دوئل جنجالی کوالکام و آرم با جریمه عجیب ۲ دلاری؛ برنده واقعی این جنگ چه کسی است؟

این گزارش با همکاری کوین هاین از موسسه پژوهشی Tirias Research که در تمام جلسات دادگاه حضور داشته، تهیه شده است.

هیئت‌منصفه دادگاه رأیی صادر کرد که نتیجه‌ای دوگانه و تا حدی مبهم دارد؛ اما سرنوشت‌سازترین پرسش‌ها درباره نحوه اعطای مجوز، رفتارهای ضدرقابتی و غرامت‌های مالی سنگین، هنوز روی میز قاضی باقی مانده است.

بعد از پنج روز دادرسی نفس‌گیر و فشرده در دادگاه شهر ویلمینگتون ایالت دلاور، هشت عضو هیئت‌منصفه حکمی صادر کردند که به هر دو کمپانی کوالکام (Qualcomm) و آرم (Arm) دلیلی برای جشن گرفتن داد. اما سؤال اصلی اینجاست: واقعاً چه کسی در این نبرد پیروز شد و گام بعدی چه خواهد بود؟

کوالکام در این دادگاه توانست ثابت کند که آرم تعهدات خود در «توافق‌نامه مجوز معماری» (ALA) را زیر پا گذاشته و در روابط تجاری کوالکام با متا (Meta) کارشکنی و مداخله کرده است. از آن طرف، آرم هم توانست در چند ادعای حقوقی مربوط به «توافق‌نامه مجوز فناوری» (TLA) پیروز شود و از زیر بار پرداخت غرامت‌های سنگین مالی قسر در برود. در نهایت، هیئت‌منصفه آرم را فقط به پرداخت ۲ دلار غرامت به کوالکام محکوم کرد! رقمی که برای ادعای کوالکام بر اساس «قانون رقابت ناعادلانه کالیفرنیا» (UCL) حیاتی بود و باعث شد هر دو شرکت بلافاصله بیانیه بدهند و خودشان را پیروز میدان اعلام کنند.

غرامت مضحک و نمادین ۲ دلاری شاید یک تیتر خبری جذاب و فراموش‌نشدنی بسازد، اما مهم‌ترین پرسش‌های این پرونده هنوز بی‌جواب مانده‌اند. اعضای هیئت‌منصفه فقط درباره اتفاقات گذشته قضاوت کردند، در حالی که تصمیم‌گیری درباره آینده کاملاً به عهده قاضی دادگاه است. احکامی که قاضی در آینده صادر می‌کند می‌تواند مذاکرات بعدی برای تمدید مجوزها را زیر و رو کند، محدودیت‌هایی جدی روی مدل تجاری آرم بگذارد و در نهایت تعیین کند که آیا این حکم، روابط میان این دو غول دنیای تراشه را برای همیشه تغییر خواهد داد یا نه.

حکمی با دو روی سکه

هیئت‌منصفه به این نتیجه رسید که آرم در ارائه برخی اطلاعات فنی حیاتی که طبق قرارداد متعهد به تأمین آن‌ها بوده، کوتاهی کرده است؛ از جمله بسته‌های نرم‌افزاری آماده‌به‌کار (OOB) و پچ‌های مربوط به کیت تطبیق‌پذیری معماری (ACK). این ابزار‌ها برای طراحان تراشه حکم مرگ و زندگی را دارند. طراحی، آزمایش و عرضه پردازنده‌های نسل جدید به سال‌ها زمان نیاز دارد و تیم‌های مهندسی برای اطمینان از اینکه تراشه‌های اختصاصی‌شان با استانداردها و معماری آرم هم‌خوانی کامل دارند، باید به ابزار‌های فنی مطمئن و بی‌نقص دسترسی داشته باشند.

