هوش مصنوعی به فضا می‌رود؛ استارتاپ Satlyt با جذب سرمایه ۸ میلیون دلاری می‌خواهد «اندروید ماهواره‌ها» باشد

به گفته راما آفولو (Rama Afullo)، او از مدت‌ها پیش متوجه شده بود که عصر دیتاسنترهای مداری در راه است.

این مهندس کنیایی-آمریکایی پیش از این در بخش رایانش ابری گوگل کار می‌کرد و در سال ۲۰۲۴ هم دوره کوتاهی در شبکه ماهواره‌ای استارلینک اسپیس‌ایکس حضور داشت. تجربیات او نشان داد که ظرفیت‌های دست‌نخورده و عظیمی برای محاسبات کامپیوتری در فضا وجود دارد.

او در این باره می‌گوید: «وقتی در اسپیس‌ایکس بودم، سعی کردم این ایده را در داخل شرکت مطرح کنم؛ اما جواب منفی بود. در گوگل هم همین کار را کردم و باز هم مدیران مخالفت کردند.»

همین شد که آفولو اسپیس‌ایکس را ترک کرد و استارتاپ Satlyt را بنیان‌گذاری کرد؛ شرکتی مستقر در سانی‌ویل کالیفرنیا و نایروبی که هدفش توسعه نرم‌افزاری برای ماهواره‌هاست تا بتوانند بارهای پردازشی سنگین را در فضا بین یکدیگر تقسیم کنند. آفولو اعلام کرده که این استارتاپ به تازگی موفق به جذب سرمایه بذری ۸ میلیون دلاری شده است.

زمان‌بندی این تصمیم هم بی‌نقص به نظر می‌رسد. اسپیس‌ایکس حالا تمام تمرکزش را روی دیتاسنترهای مداری گذاشته و نرم‌افزار Satlyt هم قرار است روز پنج‌شنبه سوار بر راکت اسپیس‌ایکس، در کنار اولین نمونه آزمایشی دیتاسنتر فضایی گوگل موسوم به «پروژه سان‌کچر» (Project Suncatcher)، راهی فضا شود.

برخلاف اسپیس‌ایکس، گوگل یا استارتاپ‌هایی مثل استارکلاد (Starcloud) و کابوی اسپیس (Cowboy Space)، استارتاپ Satlyt قرار نیست فضاپیمای اختصاصی بسازد. تیم آفولو روی توسعه نرم‌افزاری متمرکز است که مدل‌های هوش مصنوعی را روی ماهواره‌ها اجرا می‌کند؛ رویکردی که آفولو آن را با شرکت‌هایی مثل VMware و Snowflake مقایسه می‌کند؛ پلتفرم‌هایی که بدون نیاز به درگیری با زیرساخت‌های پیچیده سخت‌افزاری، اجرای نرم‌افزارهای سنگین را ممکن می‌سازند.

او با یک تشبیه جالب می‌گوید: «شرکت‌هایی مثل اسپیس‌ایکس که دنبال دیتاسنترهای مداری هستند، درست مثل آیفون عمل می‌کنند؛ اما ما می‌خواهیم نقش اندروید را به عنوان یک اکوسیستم باز و فراگیر بازی کنیم.» به بیان ساده‌تر، Satlyt می‌خواهد نرم‌افزاری ارائه دهد که روی ماهواره‌های شرکت‌های مختلف قابل نصب و اجرا باشد.

استارتاپ Satlyt تاکنون نرم‌افزارش را در دو ماموریت آزمایشی به فضا فرستاده است. تمرکز اولیه آن‌ها ارتقای بهره‌وری عملیاتی فضاپیماهاست؛ ماهواره‌هایی که در حالت عادی برای حل هر مشکلی به کنترل‌کننده‌های پرواز روی زمین وابسته‌اند. ارسال مداوم داده‌ها به زمین (یا اصطلاحاً Downlink) هم بسیار هزینه‌بر است و هم کند؛ بنابراین استفاده از هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری در خود فضاپیما — چه برای حل ناهماهنگی‌ها و باگ‌ها و چه برای پردازش داده‌های حسگر‌ها — می‌تواند صرفه‌جویی مالی چشمگیری به همراه داشته باشد.

