ماراتن غول‌های فناوری برای بازار شب عید: گجت‌های هوش مصنوعی زیر درخت کریسمس جا می‌گیرند؟

دستگاه هوم‌ویو اپل (Apple HomeView)؛ گجتی شبیه به آیپد که برای نصب روی دیوار یا قرار گرفتن روی میز طراحی شده تا قدرت دستیار صوتی ارتقایافته سیری را به نمایش بگذارد، در جریان رونمایی از محصولات خانه هوشمند در نیویورک، ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶.

عکس: شانون استپلتون | رویترز

تنها چند ماه تا آغاز تعطیلات سال نو باقی مانده و غول‌های دنیای فناوری شرط بسته‌اند که امسال بالاخره همان سالی است که گجت‌های مجهز به هوش مصنوعی جای خود را زیر درخت کریسمس و در سبد خرید مردم باز می‌کنند.

در همین هفته گذشته، اپل، آمازون و مایکروسافت همگی از دستگاه‌های جدیدی پرده برداشتند تا پای هوش مصنوعی مولد را حسابی به خانه‌ها باز کنند. حالا تقریباً چهار سال پس از عرضه تاریخی ChatGPT، شرکت‌های پیشروی فناوری مصرفی با مانور دادن روی دستیارهای شخصی ارتقایافته و تراشه‌های سریع‌تر محلی (on-device) با توانایی اجرای هوش مصنوعی، در تلاش‌اند لپ‌تاپ‌ها، تبلت‌ها، گوشی‌ها و هاب‌های هوشمند خانگی جدیدشان را به فروش برسانند.

با این حال، موفقیت در این بازار اصلاً تضمین‌شده نیست. از یک طرف با بد‌ترین شاخص تمایل مصرف‌کنندگان در ۱۲ سال اخیر به دلیل تورم سرسخت روبه‌رو هستیم و از طرف دیگر، نگرانی‌ها درباره خطرات ایمنی هوش مصنوعی بالا گرفته است؛ علاوه بر این‌ها، عادت کردن به این فناوری‌های تازه هم چالش‌های خاص خودش را دارد. جیتش اوبرانی، تحلیلگر مؤسسه تحقیقاتی IDC، معتقد است غول‌های فناوری فعلاً می‌خواهند کاربران را با این فناوری آشنا کنند تا زمینه‌چینی مناسبی برای عرضه پرقدرت‌تر گجت‌های نسل بعد در سال‌های آینده شکل بگیرد.

اوبرانی در این باره می‌گوید: «ماجرا در حال حاضر فقط رساندن دستگاه‌ها به دست مردم و ورود به خانه‌های آن‌هاست؛ هدف این است که به مرور نحوه کار با آن را یاد بگیرند و شرکت‌ها هم بازخورد کاربران را جمع‌آوری کنند.» او تأکید می‌کند که حداقل در شرایط فعلی، انتظار نمی‌رود گجت‌های جدید اپل، آمازون و مایکروسافت در تیراژ بسیار بالا به فروش برسند.

با توجه به شرایط سخت اقتصادی، جذب کاربران پروپاقرصی که حاضرند زودتر از دیگران دست‌به‌جیب شوند و فناوری‌های نو را تجربه کنند، به‌خودی‌خود یک برد محسوب می‌شود. قیمت سخت‌افزارها در تمام بخش‌ها رشد عجیبی داشته؛ چرا که سرور‌های غول‌پیکر و تشنه هوش مصنوعی بخش عمده ظرفیت بازار را بلعیده‌اند و همین موضوع هزینه قطعات کلیدی مثل حافظه رم و فضای ذخیره‌سازی را سر به فلک کشانده است. این افزایش قیمت‌ها حتی باعث سقوط چشمگیر میزان ارسال گوشی‌های هوشمند و لپ‌تاپ‌های جدید در سال جاری شده است.

مایکروسافت این ماراتن را از هفته گذشته با معرفی یک لپ‌تاپ ویندوزی پرقدرت مجهز به پردازنده گرافیکی انویدیا (Nvidia) و با قیمت پایه ۲۵۹۹ دلار آغاز کرد؛ لپ‌تاپی که بر پایه یک تراشه هوش مصنوعی اختصاصی به نام RTX Spark ساخته شده و می‌تواند مدل‌های سنگین هوش مصنوعی را بدون نیاز به اتصال به فضای ابری و به‌صورت کاملاً آفلاین اجرا کند.

