سناریوهای آینده فناوری؛ هوش مصنوعی، ایجنت‌ها و ربات‌ها چگونه بازار را متحول می‌کنند؟

هیچ‌کس نمی‌تواند آینده را به‌طور دقیق پیش‌بینی کند، اما بر اساس دیدگاه مارک پالاتوچی، مدیر رشد و تعامل در گروه مشاوره Future Today Strategy Group، شناسایی و تحلیل سیگنال‌ها برای پیش‌بینی سناریوهای احتمالی گوناگون می‌تواند شرکت‌های تجاری را چند گام جلوتر از رقبایشان قرار دهد.

پالاتوچی در ارائه‌ای با عنوان «افق‌های تغییر» در اجلاس مدیران ارشد پوشاک و خرده‌فروشی، رویکرد استراتژیک شرکت مشاوره‌ای خود را تحت عنوان «آینده‌نگری راهبردی» تشریح کرد.

پالاتوچی در این زمینه می‌گوید: «این رویکرد به‌جای دستاوردهای مقطعی و زودهنگام، بر کسب پاداش‌های غنی‌تر و عمیق‌تر تمرکز دارد؛ فراتر از آینده قابل پیش‌بینی را می‌نگرد و جسورانه به مناطقی فراتر از قلمرو رقبا قدم می‌گذارد.»

دیدگاه این گروه نسبت به برنامه‌ریزی سناریومحور که پالاتوچی آن را تدوین «روایت‌های داده‌بنیان و باورپذیر پیرامون آینده» می‌نامد، کمتر بر پیش‌بینی‌های قطعی و بیشتر بر طرح پرسش‌های بنیادین «چه می‌شود اگر» استوار است. این روش به سازمان‌ها امکان می‌دهد برای پیامدهای احتمالی برنامه‌ریزی کنند و با اتخاذ تصمیمات کوتاه‌مدت، بستر مناسبی را برای مواجهه با فرصت‌ها و تهدیدهای بلندمدت مهیا سازند.

متدولوژی این گروه شامل مفهومی تحت عنوان «مخروط زمان» است که سناریوهای ممکن را بر پایه میزان قطعیت دسته‌بندی می‌کند. پالاتوچی این مدل را به نور یک چراغ‌قوه تشبیه کرد؛ بخشی که به لامپ نزدیک‌تر است باریک‌تر بوده اما روشنایی بسیار واضحی دارد، در حالی که در فواصل دورتر از چراغ، پرتو نور گسترده‌تر می‌شود ولی اجسام وضوح کمتری دارند. در چارچوب این مدل، سه دسته‌بندی کلی وجود دارد که طیفی از احتمالات را منعکس می‌کنند.

پیش‌بینی‌هایی که بر اساس شواهد فعلی بالاترین بخت وقوع را دارند (و در بخش باریک مخروط جای می‌گیرند)، تحت عنوان «آینده‌های محتمل» شناخته می‌شوند. در حوزه فناوری، یک نمونه بارز از آینده محتمل، گسترش روزافزون استفاده از مدل‌های زبانی بزرگ نظیر ChatGPT یا Claude است. پالاتوچی با ترسیم وضعیت‌های بالقوه، این پرسش را مطرح کرد که اگر فرایند جستجو و خرید مشتریان به‌طور کامل درون محیط یک مدل زبانی انجام شود، تجارت چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد.

یکی دیگر از تحولات محتمل در کوتاه‌مدت، توسعه و پذیرش فزاینده عینک‌های هوشمند است؛ به‌طوری که برندهایی نظیر Gentle Monster برای تولید گجت‌های پوشیدنی وارد همکاری‌های فناورانه شده‌اند. متا نیز در حال گسترش سبد محصولات خود در بازار عینک‌های هوشمند است که عینک‌های صرفاً صوتی و فاقد دوربین را هم در بر می‌گیرد؛ تصمیمی که پس از جنجال‌های مربوط به ضبط تصاویر بدون اجازه کاربران اتخاذ شد. با اینکه استقبال عمومی مصرف‌کنندگان هنوز گسترده نیست (نظرسنجی سال ۲۰۲۶ مؤسسه S&P Global Market Intelligence نشان داد که تنها ۶٫۴ درصد از بزرگسالان آمریکایی صاحب این عینک‌ها هستند)، اما پالاتوچی تأکید کرد که در آینده‌ای نزدیک‌تر، فروشگاه‌ها می‌توانند کارکنان خود را به این ابزارها مجهز کنند تا موجودی کالاها را بلافاصله بسنجند یا از راه دور با همکاران خود در ارتباط باشند.

دسته دوم که وضوح کمتری دارند، «آینده‌های باورپذیر» نام دارند. برای نمونه، یکی از فناوری‌های نوظهور در دنیای هوش مصنوعی، ایجنت‌های مستقل (Agentic AI) هستند که به نمایندگی از انسان‌ها دست به اقدام می‌زنند. جایگزینی کاربر انسانی با بات‌های هوشمند به معنای از دست رفتن داده‌های ارزشمند وبگردی و رفتار مصرف‌کننده برای فروشندگان است؛ به همین دلیل برخی غول‌های خرده‌فروشی نظیر آمازون در برابر این جریان مقاومت کرده و ترافیک ایجنت‌ها را مسدود ساخته‌اند. پالاتوچی در این زمینه گفت: «پیش از آنکه این فناوری بتواند به‌شکلی یکپارچه و سودآور برای تمامی طرف‌های درگیر به کار گرفته شود، هنوز باید موانع و چالش‌های متعددی حل‌وفصل شوند.»

هوش مصنوعی فیزیکی یا همان رباتیک نیز در همین دسته‌بندی باورپذیر قرار می‌گیرد. در شرایطی که مدل‌های زبانی بزرگ بر پایه داده‌های متنی موجود آموزش دیده‌اند، ربات‌ها به داده‌های محیطی فیزیکی نیاز دارند که باید از ابتدا تولید شوند. در حال حاضر برخی شرکت‌ها فعالیت در این مسیر را آغاز کرده‌اند؛ به‌عنوان مثال، شرکت خدمات نظافت خانگی Shift با ثبت زاویه دید کارگران انسانی، مشغول گردآوری داده برای آموزش ربات‌های نظافتچی است.

بخش پایانی در انتهای مخروط زمان، «آینده‌های ممکن» نام دارد. پالاتوچی برای این بخش به هوش ارگانوئیدی (Organoid Intelligence) اشاره کرد؛ مفهومی پیشرفته که از قدرت پردازشی و بهره‌وری انرژی شگفت‌انگیز مغز انسان، غالباً در ترکیب با تراشه‌های سیلیکونی متداول، بهره می‌گیرد. با وجود نادر بودن، این فناوری در حال حاضر توسط استارتاپ Cortical Labs در یک کامپیوتر زیستی مبتنی بر بافت مغزی کشت‌شده در آزمایشگاه به کار گرفته شده است.

اگرچه آینده‌های ممکن دوردست‌ترین سناریوها در میان این سه دسته به‌شمار می‌روند، اما پالاتوچی بر ضرورت زیر نظر داشتن این احتمالات تأکید کرد. او خاطرنشان کرد: «سناریویی با احتمال وقوع اندک اما با پیامدهای حیاتی و بنیادین، به‌شدت خطرناک است؛ زیرا معمولاً از آن غفلت می‌شود، در حالی که در صورت تحقق، پیامدهای آن می‌تواند ساختار یک سازمان یا حتی یک صنعت کامل را دگرگون کند و سرنوشت بقا یا نابودی آن را رقم بزند.»