مقصد داغ سرمایه‌گذاران سیلیکون‌ولی: تور کارخانه‌های ربات‌سازی چین برای رویارویی با واقعیت!

سال گذشته وقتی رایان کانینگهام (Ryan Cunningham)، از سرمایه‌گذاران مطرح سیلیکون‌ولی، پیشنهاد سفر گروهی به چین را در گروه واتس‌اپی سرمایه‌گذاران حوزه رباتیک مطرح کرد، تقریباً هیچ‌کس آن را جدی نگرفت؛ حتی یکی از اعضا به شوخی نوشت: «می‌شه یه ربات انسان‌نما قاچاقی با خودمون بیاریم خونه؟»

اما امسال، آن شوخی‌ها جای خودشان را به برنامه‌ریزی‌های جدی برای سفر داده‌اند.

کانینگهام، هم‌بنیان‌گذار صندوق سرمایه‌گذاری Edgerunner Ventures (که از استارتاپ‌های حوزه انرژی و پردازش پشتیبانی می‌کند)، حالا در حال تدارک سفری ویژه برای ۱۰ نفر از سرمایه‌گذاران به مقصد چین در ماه آوریل است. او در گفت‌وگو با رسانه‌ها اشاره کرده که این روز‌ها تقریباً در تمام گروه‌های گفت‌وگوی سرمایه‌گذاران، حرف از سفرهای اخیر یا پیش‌رو به چین است؛ چرا که سرمایه‌گذاران خطرپذیر می‌خواهند با ارزیابی دقیق قدرت سخت‌افزاری چین ببینند استارتاپ‌های رباتیک آمریکایی دقیقاً در برابر چه رقبایی صف‌آرایی کرده‌اند.

کانینگهام که سال گذشته برای حضور در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی (WAIC) به شانگهای رفته بود، می‌گوید: «دلیل اینکه می‌خواهم این جمع را به چین ببرم این است که می‌خواهم دست روی شانه‌شان بگذارم و بگویم: بچه‌ها، اگر واقعاً کار را جدی گرفته‌اید، اینجاست که باید از آن یاد بگیریم!»

کانینگهام تنها یکی از جمع پرتعداد سرمایه‌گذاران سیلیکون‌ولی است که راهی شرق می‌شوند تا از نزدیک ببینند چین چگونه این مزیت رقابتی شگفت‌انگیز را در حوزه رباتیک و سخت‌افزار به وجود آورده است. برای بسیاری از آن‌ها، ماجرا صرفاً پیدا کردن فرصت‌های سرمایه‌گذاری روی شرکت‌های چینی نیست؛ بلکه هدف اصلی این است که رقبای پیش روی استارتاپ‌های آمریکاییِ تحت حمایت خود را دقیق‌تر سبک‌سنگین کنند.

این سفرها از هیئت‌های خصوصی سرمایه‌گذاران خطرپذیر گرفته تا تورهای لوکس ۱۰ هزار دلاری به ازای هر نفر را شامل می‌شود؛ تورهایی که بازدید از خطوط تولید کارخانه‌ها را در کنار حضور مترجمان همزمان، اقامت در هتل‌های پنج‌ستاره و ضیافت‌های شام با مدیران ارشد فناوری چین تدارک می‌بینند.

پشت پرده این تورهای پرطرفدار، حقیقتی تکان‌دهنده و بیدارکننده نهفته است: چین در بخش‌های حیاتی رباتیک، از تولید و زنجیره تأمین قطعات گرفته تا به‌کارگیری می‌دانی ماشین‌ها و جمع‌آوری کلان‌داده‌های لازم برای آموزش و ارتقای آن‌ها، فاصله‌ای خیره‌کننده با دنیا ایجاد کرده است.

بر اساس گزارش مؤسسه تحقیقاتی اومدیا (Omdia)، دو شرکت چینی یونیتری (Unitree) و اجی‌بات (AgiBot) سال گذشته در مجموع بیش از ۷۱ درصد ربات‌های انسان‌نمای جهان را روانه بازار کردند. علاوه بر این، به گزارش اندیشکده آلمانی مرکاتور، چین کنترل ۶۳ درصد از شرکت‌های کلیدی در زنجیره تأمین جهانی قطعات ربات‌های انسان‌نما را در دست دارد. در همین حال، اکثر ربات‌های انسان‌نمای آمریکایی هنوز در مراحل تحقیق و توسعه هستند و آماده ورود تجاری به بازار نیستند. حتی طبق گزارش فناوری‌های نوظهور ۲۰۲۶ دانشگاه استنفورد، بیش‌تر شرکت‌های آمریکایی برای تأمین قطعات حیاتی یا مونتاژ محصولاتشان به تأمین‌کنندگان چینی وابسته‌اند.

