تغییر نام هوش مصنوعی به ابرهوش توسط رهبران فناوری؛ ادعایی بزرگ که هنوز اثبات نشده است

گزارش تازه شبکه CNBC نشان می‌دهد که ادبیات حاکم بر بالاترین سطوح صنعت فناوری در حال دگرگونی است. در جریان جلسات گزارش مالی سه‌ماهه سوم، مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا، در کنار ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا و SpaceX، به‌جای عبارت «هوش مصنوعی» از واژه «ابرهوش» (Superintelligence) استفاده کردند. این اقدام تقریباً یک ماه پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ با صدور فرمانی از آژانس‌های فدرال خواست تا اصطلاح هوش مصنوعی را با ابرهوش جایگزین کنند.

بر اساس همین گزارش، مدیران عامل مایکروسافت، آمازون و آلفابت همچنان به استفاده از واژه «هوش مصنوعی» پایبند مانده‌اند. انگیزه مدیران از این تغییر عنوان هرچه باشد؛ چه همسویی با کاخ سفید، چه اهداف تبلیغاتی و بازاریابی و چه باوری درونی، واژه «ابرهوش» نیازمند واکاوی و نقادی جدی است، چراکه این اصطلاح دربردارنده وعده‌ای بزرگ است و افرادی که از آن استفاده می‌کنند، انگیزه فراوانی دارند تا تحقق آن را قطعی و اجتناب‌ناپذیر جلوه دهند.

شرکت‌ها در پیگیری هدف ابرهوش، صرف هزینه‌های کلان در پژوهش‌های مرتبط و تشریح دلایل خود برای دستیابی به آن کاملاً آزاد هستند. با این وجود، بیان یک جاه‌طلبی و آرزو با اثبات عملی دسترسی به آن تفاوت بسیار زیادی دارد و مخاطبان شایسته زبانی شفاف هستند که مرز میان ادعا و دستاورد واقعی را به‌روشنی مشخص کند.

ادعای بزرگ‌تر نیازمند شواهد محکمتر است

اصطلاح ابرهوش معمولاً به سامانه‌ای از هوش مصنوعی اشاره دارد که توانمندی‌های فکری آن در طیف وسیعی از فعالیت‌ها، به‌شکلی چشمگیر از هوش انسان فراتر می‌رود. این ادعایی بسیار بزرگ است و فرسنگ‌ها با توانایی نگارش سریع یک مقاله یا کسب نمره‌ای بهتر از انسان در یک آزمون مشخص تفاوت دارد.

مسئله بنیادین دقیقاً همین گستردگی و همه‌جانبه بودن توانایی‌هاست. یک ماشین‌حساب می‌تواند انسان را در انجام محاسبات ریاضی پیچیده شکست دهد، بدون آنکه در معنای واقعی کلمه هوشمندتر از انسان باشد. به‌همین ترتیب، برتری یک سیستم هوش مصنوعی در حوزه‌ای خاص هرگز ثابت نمی‌کند که آن مدل قادر است همان قدرت استدلال و قضاوت را در تمامی امور به‌کار گیرد.

پیش از پذیرش چنین عناوینی، باید پرسید چه معیارهایی برای سنجش لحاظ شده، چه کسانی سیستم را ارزیابی کرده‌اند و آیا این نتایج خارج از محیط‌های آزمایشگاهی و شرایط کنترل‌شده نیز تکرارپذیر هستند یا خیر. از همین رو کاملاً قابل درک است که چرا برخی از رهبران باسابقه فناوری هنوز به سمت استفاده از این واژه نرفته‌اند.

رسانه‌ها و خبرنگاران نیز در این فضا مسئولیتی جدی دارند. اگر مدیری اعلام کند شرکتش برای رسیدن به ابرهوش تلاش می‌کند، تیتر اخبار باید به‌صراحت مشخص سازد که این موضوع هنوز صرفاً یک چشم‌انداز است. پیش‌بینی درباره آنچه هوش مصنوعی شاید در آینده انجام دهد، نباید به ادعایی درباره امکانات در دسترس کاربران امروز بدل شود و مخاطبان باید بتوانند به این رویکرد صادقانه رسانه‌ای اعتماد کنند.