به دنبال آن، آمازون از تبلت‌های الکسا رونمایی کرد؛ اولین سخت‌افزارهایی از این شرکت که مستقیماً نام دستیار هوشمندش را یدک می‌کشند. مدل پرچمدار و بزرگ‌تر آن یعنی Alexa Tablet 12 Pro حدود ۵۵۰ دلار قیمت دارد؛ در حالی که نسل قبلی آن یعنی تبلت ارزان‌قیمت Fire HD10 تنها ۱۵۵ دلار بود!

سه‌شنبه همین هفته هم نوبت اپل بود تا از هاب هوشمند خانگی خود به نام HomeView با پشتیبانی هوش مصنوعی سیری رونمایی کند. این گجت ۲۹۹ دلاری به یک نمایشگر ۷ اینچی قابل نصب روی دیوار، به همراه نرم‌افزار تشخیص چهره مجهز شده تا بتواند متناسب با هر یک از اعضای خانواده تجربه‌ای کاملاً شخصی‌سازی‌شده ارائه دهد.

تحلیلگران بازار از اقدام اپل در عرضه هوم‌ویو با قیمتی منطقی و رقابتی، آن هم در بحبوحه کمبود شدید قطعات، استقبال کردند.

موهیت آگراوال، کارشناس حوزه هوش مصنوعی در مؤسسه پژوهشی CounterPoint Research، طی ایمیلی توضیح داد: «اپل به جای کسب سود نجومی فوری از فروش سخت‌افزار، گسترش سریع اکوسیستم خود را در اولویت قرار داده است؛ آن‌ها یک هاب هوش مصنوعی محلی را با قیمتی بسیار پایین‌تر از هزینه واقعی چنین سخت‌افزار پیشرفته‌ای روانه بازار کرده‌اند.»

«هوش مصنوعی واقعاً چه کار‌هایی از دستش برمی‌آید؟»

دیپانجان چاترجی، تحلیلگر ارشد مؤسسه فارستر (Forrester)، معتقد است فصل خریدهای پیش‌رو، نخستین آزمون جدی برای سنجش اشتهای واقعی مشتریان نسبت به این نسل تازه از گجت‌ها خواهد بود.

چاترجی می‌گوید: «به نظرم خریداران قطعاً مجذوب توانایی‌ها و کار‌هایی هستند که هوش مصنوعی انجام می‌دهد؛ اما چیزی که هنوز مشخص نیست، این است که آیا صرفاً به خاطر کلمه هوش مصنوعی، حاضرند پول خرج کنند و دستگاه جدیدی بخرند یا خیر.»

با وجود تمام بادهای مخالف و نوسانات اقتصادی، چشم‌انداز هزینه‌کرد مردم در تعطیلات پیش‌رو همچنان امیدوارکننده به نظر می‌رسد. بر اساس نظرسنجی مؤسسه مک‌کینزی (McKinsey) که در ماه اوت منتشر شد، نزدیک به نیمی از خریداران آمریکایی پیش‌بینی می‌کنند که امسال در مقایسه با سال گذشته، به همان اندازه یا حتی بیش‌تر برای تعطیلات خرج کنند.

همچنین ماه گذشته گزارش مؤسسه بین (Bain) منتشر شد که پیش‌بینی می‌کرد خرده‌فروشی تعطیلات در آمریکا با شکستن رکوردها، برای اولین بار از مرز ۱ تریلیون دلار عبور کند. البته کارشناسان هشدار داده‌اند که «بیش از نیمی از این رشد اسمی فروش، ناشی از تورم بالا و گران‌تر شدن کالاهاست، نه خرید بیش‌تر کالا». این مؤسسه حتی پیش‌بینی کرده که حجم فروش برخی وسایل الکترونیکی و لوازم خانگی بدون تغییر باقی خواهد ماند.

آرون چریس، مدیر بخش خرده‌فروشی جهانی مؤسسه بین، در مصاحبه‌ای در این باره گفت: «در روزگاری که مردم حواسشان بیش‌تر به دخل و خرجشان است، از خود می‌پرسند: آیا واقعاً به نسل جدید این گجت نیاز دارم، یا می‌توانم خرید دستگاه بعدی را عقب بیندازم و با همین قبلی سر کنم؟ ما به وضوح دیده‌ایم که چرخه تعویض کالاهای غیرضروری بسیار طولانی‌تر شده است.»

با این اوصاف، هر سه شرکت سازنده این گجت‌های هوش مصنوعی روی باهوش‌تر شدن دستیارهای صوتی و تجهیز دستگاه‌ها به تراشه‌های به‌مراتب قدرتمندتر برای اجرای آن‌ها مانور داده‌اند.

