بدهی‌های سرسام‌آور پشت صحنه هوش مصنوعی: وقتی هزینه‌های میلیاردی از درآمدها سبقت می‌گیرند!

بدهی‌های سنگین پشت رونق هوش مصنوعی، پروژه‌های زیرساختی در مدار زمین و تازه‌ترین تحولات دنیای فناوری زیر ذره‌بین تحلیلگران قرار گرفته است.

بر اساس گزارش تحلیلی جیاکومو تونینی (Giacomo Tognini) درباره هزینه‌های سرسام‌آور توسعه زیرساخت‌ها در عصر هوش مصنوعی، برآوردها حاکی از آن است که هزینه کل ساخت این زیرساخت‌ها تنها در خاک ایالات متحده، تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۲.۸ تریلیون دلار و تا سال ۲۰۳۲ به رقم باورنکردنی ۱۰.۳ تریلیون دلار خواهد رسید.

این رقم واقعاً حیرت‌آور است و از نظر سهم در تولید ناخالص داخلی (GDP) آمریکا، حتی می‌تواند از تب تاریخی راه‌آهن در دهه‌های ۱۸۸۰ و ۱۸۹۰—که ثروت‌های هنگفتی برای سرمایه‌گذاران خلق کرد—هم فراتر برود. نکته کلیدی اینجاست که بخش عمده‌ای از این ارقام از طریق استقراض و بدهی تأمین مالی می‌شود؛ رقمی که تاکنون به دست‌کم ۱.۳ تریلیون دلار رسیده است. حالا این بدهی‌های کلان با عدم قطعیت‌های اقتصاد کلان روبه‌رو شده‌اند: افزایش بازده اوراق قرضه خزانه‌داری موجب جهش نرخ بهره اوراق قرضه مراکز داده شده و در برخی موارد این نرخ‌ها حتی به ۹.۷۵ درصد رسیده است.

بازپرداخت چنین بدهی‌های سنگینی، فشار مضاعفی بر شرکت‌های هوش مصنوعی وارد می‌کند تا نشان دهند وعده‌های درآمدی نجومی آنها توخالی نبوده است. با این حال، بخشی از این ادعاها این هفته با انتشار ناخواسته اطلاعات مالی آنتروپیک (Anthropic) زیر سؤال رفت. اسناد فاش‌شده نشان می‌دهند این استارتاپ پیشرو در سال گذشته میلادی تنها ۴.۶ میلیارد دلار درآمد کسب کرده، در حالی که زیان عملیاتی آن به تنهایی از مرز ۸ میلیارد دلار فراتر رفته است—رقمی که حتی صدها میلیارد دلار هزینه‌های سرمایه‌ای فعلی و آینده شرکت را هم شامل نمی‌شود.

البته آنتروپیک مدعی است در ژوئیه گذشته به نرخ درآمد سالانه (Annualized Revenue) معادل ۶۵ میلیارد دلار دست پیدا کرده، اما این نرخ مقطعی اصلاً به معنای ثبت درآمد قطعی ۶۵ میلیارد دلاری در طول سال جاری نیست و رقم نهایی احتمالاً به مراتب کم‌تر خواهد بود. برای مقایسه، تحلیلگران انتظار دارند اسپیس‌ایکس (SpaceX) امسال حدود ۱۴ تا ۱۶ میلیارد دلار درآمد در حوزه هوش مصنوعی ثبت کند؛ گرچه بخش قابل‌توجهی از این مبلغ از توافق این شرکت با آنتروپیک برای تأمین توان پردازشی به دست می‌آید. مسلماً این درآمدها چشمگیر هستند، اما برای جبران چنین سرمایه‌گذاری‌های بی‌سابقه‌ای، شرکت‌ها باید به درآمدهایی بسیار فراتر از این‌ها دست یابند تا سرمایه‌شان بازگردد.

پیچیدگی ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود و نگرانی‌های فزاینده درباره ایمنی هوش مصنوعی چالش‌ها را دوچندان کرده است. مدیران شرکت‌های پیشرو هوش مصنوعی هر روز بیش‌تر از قبل بر ایجاد نرده‌های محافظتی و سازوکارهای ایمنی برای نرم‌افزارهای خود تأکید می‌کنند، اما بروز حوادث امنیتی و جنجال‌های پی‌درپی پای نهادهای ناظر را به ماجرا کشانده است. هفته گذشته، کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) تحقیقات رسمی جدیدی را پیرامون اوپن‌ای‌آی (OpenAI) و آنتروپیک آغاز کرد و شواهد نشان می‌دهد ایالت کالیفرنیا نیز آماده برداشتن گام‌های مشابه است.