بیانیه رسمی کوالکام در دادگاه به خوبی نشان می‌دهد چرا این ابزار‌ها این‌قدر حیاتی هستند. یک بسته نرم‌افزاری OOB به مهندسان می‌گوید کدام آزمایش‌های تطبیق‌پذیری برای یک معماری خاص تراشه ضروری است و پچ‌های ACK هم ایرادات موجود در همین آزمایش‌ها را برطرف می‌کنند. بدون این پچ‌ها، مهندسان ممکن است روز‌ها و ماه‌ها وقت خود را صرف پیدا کردن خطاهایی کنند که ربطی به چیپ‌شان ندارد و فقط ناشی از تست‌های پر از باگ خود آرم بوده است! طبق ادعای کوالکام، آرم از اواخر سال ۲۰۲۲ تا سال ۲۰۲۵ این بسته‌های حیاتی را از آن‌ها دریغ کرده بود.

علاوه بر این، هیئت‌منصفه تأیید کرد که آرم به شکلی عمدی و از سر سهل‌انگاری در روابط تجاری کوالکام با شرکت متا مداخله کرده است. این موضوع پیروزی بزرگی برای کوالکام به شمار می‌رود؛ چراکه ثابت کرد بخشی از رفتارهای آرم فراتر از چانه‌زنی‌های سختگیرانه بر سر حق امتیاز و قراردادها بوده است.

البته آرم هم پیروزی‌های کمی به دست نیاورد؛ به‌ویژه در بخش ادعاهای مربوط به سه هسته پردازشی تحت مجوز TLA. هیئت‌منصفه ادعاهای کوالکام در مورد بند «بهترین شرایط قراردادهای قبلی» را رد کرد؛ بندی که آرم را ملزم می‌کرد شرایطی تا سقف ۱۰ درصد بهتر از نرخ‌های مرجع قرارداد پیشنهاد دهد. همچنین آرم در ادعاهای مرتبط با تعهدات پشتیبانی و نگهداری، و برخی مسائل مربوط به مالکیت فکری هم دست بالا را پیدا کرد.

این نتیجه باعث شده هر دو شرکت دست پر از دادگاه بیرون بیایند و حرفی برای گفتن داشته باشند. کوالکام ثابت کرد آرم بخشی از قرارداد را نقض کرده و به رابطه تجاری این شرکت با متا آسیب زده است؛ و آرم هم موفق شد بیش‌تر اتهامات سنگین کوالکام را خنثی کرده و از غرامت‌های وحشتناک مالی فرار کند. اما واقعیت این است که هیچ‌کدام از بیانیه‌های پیروزی این دو شرکت، کل ماجرا را بازگو نمی‌کنند.

چرا ماجرا با دو دلار تمام نمی‌شود؟

در جریان دفاعیات نهایی، وکیل کوالکام برگه رأی هیئت‌منصفه را قدم‌به‌قدم برای اعضا توضیح داد و روشن کرد که دادگاه چطور می‌تواند آرم را به دلیل عدم تحویل ابزار‌های فنی ALA، رفتار تبعیض‌آمیز در TLA و دخالت عمدی در روابط تجاری محکوم کند. او همچنین به هیئت‌منصفه یادآوری کرد که می‌توانند علاوه بر غرامت‌های کامل، یک غرامت نمادینِ یک دلاری تعیین کنند. هیئت‌منصفه هم دقیقاً همین پیشنهاد را اجرا کرد: یک دلار غرامت بابت نقض قراردادها و یک دلار دیگر بابت کارشکنی آرم در روابط کوالکام با متا!

هیئت‌منصفه شهادت‌ها و اسناد محرمانه پرشماری را پشت درهای بسته بررسی کرد و در نهایت به این نتیجه رسید که هرچند آرم مقصر بوده، اما لازم نیست غرامت مالی سنگینی به کوالکام پرداخت کند.

اما ارزش این رأی برای کوالکام بسیار فراتر از این دو دلار ناقابل است! اثبات اینکه آرم قرارداد ALA را نقض کرده، دست کوالکام را برای مطالبه حقوق و بندهای جبرانی دیگر در قرارداد کاملاً باز می‌گذارد.

