کوچ هوش مصنوعی به فضا؛ اسپیس‌ایکس تراشه‌های قدرتمند گوگل را راهی مدار زمین می‌کند!

پرتاب موشک فالکون ۹ اسپیس‌ایکس از پایگاه فضایی کیپ کاناورال در فلوریدا، حامل فضاپیمای رباتیک و کپسول‌های مأموریتی نورثروپ گرومن.

عکس: چاندان خانا | خبرگزاری فرانسه | گتی ایمیجز

شرکت آلفابت (کمپانی مادر گوگل) برنامه‌ریزی کرده تا روز پنج‌شنبه تراشه‌های هوش مصنوعی اختصاصی خودش را با موشک فالکون ۹ اسپیس‌ایکس راهی مدار زمین کند؛ رویدادی هیجان‌انگیز که گامی بزرگ برای تبدیل ایده «دیتاسنترهای فضایی» به واقعیت به حساب می‌آید.

این پرتاب طبق برنامه قرار است ساعت ۱۱:۱۵ صبح به وقت محلی از پایگاه نیروی فضایی وندنبرگ در ایالت کالیفرنیا انجام شود.

اسپیس‌ایکس مدتی است ایده ابرکامپیوترهای فضایی را به عنوان مرز بعدی زیرساخت‌های هوش مصنوعی مطرح کرده و با مانور روی «فضای نامحدود» در مدار زمین، آن را راهکاری فوق‌العاده برای فرار از بحران مصرف سرسام‌آور برق و اشغال زمین دیتاسنترها می‌داند. در جریان این مأموریت بدون سرنشین با نام ترنسپورتر ۱۸ (Transporter-18)، فالکون ۹ ماهواره‌های شرکت Planet Labs را حمل خواهد کرد؛ ماهواره‌هایی شامل یک نمونه اولیه مجهز به پنل‌های خورشیدی و واحدهای پردازش تانسور گوگل (TPU).

این مأموریت در واقع اولین تست مداری پروژه بلندپروازانه «سان‌کچر» (Project Suncatcher) آلفابت به شمار می‌رود؛ پروژه هیجان‌انگیزی که گوگل برای اولین‌بار در نوامبر ۲۰۲۵ از آن پرده برداشت. هدف اصلی این غول فناوری، توسعه یک زیرساخت پردازشی هوش مصنوعی پایدار با انرژی خورشیدی است که بتواند بدون وقفه در فضای خارج از جو زمین فعالیت کند.

آلفابت در بیانیه‌ای پیرامون این مأموریت اعلام کرد که پروژه سان‌کچر با این هدف کلید خورده تا بررسی شود آیا فضا می‌تواند روزی میزبان زیرساخت‌های مقیاس‌پذیر یادگیری ماشین باشد یا خیر.

جالب است بدانید آلفابت یکی از سهام‌داران و سرمایه‌گذاران بزرگ اسپیس‌ایکس به شمار می‌رود؛ شرکتی که با یک عرضه اولیه تاریخی وارد بورس شد. این دو غول دنیای فناوری شرکای نزدیکی هستند، هرچند که بخش‌های هوش مصنوعی آن‌ها رقابت تنگاتنگی با یکدیگر دارند. ارزش سهم فعلی آلفابت در اسپیس‌ایکس به بیش از ۸۲ میلیارد دلار می‌رسد.

آلفابت در توضیحات خود اشاره کرده که ماهواره‌ها در مدار پایینی زمین (LEO) دسترسی تقریباً دائمی به نور خورشید دارند و می‌توانند تا هشت برابر بیش‌تر از روی زمین، انرژی خورشیدی تولید کنند. در چشم‌انداز نهایی، آن‌ها امیدوارند بتوانند شبکه‌ای متصل از این ماهواره‌ها را ایجاد کنند تا پردازش بارهای کاری سنگین‌تر هوش مصنوعی در فضا امکان‌پذیر شود.

البته کمپانی مادر گوگل پیش از این کارکرد تراشه‌های TPU را در آزمایشگاهی در دانشگاه کالیفرنیا دیویس شبیه‌سازی و ارزیابی کرده، اما هنوز دقیقاً مشخص نیست این چیپ‌ها در شرایط خشن و چالش‌برانگیز مدار زمین چطور عمل می‌کنند.

از طرف دیگر، خود اسپیس‌ایکس به رهبری ایلان ماسک هم اعلام کرده قصد دارد دیتاسنترهای مداری اختصاصی خودش را بسازد و به فضا پرتاب کند. این دیتاسنترها از دسته‌های پرتعداد ماهواره تشکیل خواهند شد که در ردموند واشنگتن توسعه می‌یابند و به پردازنده‌های گرافیکی (GPU) و آرایه‌های خورشیدی تولید مشترک با تسلا مجهز خواهند بود.

ایلان ماسک اوایل امسال گفته بود دیتاسنترهای فضایی به ارزان‌ترین روش برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی تبدیل خواهند شد؛ اتفاقی که به باور او، حداکثر تا دو یا سه سال آینده محقق می‌شود. همچنین گوین شاتول، مدیر ارشد عملیات اسپیس‌ایکس، در رویدادی اعلام کرد که این شرکت در سال ۲۰۲۷ سیستم‌های «ابررایانش فضایی» خود را مستقر خواهد کرد.

با این وجود، کارشناسان این صنعت معتقدند راه‌اندازی دیتاسنتر در فضا هنوز مأموریتی دوردست و پرپیچ‌وخم است؛ چرا که پرتاب‌های موشکی همچنان ظرفیت محدودی دارند و هزینه‌بر هستند. علاوه بر این، دیتاسنترهای مداری به سیستم‌های خنک‌کننده پیشرفته، تراشه‌های مقاوم در برابر نوسانات شدید دما و محافظ‌های ضدرادیواکتیو نیاز دارند؛ تهدید بقایای سرگردان و زباله‌های فضایی هم چالش بزرگ دیگری است که عملی شدن این رؤیا را با دشواری روبه‌رو می‌کند.

پرتاب ترنسپورتر ۱۸ می‌تواند دومین رویداد تاریخی اسپیس‌ایکس تنها در یک روز باشد؛ چرا که این شرکت در همین روز فضانوردانی را نیز از سواحل فضایی فلوریدا برای مأموریتی شش‌ماهه راهی ایستگاه فضایی بین‌المللی می‌کند.