تاکسی خودران یا استودیوی شخصی؟ دردسر جدید روبوتاکسی‌ها و ورود هوش مصنوعی برای مهار مسافران

انسان‌ها ذاتاً موجودات غیرقابل پیش‌بینی و ماجراجویی هستند؛ هنوز زمان زیادی از دورانی که سیستم اتوپایلوت تسلا (Tesla Autopilot) امکان برداشتن دست از روی فرمان را به رانندگان داد نگذشته بود که سر و کله ویدیوهایی در شبکه‌های اجتماعی پیدا شد که نشان می‌داد برخی افراد پشت فرمان دست به کار‌های عجیب و روابط نامتعارف زده‌اند! اخیراً نشریه سانفرانسیسکو استاندارد با چندین نفر مصاحبه کرد که مدعی بودند در تاکسی‌های خودران کروز (Cruise) — متعلق به جنرال موتورز که فعلاً فعالیتش متوقف شده — دست به رفتارهای غیراخلاقی زده‌اند. یکی از آن‌ها در این مصاحبه اعتراف کرده بود: «وقتی هیچ راننده‌ای نیست که بگوید این کار را نکن، کم‌کم احساس راحتی بیش از حدی پیدا می‌کنی؛ حالا اگر با پارتنرت باشی، این راحتی خیلی سریع به رفتارهای دیگر کشیده می‌شود!»

الکساندروس روچیتساس (Alexandros Rouchitsas)، پژوهشگر حوزه عوامل انسانی و تجربه کاربری (UX) و از برگزارکنندگان کارگاه اخیر «عشق در ترافیک» (Love in Traffic) می‌گوید: «فضای داخلی خودروها در فرهنگ عامه همیشه با چنین مسائلی پیوند خورده است؛ ردپای این موضوع را در فیلم‌های سینمایی، متن آهنگ‌ها و عکس‌ها هم به وضوح می‌توان دید.» این رویداد در اواخر سپتامبر در سوئد برگزار شد و پژوهشگران دانشگاهی و فعالان صنعت را گردهم آورد تا بررسی کنند طراحی کابین چطور می‌تواند جلوی این معضل رو به رشد را بگیرد.

دردسری که روزبه‌روز جدی‌تر می‌شود؟

یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌های تاکسی خودران با خودروهای مسافربری معمولی، حذف الزام اجتماعی برای ارتباط با راننده است. دیگر نیازی به تعارف‌های روزمره نیست و مجبور نیستید به صحبت‌ها یا نظرات عجیب راننده گوش دهید! همین موضوع باعث می‌شود مسافران پیش خودشان تصور کنند حریم خصوصی فوق‌العاده بالایی دارند؛ در حالی که دوربین‌های نصب‌شده و قوانین سفر اصلاً چنین اجازه‌ای نمی‌دهند. تابستان امسال، دو نوجوانی که یک خودروی ویمو (Waymo) گرفته بودند، درون ماشین شروع به مصرف الکل کردند و از شیشه‌ها گلوله‌های ژله‌ای شلیک کردند؛ درسی که بعد از متوقف شدن خودرو با عواقب سنگین آن روبه‌رو شدند و فهمیدند فضا آن‌قدرها هم که فکر می‌کردند خصوصی نبوده است.

روچیتساس در این باره می‌گوید: «شاید درون خودرو تنها باشید، اما اینجا به هیچ وجه یک فضای خصوصی و شخصی سنتی نیست.»

به گفته روچیتساس، در حال حاضر دو گروه اصلی دست به چنین رفتارهایی می‌زنند؛ گروه اول، تولیدکنندگان محتوا هستند: «در آمریکا صنعت محتوای بزرگسالان مثل پلتفرم‌های اونلی‌فنز (OnlyFans) و پورن‌هاب بسیار پررونق است؛ بنابراین برخی تولیدکنندگان محتوای فرصت‌طلب، خودروهای ویمو یا شاتل‌های عمومی را مثل یک استودیوی آماده می‌بینند؛ مکانی فوق‌العاده ارزان‌قیمت، با نورپردازی مناسب و تا حدودی عایق صدا!» گروه دوم هم توریست‌هایی هستند که احتمالاً با آداب، رسوم و قوانین محلی آشنایی ندارند. روچیتساس می‌گوید: «من اهل یونان هستم و در یک جزیره بزرگ شده‌ام؛ بنابراین به‌خوبی می‌دانم وقتی موقعیتش فراهم شود، رفتارهای ناهنجار و هیجانی گردشگران جوان چطور بروز پیدا می‌کند.»