بزرگ‌ترین بمب مالی این پرونده به «بند ۸.۳» در قرارداد مجوز معماری کوالکام مربوط می‌شود. قاضی دادگاه قرار است در یک جلسه مستقل و بدون حضور هیئت‌منصفه، تصمیم بگیرد که آیا این بند و جریمه پنج‌ساله توقف پرداخت حق امتیاز قابلیت اجرایی دارند یا خیر. طبق بند ۸.۳، اگر آرم تعهدات مشخصی را نقض کند و ظرف ۳۰ روز پس از دریافت اخطار کتبی آن را برطرف نسازد، نرخ حق امتیاز برای محصولات واجد شرایط می‌تواند تا ۵ سال تمام به صفر برسد!

چنین حکمی بسیار بزرگ‌تر و ویران‌کننده‌تر از هر جریمه نقدی است که هیئت‌منصفه می‌توانست تعیین کند. کوالکام می‌گوید نخستین بار در نوامبر ۲۰۲۲ نقض قرارداد را به آرم اعلام کرد، در دسامبر همان سال اخطارش را تکرار نمود و در پاسخ، آرم زیر بار نقض قرارداد نرفت. حالا آرم مدعی است این بند قرارداد اصلاً قابل اعمال نیست؛ اما اگر قاضی به نفع کوالکام رأی بدهد، میلیاردها دلار پول جابه‌جا خواهد شد!

علاوه بر این، یک تفاوت اساسی میان قرارداد ALA (مجوز معماری) و TLA (مجوز فناوری) کوالکام وجود دارد. هر قرارداد شروط و راه‌حل‌های قانونی ویژه خودش را دارد و نمی‌توان آن‌ها را یکسان در نظر گرفت. هیئت‌منصفه بخش عمده‌ای از ادعاهای کوالکام درباره TLA را رد کرده است.

در نتیجه، هیئت‌منصفه هرچند نقض قرارداد ALA توسط آرم را پذیرفت، اما هیچ نظری نداد که آیا آن جریمه ۵ ساله توقف حق امتیاز باید اجرا شود یا اینکه کوالکام تمام شرایط قراردادی لازم را رعایت کرده است یا خیر. این یعنی رأی دو دلاری هیئت‌منصفه عملاً هیچ چیزی را حل‌وفصل نکرده است.

دادگاه چه الزاماتی را باید به آرم تحمیل کند؟

موضوع مهم بعدی به شکایت کوالکام بر اساس قانون رقابت ناعادلانه کالیفرنیا (UCL) برمی‌گردد. ادعاهای کوالکام در این پرونده بسیار فراتر از ماجرای دست‌اندازی در رابطه با متا است. کوالکام ادعا می‌کند آرم با سوءاستفاده از انحصار خود بر مجموعه دستورالعمل‌های معماری، سعی کرده با گروکشی ابزار‌های فنی، تهدید حقوق مالکیت، دخالت در ارتباط با مشتریان و خواسته‌های غیرمنطقی در تمدید لایسنس، طراحان رقیب تراشه را گوشمالی دهد و ضعیف کند.

البته این‌ها فعلاً در حد ادعاهای کوالکام هستند و هیئت‌منصفه رأی قطعی درباره‌شان نداده است. رأی هیئت‌منصفه تنها مداخله آرم در پرونده متا را تأیید کرده، اما کمپین ضدرقابتی گسترده‌تری را احراز نکرده و به طور خودکار دستور قضایی (Injunction) به نفع کوالکام صادر نمی‌کند. دامنه این پرونده و تصمیمات تنبیهی احتمالی، تماماً به لوایح حقوقی و رأی نهایی قاضی بستگی خواهد داشت.

