شوک اوپن‌ای‌آی به دنیای ریاضیات: انتشار ناگهانی ۷۰۰ مقاله علمی و نابودی دسترنج محققان جوان!

انتشار ناگهانی بیش از ۷۰۰ مقاله و دست‌نوشته ریاضی تولیدشده توسط هوش مصنوعی از سوی شرکت اوپن‌ای‌آی (OpenAI)، حسابی جامعه دانشگاهی را تکان داده است؛ تا جایی که به‌گفته تریستان باکمستر (Tristan Buckmaster)، استاد ریاضی دانشگاه نیویورک، این اقدام پروژه‌ها و برنامه‌های پژوهشی چندین‌ساله ریاضی‌دان‌های تازه‌کار و جوان را به‌کل بر باد داده است.

باکمستر در گفت‌وگو با برنامه «Squawk Box» شبکه CNBC توضیح داد: «با این حرکت اوپن‌ای‌آی و انتشار فله‌ای مقالات در روز سه‌شنبه، برنامه‌های تحقیقاتی کاملی که دانشمندان جوان سال‌ها رویشان کار می‌کردند، عملاً یک‌شبه دود شدند و به هوا رفتند!»

این استاد دانشگاه همچنین انگشت اتهام را به‌سمت منبع این دستاوردها نشانه رفت و این سؤال جنجالی را مطرح کرد که آیا اوپن‌ای‌آی از پژوهش‌های منتشرنشده محققان برای رسیدن به این نتایج تغذیه کرده است یا خیر. او اشاره کرد که پژوهشگران به‌طور مرتب طرح‌های پیشنهادی (پروپوزال‌ها) خود را برای دریافت بودجه به کمیته‌های داوری ارسال می‌کنند و گاهی داوران خلاصه‌ای از این ایده‌ها را در مدل‌های زبانی بزرگ وارد می‌کنند: «باید متوجه این قضیه باشید؛ آن‌ها به تمام پروپوزال‌های پژوهشی ما دسترسی دارند!»

اوپن‌ای‌آی این دست‌نوشته‌ها را در تاریخ ۶ اکتبر روی پلتفرم گیت‌هاب (GitHub) منتشر کرد و آن‌ها را خروجی یک مدل داخلی معرفی کرد که هنوز در دسترس کاربران عمومی قرار نگرفته است. این شرکت مدعی شده که بسیاری از این اثبات‌های ریاضی، نسخه‌های قابل ارزیابی توسط کامپیوتر دارند و پروتکل‌های بازبینی و ارجاع‌دهی نیز برایشان در نظر گرفته شده است؛ با این حال، مدیران اوپن‌ای‌آی به درخواست‌ها برای ارائه توضیحات بیش‌تر پاسخی نداده‌اند.

براینا کرا (Bryna Kra)، استاد ریاضی دانشگاه نورث‌وسترن، در این باره هشدار داده که حجم سرسام‌آور این مقالات، روحیه همکاری و تعاملی را که هویت اصلی علم ریاضیات است، به‌شدت تهدید می‌کند: «ریاضیات رشته‌ای بی‌نهایت مبتنی بر همکاری تیمی و تعامل است، در حالی که در شرکت اوپن‌ای‌آی حتی یک نفر هم پیدا نمی‌شود که بتواند درباره این نتایج یک سخنرانی علمی ارائه دهد یا به سؤالات تخصصی پاسخ دهد.» او تأکید کرد که اگر ریاضی‌دان‌ها نگران این باشند که ایده‌های غیررسمی و گپ‌وگفت‌های علمی‌شان پیش از انتشار رسمی توسط هوش مصنوعی بلعیده شود، رو به پنهان‌کاری خواهند آورد و فضای اشتراک دانش از بین می‌رود.

اورسولا مارتین (Ursula Martin)، ریاضی‌دان سرشناس دانشگاه آکسفورد، در گفت‌وگو با نشریه نیچر (Nature) این اقدام را به تمسخر گرفت و گفت: «اوپن‌ای‌آی یک پیش‌نویس شلخته و خام را جلوی پای جامعه علمی انداخته و حالا از ما انتظار دارد کار کثیف جمع‌وجور کردن و ویرایشش را برای آن‌ها انجام دهیم!» از طرف دیگر، آلوارو لوزانو روبلدو (Alvaro Lozano-Robledo)، نظریه‌پرداز اعداد در دانشگاه کنتیکت، در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) حجم مقالات منتشرشده را «حیرت‌آور» خواند و همان‌طور که در گزارش نیچر بازتاب یافته، این پرسش را مطرح کرد که چرا این شرکت چنین حجم عظیمی از دستاوردها را یک‌باره و در قالب یک بمباران اطلاعاتی عرضه کرده است.

البته همه ریاضی‌دان‌ها نگاهی منفی یا ناامیدکننده به این اتفاق ندارند. الکس کنتوروویچ (Alex Kontorovich)، استاد برجسته ریاضیات در دانشگاه راتگرز، معتقد است با تحول فضای آکادمیک توسط هوش مصنوعی، ارزش آموزش ریاضی حتی بیش‌تر از قبل خواهد شد: «ریاضیات پیش از هر چیز به انسان یاد می‌دهد که شفاف و عمیق فکر کند و برای مدت‌های طولانی روی مسائل بزرگ تمرکز داشته باشد؛ به باور من، در آینده تقاضا برای چنین مهارت‌های ذهنی نابی به‌مراتب بیش‌تر خواهد شد.»

انتشار این مقالات ریاضی در پی دوره‌ای پر از تنش و اصطکاک میان اوپن‌ای‌آی و جامعه ریاضیات جهان رخ داده است. انتشار ۷۲۲ مقاله در قالب ۳۷۲ گروه پژوهشی، پس از ادعای پرحاشیه این شرکت مبنی بر حل مسئله تاریخی «وجود و همواری ناویه-استوکس» (Navier-Stokes) صورت گرفت؛ ادعایی که اعتراضات گسترده‌ای را درباره انتساب علمی به‌دنبال داشت و باعث شد بیش از ۲۰ نفر از برندگان معتبرترین جایزه ریاضیات یعنی «مدال فیلدز» با امضای نامه‌ای سرگشاده هشدار دهند که رویکرد غول‌های فناوری، بنیان‌های رشته ریاضیات را به خطر می‌اندازد. پیش از این نیز شک و تردیدها درباره سوءاستفاده از داده‌ها بالا گرفته بود؛ تا جایی که آندریاس توم (Andreas Thom)، ریاضی‌دانی که پژوهش‌هایش با یکی از دستاوردهای ادعایی اوپن‌ای‌آی همپوشانی داشت، این غول هوش مصنوعی را متهم به «بی‌صداقتی» کرد؛ چراکه این شرکت پاسخ روشنی نداد که آیا گفت‌وگوهای او با ChatGPT در خروجی این مدل‌ها نقش داشته است یا خیر.

با تمام این حواشی، اوپن‌ای‌آی اعلام کرده که قصد دارد حامی مالی کارگاه‌ها و کنفرانس‌هایی با محوریت دستاوردهای ریاضی تولیدشده با هوش مصنوعی شود و در تلاش است تا به‌زودی مدلی را که این مقالات را خلق کرده، به‌صورت عمومی منتشر کند.