چطور بفهمیم دوربین جدید سر کوچه، دوربین نظارتی هوشمند «فلاک» است؟

وقتی سر و کله یک دوربین «فلاک» (Flock) در گوشه خیابان یا پیاده‌روی محله‌تان پیدا می‌شود، یعنی فصل تازه‌ای از نظارت همه‌جانبه روی زندگی روزمره‌تان شروع شده است! این دوربین‌های پلاک‌خوان پیشرفته فقط شماره پلاک را ثبت نمی‌کنند؛ بسته به قابلیت‌های جانبی که خریداران فعال کرده باشند، هوش مصنوعی آن‌ها می‌تواند ظاهر خودروها و افراد (مثل رنگ لباس یا ویژگی‌های چهره) را شناسایی کند و حتی صدای جیغ یا شلیک گلوله را تشخیص دهد. همین قابلیت‌های عجیب و غریب باعث شده موجی از نگرانی‌های جدی درباره حریم خصوصی شکل بگیرد و نبردی تمام‌عیار میان شهرهایی که قراردادشان را با فلاک لغو کرده‌اند و مناطقی که تازه به سراغ نصب این تجهیزات رفته‌اند، به راه بیفتد.

مشکل اینجاست که با وجود تمام نگرانی‌ها و گزارش‌هایی که از سوءاستفاده‌های احتمالی منتشر شده، تشخیص دوربین‌های واقعی فلاک در دنیای واقعی کار چندان ساده‌ای نیست. همین موضوع باعث شده خیلی از مردم با دیدن رادارهای سرعت، دوربین‌های ساده ترافیکی، دوربین‌های حیات وحش یا دستگاه‌های بی‌خطر دیگر دچار ترس و سوءتفاهم شوند. یکی از دلایلی که کارشناسان دل خوشی از برنامه‌های متکی به گزارش‌های مردمی مثل دی‌فلاک (DeFlock) ندارند هم دقیقاً همین است؛ چون اطلاعات این پلتفرم‌ها بر اساس حدس و گمان کاربران ثبت می‌شود و ممکن است حسابی گمراه‌کننده باشد.

به همین خاطر، در این راهنما دقیقاً بررسی می‌کنیم که تجهیزات فلاک چه شکل و شمایلی دارند و چطور می‌توانید در یک نگاه بفهمید با یک دوربین مجهز به هوش مصنوعی طرفید، با یک پلاک‌خوان معمولی یا وسیله‌ای کاملاً متفاوت!

به فرم خاص و لوگوی مشخص دوربین‌های فلاک دقت کنید

محصولات شرکت «فلاک سیفتی» (Flock Safety) از نظر ظاهری فرم کاملاً مشخصی دارند؛ بنابراین با کمی دقت معمولاً خیلی راحت می‌توان حدس زد که آیا این دوربین یک پلاک‌خوان هوشمند فلاک است یا دستگاهی دیگر.

مهم‌ترین نشانه، ظاهر بیضی‌شکل و کلاه‌دار دوربین به همراه یک لنز گرد است؛ این فرم کلاسیک تقریباً در همه دوربین‌های ساخت فلاک دیده می‌شود و مثل امضای اختصاصی آن‌هاست.

برای نمونه، محصولات برندهای رقیب مانند Obvio طراحی کاملاً متفاوتی دارند و شاید حتی همان سرویس‌های نظارتی پیشرفته را ارائه ندهند.

البته باید به یاد داشت که فلاک فناوری‌های نظارتی متنوعی تولید می‌کند؛ از دوربین‌هایی با توانایی تشخیص ویژگی‌های ظاهری افراد مثل لباس و ریش گرفته تا تجهیزاتی که صدای تیراندازی را ردیابی می‌کنند؛ بنابراین همه دستگاه‌ها دقیقاً یک‌شکل نیستند. با این حال، فرم بدنه همچنان ساده‌ترین راه برای شناسایی آن‌هاست. اگر از نزدیک به دوربین نگاه کنید، لوگوی براق، کوچک و ساقه‌مانند فلاک را هم روی قسمت جلویی آن خواهید دید.

هرچند گزارش‌هایی از جاسازی دوربین‌های پلاک‌خوان در اشیایی مثل گیاهان مصنوعی منتشر شده، اما به نظر نمی‌رسد فلاک چنین سیاستی داشته باشد و این موارد تا الان بسیار نادر بوده‌اند.