تفاوت‌های فرهنگی نیز نگرانی جدی دیگری به حساب می‌آید؛ به‌ویژه برای گردشگرانی که به کشور‌هایی با قوانین و هنجارهای بسیار سخت‌گیرانه‌تر سفر می‌کنند. روچیتساس توضیح می‌دهد: «نکته مهم این است که شاید در آمریکا یا سوئد، چنین کاری فقط باعث دلخوری یا اعتراض دیگران شود؛ اما در کشور‌های دیگر ماجرا به دلخوری ختم نمی‌شود و پیگرد قضایی جدی به همراه دارد. ما بازدیدی از یک استودیوی طراحی فعال در زمینه خودروهای خودران داشتیم؛ جالب است بدانید در حال حاضر برندهای متعددی در خاورمیانه، آسیا و چین مشغول فعالیت هستند؛ کشور‌هایی که چارچوب‌های قانونی و اجتماعی کاملاً متفاوتی دارند.»

حتی بسته به کشور مقصد، ممکن است کل تاکسی خودران هم دربست در اختیار شما نباشد. روچیتساس می‌گوید: «یکی از همکاران ما تعریف می‌کرد که در هند، شما کل خودرو را کرایه نمی‌کنید بلکه فقط یک صندلی رزرو می‌کنید؛ این یعنی حتی درون یک خودروی خودران ویمو هم ممکن است در کنار افراد غریبه بنشینید.»

جایی برای پنهان شدن نیست!

وقتی بحث طراحی فیزیکی فضای داخلی تاکسی خودران مطرح می‌شود، روچیتساس در گفتگو با رسانه‌ها تأکید می‌کند: «می‌توان طراحی کابین را دقیقاً مشابه خودروهای شخصی سنتی و ناوگان حمل‌ونقل عمومی، طوری انجام داد که مانع از بروز چنین رفتارهایی شود.» این مسئله به‌ویژه درباره خودروهایی که اختصاصاً از صفر به عنوان روبوتاکسی طراحی شده‌اند — مانند خودروهای زوکس (Zoox) یا شاتل‌های جابه‌جایی مسافر — اهمیت دوچندانی دارد.

روچیتساس توضیح می‌دهد: «داشتم ویدیوها را در اینترنت بررسی می‌کردم و با خودم گفتم شاید باورتان نشود، اما بخش زیادی از این اتفاقات داخل وسایل نقلیه عمومی صرفاً به این دلیل می‌افتد که صندلی‌ها کدر هستند و فرد می‌تواند پشت آن‌ها قایم شود! حالا اگر صندلی‌ها را شفاف بسازیم چه می‌شود؟ تغییر طراحی داخلی کار بسیار ساده‌ای است؛ این موضوع اتفاقاً در کارگاه ما هم مطرح شد: کافی است به سرنشینان گوشه دنج یا پرده‌ای برای پنهان شدن ندهید!»

یادآوری مداوم این نکته به مسافران که دائماً زیر ذره‌بین دوربین‌ها هستند نیز راهکار مؤثری است. روچیتساس می‌گوید: «باید به مسافران یادآوری کرد که مفهوم حریم خصوصی به این معنا نیست که هر کاری را که در فضای عمومی مجاز نیست، داخل ماشین انجام دهند. برای مثال، رفتار سرنشینان در تاکسی خودران باید به جای اتاق خواب، به استانداردهای یک فضای عمومی یا حتی محیط کاری نزدیک باشد.»

اینجا دقیقاً همان نقطه‌ای است که یک دستیار هوش مصنوعی درون کابین می‌تواند نقش‌آفرینی کند. این دستیارها می‌توانند واکنشی باشند (مثلاً با اعتراض مسافران دیگر که معذب شده‌اند وارد عمل شوند) یا کاملاً پیش‌دستانه عمل کنند؛ یعنی با تشخیص رفتارهای پرخطر و نامتعارف، فوراً به سرنشینان هشدار صوتی بدهند که وقت توقف این رفتار است! همان‌طور که آن دو نوجوان دردسرساز هم فهمیدند، سیستم‌های پایش هوشمند سرنشین با تکیه بر بینایی ماشین می‌توانند مسافران غیرعادی یا مصرف‌کنندگان الکل را با دقت بالایی شناسایی کنند. روچیتساس می‌گوید: «می‌توان ایجنت‌های هوش مصنوعی را طوری طراحی کرد که در صورت تشخیص عدم تعادل مسافر، پیش‌دستانه مداخله کنند و رفتاری شبیه به یک مهماندار دلسوز یا یک ناظر حواس‌جمع داشته باشند.»

در همین رابطه، از شرکت‌های ویمو (Waymo) و زوکس (Zoox) نیز درباره سیاست‌های بازدارنده آن‌ها در برابر رفتارهای نامتعارف سرنشینان پیگیری‌هایی انجام شد، اما تا زمان انتشار این گزارش پاسخی از سوی آن‌ها ارائه نشد.