سرمایه‌گذاری سنگین در هوش مصنوعی؛ وابستگی شدید غول‌های فناوری به درآمدهای سنتی

بزرگ‌ترین غول‌های دنیای فناوری شرط‌بندی چند تریلیون دلاری مشترکی را آغاز کرده‌اند؛ قماری بر سر اینکه سرمایه‌گذاری سرسام‌آور کنونی در زیرساخت‌ها، در نهایت به سال‌ها رشد سودآور منجر خواهد شد. با این حال، تمام این دستاوردها و بازدهی‌ها به آینده تعلق دارند.

در شرایط کنونی، این شرکت‌ها برای تأمین هزینه‌های بلندپروازانه خود در حوزه هوش مصنوعی، به‌شدت به کسب‌وکارهای سنتی خود، از تبلیغات اینترنتی و نرم‌افزارهای سازمانی گرفته تا تجارت الکترونیک، وابسته‌اند.

گزارش‌های مالی فصل اخیر پرده از فشارهای سنگین و بی‌سابقه‌ای بر کسب‌وکارهای اصلی این شرکت‌ها برداشت و آزمونی زودهنگام را رقم زد تا مشخص شود آیا غول‌های فناوری توانایی استمرار چنین دوره‌های پرهزینه‌ای را دارند یا خیر. متا در کنار آلفابت و آمازون جریان نقدینگی آزاد منفی ثبت کرد تا مایکروسافت تنها غول ابری و زیرساختی باشد که در این بخش عملکرد مثبتی را حفظ کرده است.

متا جریان نقدینگی آزاد منفی ۲٫۱۲ میلیارد دلاری را به ثبت رساند، در حالی که خروجی نقدینگی آمازون به عدد سنگین ۴۲٫۴ میلیارد دلار افزایش یافت و منفی شدن جریان نقدینگی آلفابت نیز به ۹٫۰۷ میلیارد دلار رسید. توان نقدینگی مایکروسافت نیز برای دومین فصل پیاپی با افتی چشمگیر مواجه شد و این بار با کاهش ۲۷ درصدی به ۱۸٫۶۳ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که سبب شد این شرکت اعلام کند برای تداوم سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، به بازار اوراق قرضه روی خواهد آورد.

انتشار گزارش‌های مالی ارائه‌دهندگان بزرگ خدمات ابری و هوش مصنوعی در دو هفته گذشته، با تشدید نگرانی‌ها پیرامون سلامت و ثبات کلی اکوسیستم هوش مصنوعی هم‌زمان شده است. افزایش نرخ بهره هزینه‌های استقراض و انتشار اوراق بدهی را برای شرکت‌ها بالا برده و ارائه‌دهندگان نوپای زیرساخت‌های ابری را که به مصرف شدید نقدینگی شهرت دارند و نقشی کلیدی در گسترش جهانی این فناوری ایفا می‌کنند، تحت فشار دوچندان گذاشته است.

هرچند غول‌های فناوری از پشتوانه مالی مستحکمی برخوردارند که بازیگران نوظهور ابری از آن بی‌بهره‌اند، اما سرمایه‌گذاران در نهایت انتظار دارند این حجم تاریخی از مخارج به جریان‌های درآمدی عظیم و تازه تبدیل شود. این هیجانات و نگرانی‌ها مستقیماً بر بازار سهام سایه افکند؛ به طوری که آلفابت در روز پنج‌شنبه بدترین ریزش تاریخ معاملات خود را تجربه کرد و ارزش سهام آمازون نیز پس از انتشار گزارش مالی در معاملات پس از ساعت اداری افت محسوسی داشت.

آمازون اعلام کرد رشد فعالیت‌ها هم در حوزه خرده‌فروشی و هم در بخش تبلیغات کاهش یافته است. فروش آنلاین این شرکت نسبت به سال گذشته تنها ۲ درصد رشد داشت که افتی شدید را نسبت به رشد ۱۰ درصدی سال قبل نشان می‌دهد و از پیش‌بینی تحلیلگران کمتر بود. علاوه بر این، میانگین برآورد درآمدی آمازون کمتر از رقم ۲۴۴٫۵ میلیارد دلاری پیش‌بینی‌شده توسط تحلیلگران اعلام شد؛ عددی که برای فصلی که خریدهای سال نو میلادی را در خود دارد، آماری ناامیدکننده به حساب می‌آید.

در همین حال، آمازون انتظار دارد هزینه‌های سرمایه‌ای این شرکت در سال جاری به ۲۲۰ میلیارد دلار برسد. طبق داده‌های مؤسسه تحقیقاتی FactSet، در شرایطی که روند جریان نقدینگی آزاد منفی این شرکت همچنان ادامه دارد، تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند این رقم در سال آینده از ۲۸۰ میلیارد دلار نیز فراتر برود.

در سوی دیگر و در مجموعه متا، سرمایه‌گذاران واکنش مثبتی به موفقیت‌های اولیه این شرکت با اپلیکیشن عامل هوشمند Muse AI و مدل‌های بنیادین مرتبط با آن نشان داده‌اند؛ ابزارهایی که منابع درآمدی بالقوه جدیدی را فراتر از تبلیغات مرسوم فراهم می‌کنند.

با این حال، زمان زیادی لازم است تا این دستاوردها تأثیری ملموس بر درآمدهای کلی شرکت بگذارند، آن هم در شرایطی که هزینه‌های سنگین متا برای احداث مراکز داده و خرید تجهیزات پردازشی بدون وقفه ادامه دارد. مدیران متا می‌گویند هزینه‌های سرمایه‌ای در سال جاری به ۱۴۵ میلیارد دلار خواهد رسید و تحلیلگران انتظار دارند این رقم هم‌زمان با عمیق‌تر شدن کسری جریان نقدینگی، تا سال ۲۰۲۷ از ۲۱۰ میلیارد دلار بگذرد.