بازی برای سرمایه‌گذاران آمریکایی که سرمایه‌های کلانی را به حوزه رباتیک و هوش مصنوعی فیزیکی (Physical AI) تزریق می‌کنند، بسیار پرریسک و حیاتی است. آن‌ها شرط بسته‌اند که پیشرفت‌های هوش مصنوعی، ارزان‌تر شدن سخت‌افزار، کمبود نیروی کار و تلاش برای بازگرداندن تولید به داخل خاک آمریکا می‌تواند غول‌های فناوری نسل بعد را خلق کند. با این حال، رباتیک روزبه‌روز بیش‌تر به عنوان یک دغدغه امنیت ملی تلقی می‌شود؛ تا جایی که کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) در ماه ژوئیه، ورود «دستگاه‌های رباتیک پیشرفته» ساخت خارج را به دلیل «خطرات غیرقابل قبول برای امنیت ملی» ممنوع اعلام کرد.

شاید رباتیک به جدید‌ترین تب داغ سیلیکون‌ولی تبدیل شده باشد، اما چین سال‌هاست که مشغول پی‌ریزی و ساخت زیرساخت‌های این صنعت غول‌پیکر است.

وندی چانگ، تحلیل‌گر ارشد مؤسسه مطالعات چین مرکاتور، در این باره می‌گوید: «چینی‌ها تمرکز فوق‌العاده عمیقی روی سخت‌افزار داشته‌اند. آن‌ها به دنبال این هستند که کل زنجیره تأمین رباتیک جهان را تحت تملک خود درآورند.»

دولت چین در سند راهبردی سال ۲۰۲۳ خود، تأثیر تحول‌آفرین ربات‌های انسان‌نما را هم‌تراز با پیدایش رایانه‌ها، گوشی‌های هوشمند و خودروهای برقی توصیف کرد و نقشه‌ای جامع تدوین کرد تا تا سال ۲۰۲۷، ربات‌های انسان‌نما را در سرتاسر بخش‌های اقتصادی کشور به کار بگیرد.

پیشتازی سریع چین باعث شده تا سرمایه‌گذاران آمریکایی برای نوعی سرک کشیدن رقابتی و ارزیابی اوضاع راهی شرق شوند. در ماه‌های اخیر، ده‌ها صندوق سرمایه‌گذاری از جمله Eclipse، G2 Venture Partners و Chemistry VC به چین سفر کرده‌اند. همچنین طبق گزارش ماه گذشته نشریه The Information، شرکای ارشد صندوق‌های سرشناسی مانند Founders Fund و Khosla Ventures نیز در این سفرها حضور داشته‌اند.

رویارویی با واقعیت؛ سیلیکون‌ولی چطور جا ماند؟

اواخر سال گذشته، شرکای صندوق سرمایه‌گذاری G2 در منطقه خلیج سان‌فرانسیسکو به این نتیجه رسیدند که باید دید بسیار شفاف‌تری نسبت به پیشرفت‌های داخل چین پیدا کنند. این شرکت که از دل صندوق نام‌آشنای Kleiner Perkins متولد شده، روی شرکت‌های مراحل رشد در صنایع فیزیکی مانند انرژی، تولید صنعتی و حمل‌ونقل سرمایه‌گذاری می‌کند.

نیل مهتا (Neel Mehta)، یکی از سرمایه‌گذاران G2 که اوایل امسال همراه یکی از همکارانش به شنژن و پکن رفته بود، می‌گوید: «ما می‌دانستیم که آن‌ها جلوتر هستند، اما تا زمانی که خودتان از نزدیک روی زمین نبینید، عمق ماجرا را باور نمی‌کنید!»

مهتا و همکارش سفرشان را هم‌زمان با اجلاس چینِ مورگان استنلی در شنژن هماهنگ کردند؛ رویدادی که شامل بازدیدهای می‌دانی از شرکت‌های رباتیک و خودروسازی‌های خودران بود. آن‌ها همچنین برنامه‌ای برای بازدید از غول لوازم الکترونیکی مصرفی یعنی شیائومی (که به بازار خودروهای برقی ورود کرده) و همچنین شرکت خودروسازی BYD تدارک دیدند.

به گفته مهتا، سرمایه‌گذاران آمریکایی سال‌ها فناوری چین را به عنوان محصولاتی بی‌کیفیت و درجه‌دو دست‌کم می‌گرفتند؛ باور عمومی بر این بود که چین شاید در تولید سخت‌افزار ید طولایی داشته باشد، اما آمریکا همیشه هوش مصنوعی بهتری خواهد ساخت. اما مهتا با باوری کاملاً دگرگون‌شده به آمریکا برگشت: هر دو فرض قبلی از بیخ و بن غلط بود!