دنبال پنل‌های خورشیدی اختصاصی فلاک بگردید

نشانه مهم بعدی، پنل‌های خورشیدی بزرگ و تیره‌رنگ فلاک است که معمولاً با زاویه‌ای مشخص بالای دوربین یا در نزدیکی همان پایه نصب می‌شوند. بیش‌تر دوربین‌های پلاک‌خوان برای اینکه به کابل‌کشی نیازی نداشته باشند و در هر نقطه‌ای نصب شوند، از پنل خورشیدی استفاده می‌کنند؛ اما طراحی پنل‌های فلاک منحصربه‌فرد است و با کمی دقت سریع به چشم می‌آید.

اگر ابزاری مشکوک دیدید که هیچ پنل خورشیدی همراهش نبود، به احتمال زیاد با دوربین فلاک یا رقبای اصلی آن مثل Axon یا Obvio طرف نیستید.

به عنوان مثال، دوربین‌های ثبت تخلف عبور از چراغ قرمز یا دوربین‌های سرعت‌سنج معمولاً با سیم به تیرهای چراغ راهنمایی وصل شده‌اند و کاربردشان صرفاً کنترل ترافیک است. این دوربین‌ها اگرچه تصویر پلاک را ثبت می‌کنند، اما معمولاً فاقد سیستم‌های هوش مصنوعی پیشرفته، قابلیت‌های گسترده جستجوی پلیسی یا ردیابی تک‌تک خودروها و افراد به سبک فلاک هستند (هرچند شاید دیدنشان همچنان حس ناخوشایندی ایجاد کند).

یادتان باشد پنل‌های خورشیدی فلاک و دوربین‌های پلاک‌خوان همیشه بزرگ‌تر و بارزتر از پنل‌های کوچکی هستند که مردم روی دوربین‌های امنیتی خانگی‌شان می‌گذارند. خوشبختانه راه‌های دیگری هم برای اطمینان وجود دارد.

بررسی کنید پلیس محلی چه تجهیزات نظارتی خریده است

حتی اگر فکر می‌کنید یک دوربین فلاک را با چشم خودتان دیده‌اید، بهتر است ماجرا را به صورت مستند بررسی کنید. یکی از بهترین روش‌ها، مراجعه به وب‌سایت «اطلس نظارت» (Atlas of Surveillance) است. این پایگاه داده با تحقیقات می‌دانی و اسناد رسمی، تجهیزات نظارتی خریداری‌شده توسط شهرداری‌ها و ادارات پلیس را به صورت عمومی ثبت می‌کند.

پایگاه اطلس نظارت داده‌های خود را به‌روز نگه می‌دارد و ظرف چند ثانیه می‌توانید نام شهر یا منطقه خود را در آن جستجو کنید. این سایت در صورت امکان، اسناد رسمی یا گزارش‌های تأییدکننده را نیز ضمیمه می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد این پایگاه نه تنها برای ردیابی دوربین‌های فلاک، بلکه برای شناسایی پهپادهای نظارتی فزاینده نیز فوق‌العاده کاربردی است و یکی از معتبرترین مراجع برای سنجش آغاز به کار این دوربین‌ها در محله‌ها به شمار می‌رود.

بریل لیپتون (Beryl Lipton)، پژوهشگر ارشد بنیاد مرزهای الکترونیکی (EFF)، در این رابطه توضیح می‌دهد: «مردم باید اول از همه شهر و منطقه خود را جستجو کنند تا ببینند چه ابزار‌هایی بیخ گوششان به کار گرفته شده است. شاید خیلی‌ها تصور کنند این فناوری‌ها فقط در کلان‌شهرها استفاده می‌شوند، اما وقتی ببینند چقدر در شهرهای متوسط و مناطق حاشیه‌ای هم فراگیر شده‌اند، حسابی شگفت‌زده خواهند شد.»

لیپتون استفاده از یک ابزار مکمل دیگر به نام سامانه Street-Level Surveillance را هم پیشنهاد می‌کند؛ سامانه‌ای که بیش‌تر روی ابعاد پیچیده به‌کارگیری فناوری‌های نظارتی متمرکز است. با ترکیب این دو ابزار، تصویر بسیار روشنی از وضعیت نظارت در محیط زندگی خود به دست خواهید آورد.