این مسئله اهمیت زیادی دارد، چرا که بر اساس گزارش تحلیلی مؤسسه مک‌کینزی (McKinsey)، اصلی‌ترین مانع مشتریان برای استفاده گسترده از ابزار‌های هوش مصنوعی، همین نگرانی‌های امنیتی است. در این گزارش آمده است: «سازمان‌ها دیگر با محدودیت آزمون و خطا مواجه نیستند، بلکه مانع اصلی آنها، کمبود اطمینان از استقرار ایمن سیستم‌های خودران در مقیاس‌های بزرگ است.»

اگر این موانع پابرجا بمانند، جذب سرمایه‌های هنگفتی که شرکت‌ها برای زنده نگه داشتن تب داغ هوش مصنوعی به آن وابسته‌اند، روزبه‌روز دشوارتر خواهد شد.

هفته‌ای پرماجرا برای زیرساخت‌های فضایی و محاسبات مداری

اسپیس‌ایکس هفته گذشته راکت غول‌پیکر استارشیپ را به مدار پرتاب کرد و در خلال این عملیات، ۲۶ ماهواره نسل سوم استارلینک (V3) را در مدار مستقر ساخت. با این حال، بروز نقص در موتورها باعث شد پرواز مداری کوتاه‌تر شود و فضاپیما فرودی کنترل‌شده در اقیانوس آرام داشته باشد. آزمایش پروازی بعدی استارشیپ برای اواخر همین ماه برنامه‌ریزی شده تا توانایی شرکت در بازیابی مرحله دوم فضاپیما و همچنین بوستر اصلی محک زده شود.

موفقیت در این مأموریت‌ها برای برنامه‌های آینده اسپیس‌ایکس—به‌ویژه گسترش خدمات اینترنت استارلینک—حیاتی است؛ چرا که ۲۶ ماهواره جدید پهنای باند شبکه و فرصت‌های درآمدی شرکت را به شکل محسوسی تقویت می‌کنند. با این حال، تکرار نقص‌های فنی در موتورهای راکت موضوعی است که پیش از پرتاب بعدی با دقت بازبینی خواهد شد. همان‌طور که تحلیلگران کلیر استریت (Clear Street) یادآور شده‌اند: «هرگونه توقف یا افت قابلیت اطمینان فنی در برنامه پرتاب‌ها، خطرات زنجیره‌ای و دومینوواری برای کل مدل کسب‌وکار اسپیس‌ایکس در پی خواهد داشت.»

علاوه بر این، اسپیس‌ایکس دو پرتاب دیگر را نیز در هفته گذشته به انجام رساند. روز پنجشنبه در فلوریدا، این شرکت برای مأموریت ناسا چهار فضانورد را به ایستگاه فضایی بین‌المللی فرستاد؛ مأموریتی که رکورد سریع‌ترین زمان از لحظه پرتاب تا اتصال (داکینگ) به این پایگاه مداری را در تاریخ شکست.

در همان روز در کالیفرنیا، اسپیس‌ایکس مأموریت ترنسپورتر ۱۸ (Transporter-18) را به فضا فرستاد که حامل ۱۳۰ محموله متنوع برای مشتریان مختلف بود. در میان این مأموریت‌ها، چند پروژه نوآورانه به طور ویژه جلب توجه می‌کنند:

• نمونه اولیه ماهواره سان‌کچر گوگل (Project Suncatcher): پروژه‌ای که هدف آن آزمایش طراحی مراکز داده مداری گوگل در فضا است. این ماهواره کوچک به چهار تراشه هوش مصنوعی و پنل‌های خورشیدی اختصاصی مجهز است.
• نخستین فضاپیمای اتر (Otter) متعلق به استارفیش اسپیس: فضاپیمایی کوچک که برای سرویس‌دهی خودران و تعمیر ماهواره‌ها در فضا توسعه یافته است. در این مأموریت، توانایی فضاپیما در نزدیک شدن به اجسام فضایی و بازرسی آنها ارزیابی می‌شود.
• پروژه استار کچر (Star Catcher): این استارتاپ قصد دارد از طریق ماهواره پروتواستار (Protostar) خود، فناوری انتقال بی‌سیم انرژی تابشی را به نمایش بگذارد تا در آینده شبکه‌ای از ماهواره‌ها برای تأمین برق سایر فضاپیماها در مدار بسازد.
• آزمایش انتقال انرژی توسط کابوی اسپیس (Cowboy Space): این مجموعه نیز با نخستین فضاپیمای خود به نام Reason-1 در پی ارسال انرژی خورشیدی از مدار زمین به یک ایستگاه زمینی است؛ گامی مهم به سوی راه‌اندازی مراکز داده مداری در فضا.