مهتا در یکی از نمایندگی‌های شیائومی در شنژن، خودروی برقی پرچمدار SU7 این شرکت را دید که قیمت پایه آن حدود ۳۰ هزار دلار است.

مهتا با شگفتی می‌گوید: «بدون اغراق، کیفیت ساخت و ظرافت نهایی آن دقیقاً همان چیزی است که از یک خودروی لوکس مثل پورشه انتظار دارید!» این در حالی است که به دلیل تعرفه‌های سنگین ۱۰۰ درصدی و محدودیت‌های وارداتی آمریکا علیه خودروهای برقی چینی، این خودرو اصلاً در بازار ایالات متحده عرضه نمی‌شود.

مهتا همچنین از حجم و وسعت جمع‌آوری داده‌ها در چین به شدت شگفت‌زده شد. شرکت‌های رباتیک برای آموزش مدل‌های خود جهت درک محیط اطراف و انجام کار‌های فیزیکی، به کوهی از داده‌های واقعی دنیای واقعی نیاز دارند. او در یکی از مزارع جمع‌آوری داده دید که صدها کارگر در شیفت‌های شبانه‌روزی مستقر شده‌اند و با کنترل و هدایت ربات‌ها از راه دور، این داده‌های ارزشمند را در مقیاسی باورنکردنی تولید می‌کنند.

او تأکید می‌کند: «اگر معتقدید گلوگاه اصلی پیشرفت در رباتیک کمبود داده است، پس بدانید دنیایی وجود دارد که در آن چینی‌ها مدل‌هایی به مراتب قدرتمندتر از هر کس دیگری در جهان توسعه خواهند داد.»

روی ما (Rui Ma)، مدیر پادکست و پلتفرم پژوهشی Tech Buzz China، معتقد است کنجکاوی دوباره سیلیکون‌ولی درباره چین، پس از سال‌ها تنش سیاسی و سردی در روابط سرمایه‌گذاری شکل گرفته است. این نگاه زمانی متحول شد که مدل‌های قدرتمند هوش مصنوعی ساخت چین مانند دیپ‌سیک (DeepSeek)، مدل Qwen از شرکت علی‌بابا و Kimi از شرکت Moonshot AI به میدان آمدند و نادیده گرفتن دستاوردهای فنی چین را عملاً غیرممکن کردند.

خانم ما با اشاره به شوک ناشی از عرضه مدل جنجالی دیپ‌سیک در سال ۲۰۲۵ که پایه‌های سیلیکون‌ولی را به لرزه درآورد، می‌گوید: «همه این تحولات به لحظه ظهور دیپ‌سیک برمی‌گردد؛ ناگهان همه به خودشان آمدند و گفتند: وای، چین واقعاً در هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین حرف‌های بسیار جدی برای گفتن دارد!»

زنگ خطر و شوک بیدارباش دیپ‌سیک

روی ما برگزاری تورهای فناوری به مقصد چین را از سال ۲۰۱۹ آغاز کرد، اما در دوران همه‌گیری کرونا آن‌ها را متوقف ساخت. او امسال شاهد جهش بی‌سابقه تقاضا از سوی سرمایه‌گذاران سیلیکون‌ولی بوده و تاکنون دو تور اختصاصی سرپرستی کرده است: یکی با تمرکز بر هوش مصنوعی و دیگری ویژه صنعت رباتیک.

او می‌گوید: «بیش‌تر افراد به دنبال این هستند که بفهمند اتفاقات داخل چین چه اثری روی سبد سرمایه‌گذاری و استارتاپ‌های خودشان خواهد گذاشت.»

این برنامه‌های یک‌هفته‌ای حدود ۱۰ هزار دلار به ازای هر شرکت‌کننده هزینه دارد که به گفته خانم ما با دوره‌های آموزشی فشرده مدیران ارشد برابری می‌کند. از لحظه فرود مسافران در فرودگاه، تیم او تک‌تک جزئیات برنامه را مدیریت می‌کند. گروه‌ها معمولاً به دو یا سه شهر سفر می‌کنند، از کارخانه‌ها بازدید دارند و در نشست‌ها و گفت‌وگوهای صمیمانه با مدیران فناوری مسلط به زبان انگلیسی شرکت می‌کنند.

