از شبیه‌سازی معلم‌ها تا دیتاسنتری شدن مرغ‌فروشی؛ وقتی ورشکسته‌ها یک‌شبه ادعای هوش مصنوعی می‌کنند!

نپستر (Napster)، پلتفرم نوستالژیک اشتراک فایل موسیقی در اواخر دهه ۹۰ میلادی، دوباره برگشته است؛ منتها این‌بار بی‌خیال صنعت موسیقی شده و با ایده شبیه‌سازی معلمان و اساتید، کسب‌وکار تازه‌ای راه انداخته است.

و البته همان‌طور که حدس می‌زنید، حسابی روی مانورهای تبلیغاتی هوش مصنوعی سوار شده است.

عجیب‌ترین چرخش‌های تجاری؛ هجوم همه‌جانبه به هوش مصنوعی

نپستر که حالا به مالکیت شرکتی به نام اینفینیت ریالیتی (Infinite Reality) درآمده، قراردادی با مؤسسه آموزشی جمز اجوکیشن (Gems Education) در دبی امضا کرده است. طبق این برنامه، آن‌ها قصد دارند دوقلوهای دیجیتالی معلمان را بسازند تا دانش‌آموزان بتوانند در هر ساعت از شبانه‌روز با آن‌ها گفت‌وگو کرده و سؤالاتشان را بپرسند. جالب اینجاست که سرویس استریم موسیقی که نپستر بعدها به آن تبدیل شده بود، در ماه ژانویه در سکوت خبری به کار خود پایان داده بود.

اما نپستر در این مسیر تنها نیست. برند آل‌بردز (Allbirds) سال‌ها در سیلیکون‌ولی کتانی‌های پشمی می‌فروخت تا اینکه محبوبیتش افت کرد. در ماه آوریل، این شرکت اعلام کرد که قصد ورود به حوزه محاسبات و پردازش هوش مصنوعی را دارد و همین خبر کافی بود تا ارزش سهامش در عرض یک روز ۵۸۲ درصد منفجر شود! یک روز بعد، شبکه اجتماعی مایزیوم (Myseum) پسوند «AI.» را به انتهای نامش اضافه کرد و از برنامه‌های خود برای به‌کارگیری ایجنت‌های هوش مصنوعی در این پلتفرم پرده برداشت؛ اتفاقی که باعث شد ارزش سهامش در روز معاملاتی بعد ۱۴۶ درصد پرواز کند.

شرکت الگوریتم (Algorhythm) هم که قبلاً یک مجموعه کوچک در حوزه تجهیزات کارائوکه بود، در ماه فوریه از یک ابزار هوش مصنوعی برای مدیریت ناوگان باربری و حمل‌ونقل رونمایی کرد. سهام این شرکت بلافاصله ۴۵۰ درصد اوج گرفت. این ادعا حتی باعث شد ارزش سهام غول‌های سنتی صنعت باربری برای مدت کوتاهی حدود ۱۷ میلیارد دلار کاهش یابد؛ ضربه‌ای سنگین که هیچ‌کس انتظارش را از یک شرکت کارائوکه نداشت!

ماجرا از این هم عجیب‌تر می‌شود: رستوران چیکن کلی‌پات (Chicken Claypot) که همان‌طور که از نامش پیداست به خاطر خوراک‌های مرغش شناخته می‌شد، در ماه ژوئیه اعلام کرد که قصد دارد خدمات نگهداری و پشتیبانی مراکز داده (دیتاسنترها) را ارائه دهد!

شرکت داروسازی هاث تراپیوتیکس (Hoth Therapeutics) نیز که روی داروهای ضدسرطان کار می‌کرد، نام خود را به راکت وان (Rocket One) تغییر داد و از ورود به حوزه نیمه‌رساناها، تراشه‌ها و «اقتصاد مداری» خبر داد؛ تصمیمی که دقیقاً دو ماه پس از ابراز تردید حسابرسان نسبت به توانایی ادامه حیات این شرکت اعلام شد.

با تمام این اوصاف، به نظر می‌رسد بعضی از این چرخش‌های ناگهانی آن‌قدرها هم که در نگاه اول دیوانه‌وار به نظر می‌رسند، توخالی نبوده‌اند.

بخش لجستیک هوش مصنوعی شرکت الگوریتم در سه‌ماهه دوم سال درآمدی ۳ میلیون دلاری گزارش کرد که رشد ۱۶۱ درصدی را نسبت به سال قبل نشان می‌دهد و اعلام کرد قرارداد خود را با شرکت نام‌آشنای پراکتر اند گمبل (P&G) گسترش داده است.

مایزیوم موفق شد وارد برنامه توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی شرکت AMD شود و بعداً اعلام کرد که آمازون وب سرویسز (AWS) بخشی از هزینه‌های توسعه هوش مصنوعی آن را تأمین خواهد کرد. راکت وان نیز در حالی که تلاش می‌کند کسب‌وکار جدید نیمه‌رسانای خود را راه بیندازد، همچنان برنامه‌های زیست‌فناوری قدیمی را زیر چتر یکی از شرکت‌های تابعه جلو می‌برد.

