روایت استیون استروگاتز از پذیرش هوش مصنوعی؛ از شوک اولیه تا استفاده از مدل‌ها در کلاس درس

استیون استروگاتز روزهای خوب و بد متفاوتی را سپری می‌کند.

با این حال، این دانشمند برجسته ریاضیات و استاد دانشگاه کرنل به‌تازگی دیدگاه مثبت‌تری نسبت به ورود ناگهانی و پرشتاب هوش مصنوعی به حوزه‌ای پیدا کرده است که تمام عمرش را وقف آن کرده بود.

او در گفتگویی تازه پیرامون این تحولات گفت: «فکر می‌کنم تا حد زیادی وارد مرحله پذیرش شده‌ام و این واقعیت را پذیرفته‌ام.»

استروگاتز ۶۷ ساله، از زمانی که ماه گذشته در پادکست محبوب «دیلی» (The Daily) متعلق به نیویورک تایمز هنگام صحبت درباره ناپایداری و گذرای بودن زندگی انسان اشک ریخت، به نوعی سخنگوی غیررسمی جامعه ریاضی‌دانان تبدیل شده است.

او پیش از آغاز مصاحبه با لحنی طنزآمیز به خبرنگار گفت که شاید حین صحبت دوباره به گریه بیفتد، هرچند این بار گفتگوی خود را با آرامش و تسلط کامل به پایان رساند.

طی دو ماه گذشته، صدها نفر به استروگاتز پیام ارسال کرده‌اند؛ از دانشجویان کنجکاو گرفته تا افرادی که جویای احوال روحی او بودند. با این حال، در میان چهره‌های شاخصی که با او تماس گرفتند، نام مهندسان ارشد OpenAI نیز دیده می‌شد که مسئولیت پروژه‌های ریاضی این شرکت را بر عهده دارند.

برای نمونه، پیش از آنکه غول دنیای هوش مصنوعی در تاریخ ۶ اکتبر صدها راه‌حل ریاضی جدید را به انتشار عمومی برساند، مدیران ارشد شرکت با استروگاتز تماس تلفنی برقرار کردند؛ تماسی که به باور او، هدفش ارزیابی واکنش این استاد پیش از انتشار گسترده این راه‌حل‌ها بوده است.

استروگاتز می‌گوید: «برداشت من از پیام پنهان تماس این بود که می‌خواستند بدانند آیا فردا علیه ما صحبت تند و انتقادی خواهم کرد یا خیر.»

اما در عمل مشخص شد استروگاتز، که کتاب جدید او با محوریت بخشی از تحولات هوش مصنوعی به‌زودی منتشر می‌شود، تمایلی به تقابل و انتقاد تند نداشته است.

او در پاسخ به پست منتشرشده توسط OpenAI در شبکه اجتماعی ایکس، یکی از راه‌حل‌های ارائه‌شده توسط مدل را برجسته کرد و آن را «به‌طور ویژه‌ای شگفت‌انگیز» خواند.

او در توصیف این دستاورد نوشت: «این جهش در پیشرفت، شبیه به پرش طول تاریخی باب بیمون (Bob Beamon) است»؛ اشاره‌ای به رکورد تاریخی این ورزشکار در المپیک سال ۱۹۶۸ که رکورد قبلی پرش طول جهان را بیش از نیم متر ارتقا داد.

استروگاتز توضیح می‌دهد که بخشی از تاب‌آوری و روحیه استوار او به جایگاهش به‌عنوان یک استاد و مدرس بازمی‌گردد؛ جایگاهی که او را ملزم می‌کند بیشتر روزهای هفته در برابر ده‌ها دانشجوی مشتاق و جستجوگر حاضر شود که در این دوران پر از دگرگونی، برای یافتن پاسخ به او چشم دوخته‌اند.

اگر او در برابر دانشجویان می‌ایستاد و مانند برخی از هم‌قطارانش در دنیای ریاضی دچار هراس می‌شد یا با ناامیدی پایان دوران ریاضیات را اعلام می‌کرد، بیش از هر چیز به دانشجویان خود آسیب می‌زد. افزون بر این، چنین رویکردی با باورهای درونی او نیز همخوانی ندارد.

او در این باره می‌گوید: «من می‌خواهم پیام‌آور خوش‌بینی سازنده باشم، نه خوش‌بینی کورکورانه و سطحی؛ به این معنی که چشمانمان را به روی واقعیت‌ها باز نگه داریم و راهکارهای مناسب را برای حفظ توانمندی و ایستادگی خود پیدا کنیم.»