اینجاست که علت درخواست غرامت نمادین از سوی کوالکام روشن می‌شود. هدف اصلی کوالکام پول و غرامت برای خسارت‌های گذشته نبود، بلکه آن‌ها به دنبال یک حکم الزام‌آور قضایی از طرف دادگاه هستند تا رفتار آینده آرم را کنترل کنند. رأی هیئت‌منصفه موضع کوالکام را برای گرفتن این حکم قوی‌تر کرده است؛ هرچند محدوده این دستور قضایی کاملاً در دست قاضی پرونده خواهد بود. اینکه دادگاه صرفاً یک حکم محدود برای پرونده متا بدهد یا دستور جامعی صادر کند که شیوه‌های اعطای لایسنس آرم را زیرورو کند، دو نتیجه کاملاً متفاوت رقم خواهد زد.

جنگ بر سر نسل آینده: معماری v10 آرم

یکی دیگر از جبهه‌های مهم این درگیری حقوقی، به معماری نسل آینده آرم یعنی v10 مربوط می‌شود. بخشی از توافق ALA کوالکام به مذاکرات با حسن نیت برای تمدید دسترسی به نسخه‌های آینده فناوری آرم اشاره دارد. کوالکام مدعی است در مه سال ۲۰۲۰ حق خود برای تمدید قرارداد و دسترسی به v10 را رسماً به کار گرفته است؛ اما آرم بعداً این ادعا را زیر سؤال برد و گفت کوالکام چنین حق قراردادی نداشته است.

این یعنی اختلاف این دو غول، حتی قبل از رسیدن به بحث قیمت آغاز شده است! کوالکام می‌گوید آرم روند قراردادی برای دسترسی به فناوری‌های نسل بعد را دور زده و آرم هم تفسیر کوالکام از حقوقش را قبول ندارد. کوالکام حتی پیشنهادات بعدی آرم برای لایسنس v10 را از نظر اقتصادی و فنی ناقص دانسته است. در اسناد دادگاه آمده که این مذاکرات ممکن است تا اوت ۲۰۲۶ ادامه پیدا کند.

رد شدن ادعای پیشین کوالکام توسط هیئت‌منصفه، این گره کور در مورد معماری v10 را باز نکرد و حالا حل این معما به دست قاضی «مری‌الن نوریکا» (Maryellen Noreika) سپرده شده است. سال‌ها بود که دسترسی به نسل‌های جدید فناوری آرم هیچ چالشی بین این دو شریک قدیمی ایجاد نمی‌کرد؛ اما با خرید استارتاپ نوویا (Nuvia) توسط کوالکام و جاه‌طلبی‌های بزرگ آرم برای گسترش حوزه نفوذش، ورق برگشت. در این شرایط، معماری v10 به سنگ محکی تبدیل شده تا مشخص شود لایسنس‌های فعلی کوالکام واقعاً چه تضمینی می‌دهند: کوالکام خواهان دسترسی پایدار و قابل‌پیش‌بینی به معماری‌های نسل بعدی است تا بتواند پردازنده‌های آینده‌اش را سال‌ها جلوتر طراحی کند؛ در حالی که آرم می‌خواهد کنترل بیشتری روی این دسترسی و شرایط مجوز فناوری‌های جدیدش داشته باشد.

وقتی تأمین‌کننده، رقیب مشتریانش می‌شود!

شکی نیست که آرم حق دارد از فناوری‌های ابداعی خود سود ببرد. معماری این شرکت از گوشی‌های هوشمند فراتر رفته و حالا وارد بازار لپ‌تاپ‌ها، زیرساخت‌های ابری، خودروهای هوشمند و سیستم‌های پیشرفته هوش مصنوعی شده که ارزش این اکوسیستم را چندین برابر کرده است.

اما چالش اصلی درست از جایی شروع می‌شود که آرم شروع به رقابت با شرکت‌هایی می‌کند که از خودش لایسنس می‌خرند! سال‌ها بود که آرم نقشه معماری و حقوق مالکیت فکری را تأمین می‌کرد و شرکت‌هایی مانند کوالکام با تکیه بر آن‌ها، پردازنده‌های اختصاصی خودشان را می‌ساختند. اما با حرکت آرم به سمت طراحی چیپ‌های کامل‌تر و اختصاصی، این رابطه دگرگون شده است. آرم دیگر فقط یک تأمین‌کننده فناوری نیست؛ بلکه حالا رسماً به رقیب سرسخت مشتریان خودش در همان بازارهای هدف تبدیل شده است.