علاوه بر این‌ها، ده‌ها مأموریت دیگر از جمله ماهواره‌های مخابراتی و تصویربرداری نیز راهی فضا شدند که همگی نشان‌دهنده توسعه پرشتاب زیرساخت‌های اقتصادی و رایانشی در قلمرو فضایی هستند.

در رادار فناوری: سرخط مهم‌ترین خبرها

جدال آنتروپیک و پنتاگون؛ هفته سی‌ویکم: دادگاه فدرال آمریکا شکایت آنتروپیک علیه پنتاگون را رد کرد. وزارت دفاع آمریکا این استارتاپ را به عنوان «ریسک زنجیره تأمین» معرفی کرده است؛ عنوانی که به پنتاگون اجازه می‌دهد استفاده از مدل زبانی کلود (Claude) را در سیستم‌های خود مسدود کند. این حکم در تضاد با رأی دادگاهی دیگر در اوایل تابستان است که چنین اقدامی را غیرقانونی دانسته بود، اما قاضی جدید بر مبنای قوانین متفاوتی حکم داده است. آنتروپیک هنوز درخواست تجدیدنظر نداده اما اعلام کرده گزینه‌های حقوقی خود را بررسی می‌کند.

چت‌بات گراک در خدمت ارتش: در پیوند میان هوش مصنوعی و موضوعات نظامی، مجله تایم (Time) گزارش داد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اوایل امسال پیش از صدور دستور دستگیری نیکلاس مادورو (رئیس‌جمهور ونزوئلا)، با چت‌بات گراک (Grok)—متعلق به ایلان ماسک—مشورت کرده بود! طبق گفته مقامات آگاه، «ترامپ پس از کار با گراک، آن را فوق‌العاده باهوش دانسته بود.» هنوز مشخص نیست که آیا ترامپ از این چت‌بات برای تصمیم‌گیری‌ها پیرامون جنگ علیه ایران نیز بهره برده است یا خیر.

تغییر مسیر بودجه‌های علمی به سمت هوش مصنوعی: دولت ترامپ از تخصیص بودجه‌های مصوب کنگره برای بنیاد ملی علوم (NSF) در حوزه پژوهش‌های پایه جلوگیری کرده و قصد دارد ۱.۴ میلیارد دلار از این مبالغ را به تحقیقات هوش مصنوعی و محاسبات کوانتومی اختصاص دهد. این اقدام در ادامه تصمیمی رخ می‌دهد که اوایل این ماه، بودجه‌های پژوهشی مؤسسه ملی سلامت (NIH) را به جای اعطای گرنت‌های تحقیقاتی، برای تأمین مالی پنتاگون هدایت کرد.

تحولات تازه در حوزه محاسبات کوانتومی: پردیس کوانتومی رودرانر (Roadrunner Quantum Lab) در نیومکزیکو با مساحت ۳۵ هزار فوت مربع رسماً افتتاح شد و فعالیت خود را آغاز کرد. در تحولی دیگر، آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) اعلام کرد که در حال انجام اقدامات گسترده‌تری برای انتقال سامانه‌های حساس امنیت ملی به الگوریتم‌های رمزنگاری پساکوانتومی مقاوم در برابر رمزگشایی است.

استقرار ربات‌های خدمت‌رسان در بیمارستان: استارتاپ کالیفرنیایی ریلِی رباتیکس (Relay Robotics) اعلام کرد دو ربات خودران را در بیمارستان JFK فلوریدا به کار گرفته است. این ربات‌ها برای جابه‌جایی خودکار ملزومات پزشکی، نمونه‌های آزمایشگاهی و داروها طراحی شده‌اند تا در بحران کمبود کادر درمان، باری از دوش پرستاران بردارند.

پیشنهاد علمی‌تخیلی هفته

در میان آثار سرگرم‌کننده این هفته، کمیک علمی‌تخیلی Far Sector از مجموعه گرین لنترن، نوشته ان. کی. جمیسین (نویسنده برنده جایزه هوگو) روایتی جذاب از کشف یک قتل مرموز در شهری فضایی پس از ۵۰۰ سال آرامش است؛ داستانی پرکشش با ایده‌های ناب علمی‌تخیلی و شخصیت‌پردازی فوق‌العاده که مطالعه آن لذت‌بخش خواهد بود.