حتی همان رستوران چیکن کلی‌پات هم یک قرارداد واقعی ۵۰ میلیون دلاری بسته است! البته هنوز مشخص نیست مشتری پشت‌پرده آن‌ها کیست. این شرکت می‌گوید قرارداد سه‌ساله‌اش مربوط به نگهداری و پشتیبانی فنی از دیتاسنترها در مالزی است و احتمال دارد به مناطق دیگر هم گسترش پیدا کند؛ با این حال، هویت مشتری به دلیل توافق‌نامه عدم افشا (NDA) کاملاً محرمانه مانده است.

موج‌سواری روی تب هوش مصنوعی؛ تکرار حباب دات‌کام؟

البته این بازی ترفند جدیدی نیست و شرکت‌ها در گذشته هم دست به چنین مانورهایی زده بودند. در اواخر دهه ۱۹۹۰ و دوران حباب دات‌کام، سهام شرکت‌هایی که پسوند «com.» را به نامشان سنجاق می‌کردند، ظرف ۱۰ روز ۷۲ درصد از بازدهی بازار جلو می‌افتاد. در سال ۲۰۱۷ و هم‌زمان با تب رمزارزها نیز شرکت چای سرد لانگ آیلند (Long Island Iced Tea) نامش را به لانگ بلاک‌چین تغییر داد و سهامش ۵۰۰ درصد اوج گرفت؛ هرچند این شعبده‌بازی در نهایت کار دستشان داد و پای کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) به ماجرا باز شد.

اما این‌بار اوضاع چندان بر وفق مراد این شرکت‌ها پیش نرفته است. نشریه فایننشال تایمز گزارش کرده که از سال ۲۰۲۳ تاکنون حداقل ۲۷ شرکت نام خود را تغییر داده یا از تمرکز بر هوش مصنوعی خبر داده‌اند؛ ارزش ترکیبی این شرکت‌ها در روز‌های اوج بیش از دو برابر شد، اما تا پایان ماه سپتامبر بیش از نیمی از این ارزش دود شد و به هوا رفت! جالب‌تر اینکه ارزش ۷ شرکت حتی از پیش از اعلام این تصمیمات هم کم‌تر شده است. برای مثال، سهام چیکن کلی‌پات از زمان اعلام این خبر بیش از ۷۰ درصد سقوط کرده است. شرکت آل‌بردز هم که در ماه ژوئن نامش را به اسمارت‌برد (Smartbird) تغییر داد، بیش از ۸۰ درصد نسبت به نقطه اوج جهش خود ریزش داشته است، هرچند در مقایسه با ابتدای سال تنها ۱۸ درصد افت نشان می‌دهد.

این موج‌سواری ریسک‌های نظارتی و حقوقی بزرگی هم به همراه دارد. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) از سال ۲۰۲۳ درباره پدیده «هوش‌شویی» یا ادعای دروغین استفاده از هوش مصنوعی (AI Washing) هشدار داده بود و در مارس ۲۰۲۴ اولین پرونده‌های قضایی خود را حل‌وفصل کرد؛ پرونده‌هایی علیه دو مشاور سرمایه‌گذاری که ادعا می‌کردند از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، در حالی که در عمل هیچ ابزار هوشمندی در کار نبود.

هرچند آن پرونده‌ها مربوط به شرکت‌های مشاوره سرمایه‌گذاری بود و نه شرکت‌های سهامی عام، اما گری گنسلر (Gary Gensler)، رئیس وقت SEC، صراحتاً اعلام کرد که هوش‌شویی توسط شرکت‌های بورسی نیز می‌تواند نقض قوانین اوراق بهادار باشد و با پیگرد قانونی مواجه شود.

با این همه، برای برخی از این شرکت‌های به بن‌بست رسیده، این تغییر مسیر ارزش یک قمار لحظه‌آخری و تیر آخر در تاریکی را داشت. بیش‌تر آن‌ها اوضاع مالی مساعدی نداشتند و اگر به هوش مصنوعی چنگ نمی‌انداختند، معلوم نبود سرنوشتشان به کجا کشیده می‌شد.

این ماجرا دقیقاً مثل ساختار شرکت‌های اسپک (SPAC) نیست، اما همان جذابیت را دارد: ساختار شرکتی، نماد بورسی و سهامداران از قبل آماده‌اند؛ فقط کافی است قصه جدیدی از آینده شرکت سر هم کنید. و در سال ۲۰۲۶، چه قصه‌ای جذاب‌تر و خریداردارتر از هوش مصنوعی؟

تقریباً تمام شرکت‌های صدرنشین در شاخص S&P 500 امسال محصولی فروخته‌اند که به نحوی وارد یک دیتاسنتر می‌شد یا از آن بیرون می‌آمد. توسعه زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های حوزه هوش مصنوعی حدود یک‌سوم تا نیمی از رشد اقتصادی اخیر آمریکا را به دوش می‌کشند. با چنین ارقام وسوسه‌کننده‌ای، کیست که نخواهد از این خوان گسترده سهمی ببرد؟