ببینید ملک متعلق به کیست و چه قراردادهایی دارد

شرکت فلاک فقط با شهرداری‌ها یا پلیس قرارداد نمی‌بندد. این یعنی حتی اگر یک شهر قراردادش را با این شرکت لغو کرده باشد، کسب‌وکارهای محلی همچنان می‌توانند دوربین‌ها را در محوطه ملک خصوصی خود نصب کنند؛ مسئله‌ای که باعث سردرگمی شهروندان نگران می‌شود.

اگر به نظر می‌رسد شهرداری از این دوربین‌ها استفاده نمی‌کند، بررسی کنید ملکی که دوربین در آن قرار گرفته مال چه کسی است و آیا قراردادی با فلاک دارد یا خیر. به عنوان نمونه، فروشگاه‌های زنجیره‌ای معروفی مثل «هوم دیپو» (Home Depot) و «لوز» (Lowe's) به‌صراحت استفاده از دوربین‌های پلاک‌خوان هوش مصنوعی (از جمله محصولات فلاک) را در پارکینگ‌هایشان تأیید کرده‌اند و حتی گاهی داده‌های این دوربین‌ها را با پلیس به اشتراک می‌گذارند.

کسب‌وکارهای محلی و حتی هیئت‌مدیره مجتمع‌های مسکونی هم می‌توانند مستقیماً با فلاک قرارداد ببندند؛ بنابراین در صورت لزوم می‌توانید مستقیماً از آن‌ها بپرسید که آیا دوربین نظارتی هوش مصنوعی نصب کرده‌اند و دلیلشان برای این کار چیست.

از شورای شهر و مسئولان محلی سؤال کنید

مراجعه به شورای شهر یا حضور در جلسات عمومی آن‌ها یکی از راه‌های بسیار مؤثر است. با این کار می‌توانید از ارتباطات فعلی یا برنامه‌های آینده شهرداری با فلاک مطلع شوید و صدای اعتراض خود را به گوش مسئولان برسانید. همچنین ممکن است با موارد عجیبی روبه‌رو شوید؛ مثلاً شهرهایی که قرارداد فلاک را لغو کرده‌اند و دیگر از دوربین‌ها استفاده نمی‌کنند، اما چون سازوکار حقوقی مشخصی برای جمع‌آوری آن‌ها پیدا نکرده‌اند، دوربین‌ها همچنان روی پایه‌ها جا خوش کرده‌اند!

در مواردی دیده شده اعضای شورا حتی به درستی نمی‌دانند دوربین‌های فلاک چیستند و پلیس چطور از آن‌ها استفاده می‌کند و صرفاً بدون آگاهی دقیق از ردیف‌های بودجه، پای چک‌ها را امضا می‌کنند؛ نشانه‌ای واضح از ضعف در نظارت و پاسخگویی. در سوی دیگر، برخی شهرها طرح‌های جدید نصب دوربین را معرفی می‌کنند اما با وسواس از بردن نام «فلاک» طفره می‌روند، هرچند قراردادشان مستقیماً با شرکت فلاک بسته شده است.

پرسیدن سؤالات شفاف و مستقیم از مسئولان محلی می‌تواند گره از چنین ابهاماتی باز کند. جلسات علنی شورا را دنبال کنید و با ارسال نامه یا تماس تلفنی، درباره برنامه‌های آن‌ها برای همکاری با فلاک پرس‌وجو نمایید.

ثبت درخواست رسمی دسترسی به اطلاعات عمومی

بررسی کنید که آیا در شهر یا ایالت شما قانون شفافیت و دسترسی آزاد به اطلاعات وجود دارد یا خیر. در بسیاری از موارد می‌توانید از طریق درگاه‌های دولتی، برای دسترسی به اسناد قراردادها، محل نصب و مشخصات دوربین‌های پلاک‌خوان درخواست رسمی دسترسی به اطلاعات عمومی ثبت کنید.

بسته به سامانه اداری، احتمالاً باید دقیقاً مشخص کنید دنبال چه داده‌هایی هستید و کدام نهاد (مثلاً اداره پلیس در برابر شهرداری) این مدارک را در اختیار دارد. مراحلی که در این راهنما مطرح شد، نقطه شروع بسیار خوبی برای آماده‌سازی چنین درخواستی خواهد بود.

اگرچه هر دوربینی که می‌بینید لزوماً فلاک نیست، اما تشخیص اینکه کدام دوربین‌ها به فناوری‌های پلاک‌خوان و شناسایی هوشمند افراد مجهز هستند، گام نخست و حیاتی برای رفع نگرانی‌ها و مراقبت از حریم خصوصی به حساب می‌آید.