واژه‌ها میزان اعتماد ما به هوش مصنوعی را تغییر می‌دهند

برای کاربری که می‌خواهد تصمیم بگیرد تا چه اندازه به یک چت‌بات اتکا کند، واژه «ابرهوش» بار معنایی بسیار سنگینی دارد؛ القای این تفکر که سیستم بسیار بهتر از خود او همه‌چیز را می‌داند.

چنین تصوری مستقیماً بر میزان دقت کاربر در راستی‌آزمایی پاسخ‌ها، میزان اعتبار دادن به توصیه‌ها و آمادگی او برای سپردن تصمیم‌گیری‌های حساس به سیستم اثر می‌گذارد. در واقع، این سبک از ادبیات انتظاراتی کاذب ایجاد می‌کند که فناوری در عمل توان برآورده کردن آن‌ها را ندارد.

یک هوش مصنوعی کاربردی و کارآمد اصلاً نیازی به دادن چنین وعده‌های سنگینی ندارد، چراکه کاربران می‌دانند این مدل‌ها دچار خطا می‌شوند. در حال حاضر نیز در بیشتر چت‌بات‌ها هشدارهای روشنی وجود دارد که یادآوری می‌کند هوش مصنوعی ممکن است اشتباه کند. یک دستیار هوشمند می‌تواند به ساماندهی پژوهش‌ها یا درک متنی دشوار کمک کند، بدون آنکه نیازی باشد آن را فراتر و برتر از خرد انسانی معرفی کنیم.

کاربران به اطلاعاتی دقیق و شفاف درباره عملکرد واقعی محصول، موارد بروز خطا و مسائلی که نیازمند بازبینی انسانی است احتیاج دارند. اصطلاح «ابرهوش» به‌تنهایی هیچ‌کدام از این اطلاعات حیاتی را به مخاطب ارائه نمی‌دهد.

هر اندازه ادعایی بزرگ‌تر مطرح شود، باید با نگاهی نقادانه‌تر سنجیده شود. شرکتی که از افکار عمومی می‌خواهد باور کنند در آستانه هوشی فراتر از توانمندی بشر قرار دارد، باید بتواند توضیح دهد که این دستاورد با چه روشی شناسایی می‌شود و افراد و کارشناسان مستقل خارج از شرکت چگونه می‌توانند درستی آن را راستی‌آزمایی کنند.

جمع‌بندی نهایی

امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است که تحولات هوش مصنوعی با نگاهی موشکافانه رصد شوند. می‌توان پیشرفت‌های چشمگیر این فناوری را تحسین کرد، بدون آنکه ملزم باشیم هر برچسب تبلیغاتی را به‌سادگی بپذیریم.

تردید درباره واژه ابرهوش به‌معنای نادیده گرفتن ارزش این فناوری نیست. هوش مصنوعی می‌تواند به‌طور مداوم رشد کند، کارآمدتر شود و شیوه کار و زندگی انسان را دگرگون سازد، در حالی که ادعاهای اغراق‌آمیز شرکت‌ها درباره آن همچنان باید به چالش کشیده شود.

هم‌چنین نباید امکان دستیابی به ابرهوش در آینده را به‌منزله تحقق کنونی آن در نظر بگیریم. مدیران شرکت‌ها می‌توانند پیش‌بینی‌های خود را مطرح کنند، اما برای کاربرانی که بابت این محصولات هزینه می‌پردازند، معیارهای ارزیابی کاملاً مشخص و دست‌نخورده باقی مانده‌اند: اینکه آیا ابزار نیاز مشخص آن‌ها را برطرف می‌کند، آیا می‌توان صحت کار آن را بررسی کرد و آیا کاربر کنترل لازم را بر عملکرد آن دارد یا خیر. پیشوند «ابر» به هیچ‌یک از این پرسش‌های اساسی پاسخ نمی‌دهد و شرکت‌ها همچنان باید درستی عملکرد سیستم‌های خود را در عمل به اثبات برسانند.