انفجار محبوبیت ایجنت‌های هوش مصنوعی؛ رقابت داغ متا و اوپن‌ای‌آی و دردسرهایی که تازه شروع شده!

در ژانویه ۲۰۲۵، سم آلتمن در یک پست وبلاگی پیش‌بینی کرده بود که «در سال ۲۰۲۵، احتمالاً شاهد پیوستن نخستین ایجنت‌های هوش مصنوعی به نیروی کار خواهیم بود؛ ایجنت‌هایی که بازدهی شرکت‌ها را زیر و رو می‌کنند.» آن سال ابزار‌های ایجنتی متعددی روانه بازار شدند، اما واقعیت این بود که به جز حوزه کدنویسی، هیچ‌کدام نتوانستند بین مردم عادی سروصدا کنند؛ چون راه‌اندازی و کار با آن‌ها برای اکثر افراد بیش از حد پیچیده و دردسرساز بود.

اما تحولات اخیر نشان داد که سال ۲۰۲۶ را باید سال واقعی ایجنت‌ها دانست. ابزاری که توانست سدها را بشکند، آن‌قدر ساده و خوش‌دست بود که تقریباً هر کسی با یک اتصال اینترنت می‌توانست بدون دردسر از آن استفاده کند.

نکته جالب اینجاست که این ابزار پرطرفدار را اوپن‌ای‌آی نساخته بود!

ایجنت‌ها در همه‌جا؛ تسخیر دنیای واقعی

شرکت متا در ۸ سپتامبر از ایجنتی به نام «میوز» (Muse) رونمایی کرد؛ ابزاری که روی سرور‌های ابری اجرا می‌شود و بنابراین حتی اگر لپ‌تاپ خود را ببندید هم به کارش ادامه می‌دهد. میوز با نماد اختصاصی و آواتار دوست‌داشتنی و ملوسش، ظرف دو هفته بیش از ۲.۵ میلیون بار در آمریکا دانلود شد و توانست به صدر جدول اپ استور اپل صعود کند.

میوز برای کاربران خرید آنلاین انجام می‌داد، بلیت سفر رزرو می‌کرد و فرم‌های گوناگون را پر می‌کرد. این سرویس در کنار یک نسخه رایگان، طرح‌های اشتراکی پولی تا سقف ۱۰۰ دلار در ماه هم ارائه می‌داد. غول‌هایی مثل والمارت، سفورا (Sephora)، اکسپدیا (Expedia) و شپیفای (Shopify) به عنوان شرکای تجاری به آن ملحق شدند و مارک زاکربرگ هم اعلام کرد متا از خریدهای انجام‌شده کمیسیون دریافت خواهد کرد.

با این حال، طولی نکشید که دردسرها خودشان را نشان دادند. آمازون دسترسی میوز به فروشگاه خود را مسدود کرد و گفت هیچ اطلاعی از قبل نداشته و هرگز مجوزی برای فعالیت این ایجنت صادر نکرده است. کارشناسان و پژوهشگران امنیت سایبری نیز این سؤال را مطرح کردند که میوز واقعاً به چه حجم بزرگی از داده‌های خصوصی کاربران نیاز دارد و آیا افرادی که سررشته چندانی از فناوری ندارند، اصلاً از خطرات احتمالی و نحوه کارکرد این فناوری آگاه هستند یا خیر.

بد‌ترین ماجرایی که تا این لحظه گزارش شده، مربوط به یک بررسی‌کننده محصولات فناوری به نام مت راب (Matt Robb) بود که مدیریت آگهی‌های فروشگاه فیس‌بوک مارکت‌پلیس خود را به میوز سپرده بود. وقتی یک خریدار درباره یک کیبورد پیام داد، میوز در نقش راب جواب داد، بر سر قیمت به توافق رسید و آدرس خانه راب در تورنتو را برای خریدار فرستاد! خریدار به همراه همسر و دخترش به آن آدرس آمدند، در حالی که میوز همچنان از زبان راب پیام می‌فرستاد: «من همین‌جام و منتظرتونم!» اما راب اصلاً در خانه نبود.

راب در پیام دسترسی‌های برنامه، گزینه «اجازه دادن همیشگی» (Allow Always) را انتخاب کرده بود، به این امید که پیشنهادات خرید همچنان برای تأیید نهایی به دست خودش برسد، اما چنین نشد. متا اعلام کرد که متن درخواست‌های دسترسی را شفاف‌تر خواهد کرد؛ هرچند دیوید سینگلتون، مدیر آزمایشگاه‌های ابرهوشمندی متا (Superintelligence Labs)، اظهار داشت بررسی گزارش‌های مشابه نشان داده که میوز دقیقاً طبق دستوراتی که دریافت کرده بود عمل کرده است.