کوالکام این موضوع را به نقطه اتکای استراتژی خود در دادگاه تبدیل کرده است. در دادخواست کوالکام آمده که نقش سنتی آرم در صنعت نیمه‌رسانا شبیه به «سوئیس» بوده است؛ یک شریک کاملاً بی‌طرف که با تمام شرکت‌های رقیب کار می‌کرد. کوالکام ادعا می‌کند ورود آرم به حوزه ساخت چیپ اختصاصی باعث شده این شرکت برای اولویت دادن به محصولات خودش دست به تبعیض بزند؛ هرچند این موضوع فعلاً ادعای کوالکام است و دادگاه هنوز چنین حکمی نداده است.

البته نفس رقابت با مشتریان فی‌نفسه خلاف قانون نیست، اما اعتماد متقابل، دسترسی پایدار به فناوری و شفافیت قراردادها را بسیار حساس‌تر می‌کند. یک اختلاف بر سر لایسنس فقط روی قیمت تراشه‌ها تأثیر نمی‌گذارد؛ بلکه تعیین می‌کند شرکت‌ها چه محصولاتی را طراحی کنند و چه زمانی روانه بازار سازند. همین مسئله باعث شده کل اکوسیستم پردازنده‌ها با چشمانی نگران، سرانجام این نبرد را دنبال کند.

فراتر از دادگاه ویلمینگتون

هشت عضو هیئت‌منصفه تشخیص دادند که آرم از مرزهای قانونی و تجاری مشخصی عبور کرده است؛ اما بخش دیگری از ادعاها را رد کردند و در نهایت فقط یک غرامت نمادین برای کوالکام بریدند. با این حساب، هر دو شرکت با دستاوردهایی واقعی اما نصفه‌نیمه از سالن دادگاه بیرون آمدند.

پس برنده نهایی کیست؟ رأی هیئت‌منصفه به‌تنهایی پاسخ شفافی به این سؤال نمی‌دهد. کوالکام یافته‌هایی قانونی به دست آورد که بسته به اتفاقات بعدی می‌تواند بی‌نهایت ارزشمند باشد؛ و آرم هم توانست از زیر بار پرداخت غرامت‌های فلج‌کننده نجات پیدا کند. حالا سرنوشت پیروز واقعی به تصمیماتی گره خورده که قاضی نوریکا باید درباره آن‌ها حکم صادر کند.

پیامدهای این تصمیمات فراتر از کوالکام و آرم خواهد رفت. فناوری پردازنده‌های آرم درست در قلب گوشی‌های هوشمند، کامپیوترها، خودروها، دیتاسنترها و به طور فزاینده‌ای ابزار‌های پردازش هوش مصنوعی قرار دارد. غول‌هایی که نسل آینده سیستم‌های پردازشی را می‌سازند، باید مطمئن باشند فناوری‌هایی که امروز مجوزش را می‌گیرند، فردا هم با شرایطی شفاف و پایدار در دسترس‌شان خواهد بود.

حکم نهایی قاضی توازن میان حفظ ارزش مالکیت فکری و ایجاد ثبات تجاری برای سرمایه‌گذاری، رقابت و نوآوری مشتریان را بازتعریف خواهد کرد. برای صنعتی که محصولاتش را برای سال‌ها بعد برنامه‌ریزی می‌کند، این تعادل نقشی بسیار بزرگ‌تر از آینده رابطه دو شرکت ایفا خواهد کرد.

موسسه پژوهشی Tirias Research به تحلیل و مشاوره شرکت‌های سراسر زنجیره الکترونیک، از تولیدکنندگان نیمه‌رسانا گرفته تا سیستم‌ها، حسگر‌ها و زیرساخت‌های ابری می‌پردازد. کارشناسان این مجموعه سابقه مشاوره به کمپانی‌هایی چون IBM، انویدیا، کوالکام و AMD را در کارنامه خود دارند.