، به این بستگی دارد که آیا این استارتاپ‌های غول‌پیکر می‌توانند به اندازه کافی درآمد داشته باشند تا میلیاردها دلار سرمایه‌ای را که به پای هوش مصنوعی ریخته می‌شود توجیه کنند یا نه.

تصویر بزرگ‌تر: واقعیت این است که ما اطلاعات بسیار کمی درباره مخارج، سرعت سوزاندن نقدینگی (Cash Burn) و میزان سودآوری این شرکت‌ها داریم. ارقام درآمدی که این روز‌ها به گوشمان می‌رسد هم تعاریف بسیار مبهم و گنگی دارند.

• بعید است تا زمانی که پرونده‌های عرضه اولیه عمومی (IPO) این شرکت‌ها منتشر نشود، اطلاعات موثق و بیشتری به دست بیاوریم.

مرور سریع ماجرا: هفته گذشته، گزارشی از فایننشال تایمز نشان داد درآمد سالانه تخمینی اوپن‌ای‌آی حدود ۲۰ میلیارد دلار کم‌تر از محاسبات قبلی برخی تحلیل‌گران بوده است.

• با انتشار این خبر، سهام غول‌های فناوری افت شدیدی را تجربه کرد.
• اما جالب اینجاست که پای هیچ پنهان‌کاری یا افت ناگهانی در میان نبود؛ بلکه ماجرا صرفاً به تغییر روش محاسبه درآمد اوپن‌ای‌آی و همسان‌سازی آن با شیوه محاسباتی آنتروپیک برمی‌گشت.

پشت پرده ماجرا: این سردرگمی‌ها به خوبی نشان می‌دهد که اعداد و ارقامی که هر روز در رسانه‌ها دست‌به‌دست می‌شود، همیشه معنای خاصی ندارند.

• پال کدروسکی، سرمایه‌گذار خطرپذیر و وبلاگ‌نویس سرشناس حوزه فناوری، در این باره می‌گوید: «تمام این ماجرا بیش‌تر شبیه به یک تئاتر کمدی پوچ و ابزورد است!»

نقطه اختلاف: معیاری که این روز‌ها بیش‌تر از هر چیزی می‌شنوید، درآمد سالانه تعمیم‌یافته یا درآمد مکرر سالانه است که با نام ARR (مخفف Annual Recurring Revenue) شناخته می‌شود؛ یا شاید به تعبیر کدروسکی، نوعی ناله و فریاد از سر سردرگمی (ARRGH)!

• وقتی پای استارتاپ‌های بزرگ هوش مصنوعی به میان می‌آید، چنین معیارهایی کاملاً دل‌بخواهی، سلیقه‌ای و نامطمئن هستند.

نگاه دقیق‌تر: شاخص درآمد سالانه تعمیم‌یافته فقط یک تصویر لحظه‌ای است. شرکت‌ها درآمد خود را در یک بازه زمانی مشخص (مثلاً یک ماه) در نظر می‌گیرند و آن را سالانه می‌کنند؛ یعنی خیلی ساده همان رقم یک ماه را در ۱۲ ضرب می‌کنند.

• اما ایراد این روش کاملاً بدیهی است؛ مثلاً تصور کنید اگر در ماه آذر پاداش پایان سال بگیرید و درآمد سالانه‌تان را فقط بر اساس دریافتی همان ماه حساب کنید، چقدر خنده‌دار و غلط از آب درمی‌آید!

ردیابی پول: البته برای شرکت‌های نرم‌افزاری سنتی که اشتراک ماهانه می‌فروشند و کسب‌وکار نسبتاً باثباتی دارند، ARR یک معیار استاندارد و منطقی برای برآورد درآمد است.

• اما کدروسکی می‌گوید مشکل اینجاست که شرکت‌های توسعه‌دهنده مدل‌های هوش مصنوعی پیشرو، در یک بازار به شدت پرنوسان و با سرعت سرسام‌آوری در حال تغییر هستند. بنابراین شاخص ARR که خودش پر از ایراد است، در این حوزه حتی بی‌فایده‌تر هم می‌شود.
• کدروسکی با لحنی کنایه‌آمیز اضافه می‌کند: «نوسان درآمد این شرکت‌ها در طول چند روز یا حتی چند هفته آن‌قدر شدید است که تعیین یک بازه زمانی برای تعمیم سالانه، عملاً مثل این است که انگشتم را توی هوا بگیرم و بگویم بی‌خیال، همین عدد را می‌گذاریم!»
• از همه مهم‌تر، شاخص ARR هیچ اطلاعاتی درباره هزینه‌ها یا مخارج سرسام‌آور این شرکت‌ها به ما نمی‌دهد.

نگاهی از دور: اگر این شرکت‌ها سهامی عام بودند و وارد بورس می‌شدند، دقیقاً می‌دانستیم در هر فصل چقدر درآمد محقق‌شده دارند.

• در بورس، درآمد و سود بر اساس استانداردهای دقیق حسابداری محاسبه می‌شود و صورت‌های مالی سالانه توسط حسابرس‌های مستقل بررسی و تأیید می‌گردد.

اما یک نکته: البته این به معنای شفافیت بی‌نقص و مطلق شرکت‌های بورسی هم نیست؛ چرا که در وال‌استریت هم گاهی حواشی مالی عجیبی به وجود می‌آید (مثل بحث‌های داغ فعلی درباره تعهدات بدهی خارج از ترازنامه).

فلش‌بک به گذشته: با این حال، سابقه نشان داده که هیاهوی درآمدهای استارتاپی به محض اینکه شرکت وارد نور تند و بی‌رحم بازار بورس می‌شود، خیلی زود دود می‌شود و به هوا می‌رود.

• کافی است به سرنوشت گروپان (Groupon) نگاه کنید؛ این سوگلی سابق دنیای فناوری وقتی در سال ۲۰۱۱ پرونده عرضه اولیه خود را ثبت کرد، مجبور شد برای رعایت استانداردهای حسابداری GAAP نیمی از درآمد گزارش‌شده‌اش را خط بزند! یا ماجرای وی‌ورک (WeWork) در سال ۲۰۱۹ را به یاد بیاورید؛ زمانی که انتشار اسناد IPO زیان‌های وحشتناک و تعهدات اجاره طولانی‌مدت آن را برملا کرد و پرونده ورودش به بورس با یک شکست مفتضحانه بسته شد.

چه چیزی را باید زیر نظر گرفت؟ طبق گزارش‌ها، انتظار می‌رود عرضه اولیه عمومی آنتروپیک در اواسط نوامبر (اواخر آبان‌ماه) کلید بخورد. تا آن زمان، بالاخره اسناد مالی رسمی و دقیقی رو می‌شود که این اعداد و ارقام ادعایی را در ترازوی واقعیت بسنجد.