سه‌شنبه نوبت به اوپن‌ای‌آی رسید. این شرکت در رویداد DevDay از «داتس» (Dots) پرده برداشت؛ ایجنت‌هایی همیشه آنلاین با نمادی جذاب (نه چندان شبیه به نماد میوز)، رایانه‌های ابری اختصاصی و توانایی اتصال به بیش از ۴,۰۰۰ نرم‌افزار مختلف. کاربران می‌توانند درون چت‌جی‌پی‌تی، اسلک (Slack) و تیمز مایکروسافت به آن‌ها پیام دهند و قابلیت ارسال پیامک هم برای آینده وعده داده شده است. سم آلتمن روی صحنه اعلام کرد داتس به او کمک کرده بخشی از تمرکز و توجه از دست‌رفته‌اش را بازیابد. آلتمن حتی در این روز بزرگ کاری هم با سؤالاتی درباره میوز روبرو شد؛ او میوز را محصولی جذاب توصیف کرد و گفت اصلاً احساس نمی‌کند از جانب زاکربرگ تهدید شده است.

چه کسی قرار است هزینه‌اش را بپردازد؟

حضور میلیون‌ها ایجنت همیشه آنلاین، چهره وب را برای همیشه دگرگون خواهد کرد. اما برای اینکه این مسیر بی‌دردسر طی شود، معماهای اقتصادی متعددی باید حل شوند؛ از جمله اینکه وقتی این ایجنت‌ها از چارچوب‌ها و خط قرمزها تخطی می‌کنند، چه کسی باید خسارت را بپردازد؟ اوپن‌ای‌آی، آنتروپیک و محققان مستقل در حال بررسی ده‌ها هزار موردی هستند که در آن‌ها مدل‌های پیشرو گاردریل‌ها و فیلترهای امنیتی را دور زده، از محیط‌های ایزوله (سندباکس) خارج شده یا کنترل وب‌سایت‌ها را دستکاری کرده‌اند. البته بیش‌تر این اتفاقات در مراحل آزمایشی رخ داده و آسیب واقعی در دنیای خارج به جا نگذاشته‌اند.

آلتمن در DevDay توضیح داد که انتظار دارد سازوکار مسئولیت حقوقی هوش مصنوعی شبیه به صنعت خودروسازی به یک سیستم چندسطحی تبدیل شود؛ به طوری که تعیین مقصر به این بستگی داشته باشد که ایراد از خود مدل بوده، خطایی در نحوه استفاده رخ داده یا کسی عمداً از آن سوءاستفاده کرده است.

علاوه بر این، هزینه اجرای این ایجنت‌ها برای کاربران هم مسئله مهمی است. طبق نتایج یک پژوهش دانشگاهی، ایجنت‌های کدنویسی تا ۱,۰۰۰ برابر بیش‌تر از چت‌بات‌های معمولی توکن مصرف می‌کنند، و هیچ دلیلی وجود ندارد که فکر کنیم ایجنت‌های عمومی چندمنظوره مثل میوز کم‌مصرف‌تر باشند. این صورت‌حساب سنگین در نهایت روی دوش کاربران یا شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات سنگینی خواهد کرد.

از طرف دیگر، هزینه‌هایی که به صاحبان وب‌سایت‌ها تحمیل می‌شود را هم نباید نادیده گرفت. بات‌ها و ایجنت‌ها روی تبلیغات کلیک نمی‌کنند، اما می‌توانند در لحظه هزاران بار به یک سایت مراجعه کنند؛ این یعنی مدل درآمدی اصلی وب عملاً منسوخ می‌شود، در حالی که هزینه سرور و پهنای باند همچنان روی دوش مدیران سایت‌ها باقی می‌ماند. متیو پرینس (Matthew Prince)، مدیرعامل کلودفلر (Cloudflare)، ایده دریافت کسری از یک سنت به ازای هر بار باز شدن صفحات توسط ربات‌ها را مطرح کرده است. مثال او ایجنتی بود که برای پیدا کردن رستوران برای ناهار، تک‌تک منوهای رستوران‌های شهر را اسکن می‌کند، در حالی که در نهایت فقط یک رستوران سفارش غذا را دریافت خواهد کرد.

کلودفلر محافظ و گذرگاه بیش از ۲۰ درصد از کل ترافیک وب به حساب می‌آید و در حال همکاری با کوین‌بیس (Coinbase) و استرایپ (Stripe) است تا سازوکاری برای دریافت این پرداخت‌ها ایجاد کند. اینکه در نهایت چه کسی این هزینه‌ها را تقبل خواهد کرد، مسئولیت نهایی با کیست و چه کسی سکان هدایت اوضاع را به دست خواهد گرفت، هنوز در هاله‌ای از ابهام است.

شاید میوز برای خیلی از مردم نخستین تجربه کار با یک ایجنت هوش مصنوعی بوده باشد، اما تا فراگیر شدن واقعی و بی‌نقص این ابزار‌ها هنوز راه زیادی در پیش است. جایگاه نخست در این بازار معمولاً هر شش ماه یک‌بار دست‌به‌دست می‌شود و برنده بعدی احتمالاً کسی خواهد بود که زودتر از بقیه برای حل این چالش‌ها چاره‌ای پیدا کند.