او می‌گوید: «من دوست دارم افراد را به تماشای چیز‌هایی ببرم که قرار است شش ماه بعد در اخبار درباره‌اش بخوانند!» او در یکی از سفرهای اخیرش، شرکت‌کنندگان را برای بازدید از یک شرکت رابط مغز و رایانه (BCI) برده است.

برای شرکت Doon Insights (یک مؤسسه پژوهشی و برگزارکننده رویداد در کالیفرنیا)، علاقه روزافزون سرمایه‌گذاران به چین یک فرصت تجاری طلایی به حساب می‌آید. این شرکت در حال جذب سرمایه‌گذاران و مدیران ارشد برای یک «مأموریت مطالعاتی رباتیک» ۱۲ روزه در ماه نوامبر است که شهرهای شانگهای، چانگژو، شنژن و پکن را پوشش می‌دهد.

طبق اطلاعات ارائه‌شده از این برنامه سفر، شرکت‌کنندگان از کارخانه تولید ربات انسان‌نمای AgiBot، شرکت تاکسی‌های پرنده خودران EHang و چندین تولیدکننده کلیدی قطعات رباتیک بازدید خواهند کرد. مسافران همچنین در بازار قطعات الکترونیکی هواچیانگ‌بی (Huaqiangbei) در شنژن که به «سیلیکون‌ولی سخت‌افزار» معروف است قدم خواهند زد و از مزارع کاملاً خودکار و حتی غول تولید نودل Master Kong بازدید می‌کنند. هر بخش از این برنامه با پنل‌های تخصصی آغاز شده و با ضیافت‌های شام در کنار رهبران فناوری و کسب‌وکارهای بومی به پایان می‌رسد.

در بروشور این برنامه ادعا شده است: «این سفر، دسترسی بی‌واسطه به افراد و فناوری‌هایی است که موج بعدی تحولات چین را رقم می‌زنند.»

سبک‌سنگین کردن ریسک‌های جدید برای آینده

سفر به چین در حال تغییر دادن معیارهای سرمایه‌گذاران برای ارزش‌گذاری استارتاپ‌های رباتیک آمریکایی است. در ماه آوریل، چارلی موانگی (Charly Mwangi)، از شرکای صندوق سرمایه‌گذاری Eclipse، به همراه همکارانش لپ‌تاپ‌های کاری خود را به دلایل امنیتی در خانه گذاشتند و سوار بر پرواز ۱۴ ساعته خطوط هوایی چین از سان‌فرانسیسکو شدند.

موانگی که سابقه مدیریت در شرکت‌های تسلا و ریوین را در کارنامه دارد، می‌گوید سرعت سرسام‌آور چینی‌ها در تبدیل ایده‌ها به محصولات فیزیکی کل گروه را مبهوت کرد: «ما در آمریکا به قلق "vibe coding" دست پیدا کرده‌ایم، اما در چین آن‌ها به فرمول جادویی ساخت و تولید سریع کالا (vibe manufacturing) رسیده‌اند!»

البته موانگی به یک نقطه ضعف مهم هم اشاره می‌کند: توانایی‌های شناختی و هوشمندی این ربات‌ها هنوز جای کار دارد. او می‌گوید در یک کارخانه، رباتی را دیدند که می‌توانست برقصد و فنون رزمی اجرا کند، اما از برداشتن یک بطری ساده و انداختن آن در سطل زباله عاجز بود!

حالا هر دو صندوق Eclipse و G2 در ارزیابی سرمایه‌گذاری‌های خود چین را بسیار جدی‌تر از قبل می‌بینند. موانگی پس از مشاهده تسلط سفت‌وسخت دولت چین بر زیست‌بوم فناوری این کشور معتقد است توانایی ساخت مستقل ربات‌ها، برای آمریکا به یک مسأله حاکمیت ملی و استراتژیک بدل شده است.

او تأکید می‌کند: «هر کسی که از حالا استارتاپ خود را شروع کند، ناچار است از زنجیره تأمین چین بهره ببرد؛ اما هم‌زمان باید با حداکثر سرعت به دنبال ایجاد زنجیره‌های جایگزین باشد.»

مهتا نیز می‌گوید پس از ارائه گزارش سفر چین به سایر اعضای صندوق G2، آن‌ها حالا ریسک‌های مرتبط با چین را در تمامی تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری خود دخالت می‌دهند.

او در پایان می‌گوید: «سؤال اساسی ما این است: ۵ تا ۱۰ سال دیگر، معادل چینی این استارتاپ چه خواهد بود؟ و آیا نسخه آمریکایی این شرکت اصلاً مزیت رقابتی پایداری برای بقا در برابر حریف چینی خواهد داشت یا نه؟»