آمازون اعلام کرده که قید تبلت‌های اقتصادی و ارزان‌قیمت سری فایر (Fire) را زده و به جای آن سه مدل تبلت جدید الکسا را با طراحی لوکس‌تر و دستیار هوش مصنوعی تقویت‌شده در کانون توجه معرفی کرده است. کاربران می‌توانند با گفتن عبارت «Alexa» یا لمس دکمه «Ask Alexa»، دستیار هوشمند را صدا بزنند، سؤالاتشان را بپرسند، پیشنهاد‌های اختصاصی دریافت کنند یا خانه هوشمندشان را کنترل نمایند.

آمازون قابلیتی بدون دخالت دست به نام «On-Screen Intelligence» (هوش روی صفحه) را هم به نمایش گذاشته که به الکسا اجازه می‌دهد محتوای در حال پخش روی نمایشگر تبلت را بخواند و بر اساس آن عمل کند؛ برای مثال، می‌تواند از روی یک ویدیوی آشپزی، لیست خرید مواد لازم را به شکل خودکار آماده کند. از طرفی، لپ‌تاپ‌های جدید مایکروسافت با تراشه‌های انویدیا نیز توانایی اجرای محلی مدل‌های هوش مصنوعی ویژه کدنویسی را در اختیار کاربران می‌گذارند.

دستگاه هوم‌ویو اپل نیز از سیستم هوش مصنوعی Apple Intelligence بهره می‌برد تا پیام‌های متنی، قرارهای تقویم و عکس‌ها را هوشمندانه و پیش‌دستانه به کاربر نشان دهد. اپل انتظار دارد کاربران با این دستگاه مستقیماً به گفتگو بنشینند و بر توانایی سیری در پاسخ به طیف وسیعی از سؤالات، درست مشابه تجربه کار با چت‌بات‌های مدرن امروزی، تأکید کرده است.

اپل همچنین خاطرنشان کرده که در هوم‌ویو از تراشه قدرتمند A18 استفاده شده؛ همان تراشه‌ای که در زمان معرفی‌اش در سپتامبر ۲۰۲۴، سریع‌ترین چیپست گوشی‌های هوشمند در دنیا به شمار می‌رفت.

کارولینا میلانیزی، تحلیلگر مؤسسه پژوهشی Creative Strategies، می‌گوید شرکت‌ها باید ببینند آیا کاربران اصلاً حاضر می‌شوند برای بهره‌مندی از قدرت پردازشی بیشتر، هزینه سنگین‌تری بپردازند یا نه.

میلانیزی در این رابطه توضیح می‌دهد: «به باور من، خریداران هنوز قانع نشده‌اند که پردازش روی خود دستگاه (آن‌دیوایس) این‌قدر اهمیت دارد؛ به‌خصوص وقتی از آن‌ها می‌خواهید پول خیلی بیشتری بابت این گجت‌ها بپردازند.»

از سوی دیگر، جف مورگان، مدیرعامل استارتاپ اولاما (Ollama)، معتقد است رایانه‌هایی که کنترل همه‌چیز را به دست خود کاربر می‌سپارند، مخاطبان خاص خودشان را دارند. نرم‌افزار متن‌باز این استارتاپ به افراد امکان می‌دهد مدل‌های هوش مصنوعی را روی طیف وسیعی از رایانه‌ها به‌راحتی نصب و اجرا کنند.

او در جمله‌ای تأمل‌برانگیز می‌گوید: «تفاوت بسیار بزرگی میان این است که واقعاً مالک هوش مصنوعی خود باشید تا این‌که بخواهید آن را ماهانه اجاره کنید!»

علاوه بر فروش سخت‌افزار، فرصت بلندمدت دیگری که شرکت‌ها دندان برایش تیز کرده‌اند، تشویق کاربران به خرید اشتراک‌های ماهانه است تا جریان درآمد مستمر و پایداری برای خود تضمین کنند.

برای مثال، استفاده از نسخه ارتقایافته الکسای جدید آمازون نیازمند اشتراک ماهانه ۱۹.۹۹ دلاری یا عضویت سرویس پرایم است. کاربران اپل نیز برای ضبط امن ویدیوها در خانه هوشمند باید اشتراک ارتقایافته آی‌کلاد (iCloud) را تهیه کنند.

اما شاید بزرگ‌ترین بمب خبری اپل در دنیای هوش مصنوعی هفته آینده منفجر شود؛ یعنی زمانی که گوشی تاشوی جدید ۱۹۹۹ دلاری این شرکت با نام آیفون دوئو (iPhone Duo) به بازار بیاید. این محصول می‌تواند دو اپلیکیشن را همزمان کنار هم اجرا کند (از جمله چت با سیری) و رابط کاربری دسکتاپ‌مانندی را برای تعامل همه‌جانبه با ایجنت‌های هوش مصنوعی فراهم آورد.