اوایل امسال، Satlyt مدل هوش مصنوعی جما (Gemma) متعلق به گوگل دیپ‌مایند را روی فضاپیمایی از شرکت مومنتوس (Momentus) مستقر کرد. این مدل موفق شد حجم داده‌های ارسالی مربوط به خطاهای نرم‌افزاری ماهواره را بیش از ۶۰ درصد کاهش دهد؛ بهینه‌سازی کم‌نظیری که به گفته آفولو می‌تواند سالانه صدها هزار دلار به ازای هر ماهواره صرفه‌جویی مالی ایجاد کند.

پرتاب این هفته، نرم‌افزار Satlyt را روی فضاپیمایی ساخت TakeMe2Space (استارتاپ هندی سازنده سخت‌افزارهای پردازشی ماهواره) به کار خواهد گرفت. این ماموریت شامل سه مشتری مهم است: ناسا که برای آزمایش پروتکل‌های رایانش ابری در فضا به این شرکت پول پرداخت کرده است؛ استارتاپ استلریان (Stellerian) که روی پایش فضایی و رهگیری اجرام در مدار کار می‌کند و می‌خواهد پردازش تصاویر را تست کند؛ و خودِ TakeMe2Space که قصد دارد نشان دهد ماهواره‌اش توانایی میزبانی از نرم‌افزارهای سایر شرکت‌ها را دارد.

در حال حاضر پردازنده‌های گرافیکی (GPU) قدرتمند انگشت‌شماری در مدار زمین حضور دارند. فعلاً بیش‌ترین فرصت در همین نوع بارهای پردازشی سبک‌تری نهفته است که Satlyt روی آن‌ها کار می‌کند. اما پروژه بعدی این شرکت این است که نشان دهد می‌تواند یک سیستم محاسباتی مشترک — نوعی شبکه ابری میان دو ماهواره مجزا — ایجاد کند؛ ماموریتی که انتظار می‌رود سال آینده آزمایش شود. در صورت موفقیت، این شرکت می‌تواند به یک ارائه‌دهنده سرویس‌های ابری مستقل در مدار برای تمامی سازندگان فضاپیما تبدیل شود.

آفولو این ایده را چنین خلاصه می‌کند: «ما اساساً ماهواره شما را به یک سرویس مدیریت‌شده و درآمدزا تبدیل می‌کنیم.»

دور سرمایه‌گذاری بذری Satlyt توسط صندوق Non Sibi Ventures در هیوستون هدایت شد؛ جایی که برنارد هریس، فضانورد باسابقه ناسا با بیش از ۲۰ سال تجربه، نقش مهمی در جلب اعتماد این صندوق به مدل کسب‌وکار فضایی جدید ایفا کرد.

یکی از دلایل اصلی سرمایه‌گذاری این صندوق آن بود که موفقیت Satlyt وابسته به رویاپردازی‌های اغراق‌آمیز درباره دیتاسنترهای عظیم فضایی نیست؛ چشم‌اندازی که توجیه اقتصادی مبهم و چالش‌های جدی در زمینه پرتاب دارد. کنت لوکاس، از شرکای Non Sibi، در این باره می‌گوید: «لازم نیست حتماً دیتاسنترهای عظیم در فضا مستقر شوند تا پروژه راما به اوج موفقیت برسد. همین افزایش تعداد ماهواره‌هایی که به مدار فرستاده می‌شوند، برای رشد این کسب‌وکار کاملاً کافی است.»

آفولو امیدوار است تا پایان این دهه، نرم‌افزار آن‌ها روی ۲۰ درصد از ماهواره‌های فعال نصب باشد؛ دورانی که او انتظار دارد تقریباً تمام سازندگان فضاپیما از پردازنده‌های گرافیکی و تراشه‌های پیشرفته در ماهواره‌های خود استفاده کنند.

او در پایان تأکید می‌کند: «اگر ماهواره‌ای را بدون پردازنده گرافیکی به فضا بفرستید، حداقلش این است که به خودتان و پتانسیل ماموریت‌تان ضربه زده‌اید!»