بر همین اساس، در یکی از جلسات اخیر در دانشگاه کرنل، پس از آنکه او بیش از یک ساعت به تدریس مکانیک کوانتومی و معادله شرودینگر (آزمایش معروفی که طبق آن پیش از باز کردن در جعبه، گربه درون آن می‌تواند هم‌زمان زنده و مرده در نظر گرفته شود) پرداخت، پرسش دشوار و چالش‌برانگیزی از سوی دانشجویان مطرح شد.

استروگاتز تعریف می‌کند که به‌جای پاک کردن گوشه‌ای از تخته‌سیاه و برداشتن گچ برای حل سنتی مسئله، لپ‌تاپ خود را باز کرد.

او به یاد می‌آورد: «به دانشجویان گفتم بیایید ببینیم هوش مصنوعی درباره این موضوع چه نظری دارد.» او تأکید می‌کند که هوش مصنوعی پس از آنکه دانشجویان خودشان با مفاهیم کلنجار رفته و ذهنشان درگیر مسئله شد، ابزاری بسیار کارآمد برای تعمیق درک و یاد‌گیری است.

او می‌افزاید: «به بیان دیگر، من به شیوه‌های مختلف تلاش می‌کنم از هوش مصنوعی برای ارتقا و غنای کلاس‌هایم بهره بگیرم.»

با تمام این اوصاف، اوضاع در جهان ریاضیات چندان بی‌دغدغه و ساده نیست. ریاضی‌دانان در سراسر جهان این روزها با انبوهی از راه‌حل‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی روبرو هستند؛ مسائلی که روزگاری رویای سال‌های متمادی زندگی علمی و تخته‌سیاه آنها را شکل می‌داد.

تمسخر اولیه برخی فعالان حوزه ریاضی پس از انتشار راه‌حل‌های OpenAI در ماه سپتامبر برای مسئله جایزه هزاره ناویر استوکس (Navier-Stokes) به‌سرعت به شگفتی و سپس بازنگری عمیق درونی تبدیل شد؛ مسئله‌ای پیچیده و دیرینه در ریاضیات که به بررسی رفتار معادلات حاکم بر حرکت سیالات و امکان بروز تکینگی در آنها می‌پردازد.

به گفته استروگاتز، سیستم‌های هوش مصنوعی امروزه در حل مسائل ریاضی به سطحی هم‌پایه یا حتی بالاتر از دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی رسیده‌اند. بی‌تردید، آن لذت سرمست‌کننده حل یک معمای بزرگ پس از سال‌ها تقلا و رنج علمی، ممکن است در میان این دگرگونی پرشتاب به تدریج کم‌رنگ شود یا از دست برود.

استروگاتز خاطره‌ای شگفت‌انگیز از دوران جوانی خود را به یاد می‌آورد؛ زمانی که پس از سال‌ها تفکر پیرامون یک تبیین ریاضی برای چگونگی همگام‌سازی سیستم‌ها (مانند درخشش هماهنگ کرم‌های شب‌تاب در یک شب تابستانی)، ناگهان به یک شهود علمی ناب و دگرگون‌کننده دست یافت.

در تجربه‌ای که او آن را شبیه به رویایی عمیق توصیف می‌کند، پاسخ مسئله در قالب تصاویری از مایعات رنگین و چرخان به ذهنش خطور کرد. او بلافاصله پس از بیدار شدن درستی محاسبات را بررسی کرد.

محاسبات او کاملاً درست از آب درآمد.

او می‌گوید: «این نخستین روش درست برای فرمول‌بندی این مسئله بود و لحظه‌ای فوق‌العاده شاد و به‌یادماندنی در زندگی‌ام به‌شمار می‌رفت.»

اما اکنون استروگاتز با لحنی آمیخته با واقع‌گرایی اشاره می‌کند که با حل خودکار مسائل توسط هوش مصنوعی، احتمالاً نسل‌های آینده چنین رویاها و مکاشفه‌هایی را تجربه نخواهند کرد.

او می‌گوید: «تا زمانی که این‌چنین رنج نبرید و دست‌وپنجه نرم نکنید، به مفاهیم عمیق دست نخواهید یافت؛ در این صورت همه چیز در سطحی کم‌عمق باقی می‌ماند و این تجربه شگفت‌انگیز انسانی را از دست خواهید داد.»

با این حال، او در پایان می‌افزاید: «اما نمی‌خواهم بیش از حد این موضوع را بزرگ‌نمایی کنم و بابت آن اندوهگین بمانم.»