سرمایه‌گذاران پس از انتشار گزارش مالی اخیر، ارزش سهام متا را ۷ درصد کاهش دادند، هرچند که درآمدهای شرکت بالاتر از پیش‌بینی‌ها بود. متا پس از این گزارش، روز دوشنبه اعلام کرد که قصد دارد در مجموع ۹۵ میلیارد دلار از طریق عرضه سهام جدید جمع‌آوری کند تا بتواند از پس سرمایه‌گذاری‌های سنگین در حوزه هوش مصنوعی برآید.

وام گرفتن از وضعیت فعلی برای ساختن آینده

در میان همه شرکت‌ها، گزارش مالی آلفابت بیشترین موج نگرانی را در میان سرمایه‌گذاران ایجاد کرد.

موتور جستجوی گوگل که هسته اصلی کسب‌وکار آلفابت است، برای سومین فصل پیاپی با کندی رشد مواجه شد و از انتظارات تحلیلگران عقب ماند. این رویداد چالش‌های عمیقی را برجسته کرد که گوگل با اوج‌گیری ChatGPT، Claude و سایر چت‌بات‌ها و عوامل هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی با آنها روبه‌رو است. درآمدهای تبلیغاتی یوتیوب نیز پایین‌تر از حد انتظار محقق شد.

مارک ماهانی، تحلیلگر ارشد مؤسسه Evercore، در گفتگویی تحلیلی اشاره کرد که هرچند درآمد بالای بخش ابری گوگل خبر خوشحال‌کننده‌ای به‌شمار می‌رود، اما کند شدن روند رشد تبلیغات دیجیتال، خبر بسیار نگران‌کننده‌تری است که سایه سنگینی بر کل گزارش می‌اندازد.

تریسی وو، تحلیلگر مؤسسه پژوهشی Forrester، معتقد است سرمایه‌گذاری عظیم آلفابت در ساخت زیرساخت‌ها تا به امروز با مدارای سرمایه‌گذاران همراه بوده است، اما افت درآمدهای تبلیغات آنلاین نشان می‌دهد این شرکت روی لبه تیغ حرکت می‌کند. او در ارزیابی خود می‌گوید عملکرد ضعیف‌تر از انتظار درآمدهای موتور جستجو و یوتیوب، نگرانی‌های فزاینده‌ای را درباره جایگزینی پول‌سازترین بخش‌های شرکت با راهکارهای هوش مصنوعی برانگیخته است. به باور این کارشناس، مسئله فقط عقب ماندن مقطعی درآمدها نیست، بلکه خطر اصلی در این است که هزینه‌های آینده هوش مصنوعی با سرعتی بسیار بیشتر از درآمدزایی بخش‌های سنتی که وظیفه تأمین مالی آنها را دارند، رشد کند.

با این وجود، همه تحلیلگران دیدگاهی منفی ندارند. سرمایه‌گذاران خوش‌بین استدلال می‌کنند که پیشگامان دنیای فناوری سابقه‌ای طولانی در مدیریت بحران‌ها دارند و کسب‌وکارهای باسابقه آنها به قدری قدرتمند و مسلط هستند که تا آینده‌ای قابل پیش‌بینی بتوانند بار هزینه‌های این دوره گذار را به دوش بکشند.

کریستوفر بالارد، مدیرعامل مؤسسه مدیریت سرمایه Check Capital Management، تأکید می‌کند که جریان نقدینگی منفی ۹ میلیارد دلاری آلفابت در مقایسه با وسعت کلی این غول فناوری رقم ناچیزی محسوب می‌شود، چراکه درآمد عملیاتی این شرکت در همین فصل به بیش از ۴۰ میلیارد دلار رسیده است.

به گفته بالارد، برخلاف استارتاپ‌های پیشروی هوش مصنوعی مانند OpenAI و Anthropic که هنوز به سودآوری نرسیده‌اند و در هر فصل میلیاردها دلار صرف زیرساخت‌ها می‌کنند، آلفابت ترازنامه مالی فوق‌العاده مستحکم و باثباتی دارد.

بالارد می‌افزاید: «آنها در واقع از ظرفیت‌های درآمدی امروز وام می‌گیرند تا روی آینده سرمایه‌گذاری کنند. به نظر من این اقدامی معقول است و آنها این کار را با رویکردی کاملاً مسئولانه پیش می‌برند.»

اگرچه شرکت‌های بزرگ ابری آمار دقیق و تفکیک‌شده‌ای از هزینه‌های سرمایه‌ای سال آینده ارائه نکردند، اما همگی بر این نکته تأکید داشتند که موج سرمایه‌گذاری سرسام‌آور در مراکز داده ادامه خواهد یافت؛ حتی اگر به معنای گزارش اعدادی ناخوشایند در صورت‌های مالی کوتاه‌مدت باشد.

اندی جسی، مدیرعامل آمازون، در نشست اعلام نتایج مالی شرکت این پرسش را مطرح کرد: «آیا بهتر و راحت‌تر نبود اگر چنین شتاب و فرصت بزرگی به‌جای مدت کوتاه، در طول ۲۵ سال اتفاق می‌افتاد و ما می‌توانستیم این هزینه‌های سرمایه‌ای را در یک ربع قرن پخش کنیم؟ مسلماً چنین شرایطی راحت‌تر بود، اما دنیایی که ما در آن زندگی می‌کنیم چنین نیست و جنس این فرصت تاریخی نیز با این نوع تعلل همخوانی ندارد.»