فارغ‌التحصیلی که بازار کار فناوری را «حمام خون» نامیده بود، اکنون خبرهای خوشی دارد

درس‌هایی از یک فارغ‌التحصیل علوم کامپیوتر درباره کاریابی در عصر هوش مصنوعی؛ الزامات تصاحب اولین موقعیت شغلی

داستان موفقیت یک فارغ‌التحصیل جوان رشته علوم کامپیوتر به نام کیران مایا شیخ (Kiran Maya Sheikh)، درس‌های ارزشمندی درباره پشتکار، اراده محکم و واقعیت‌های کاریابی در عصر هوش مصنوعی به‌همراه دارد.

در اوایل سال جاری میلادی، مباحثات گسترده‌ای در محافل فناوری مطرح شد مبنی بر اینکه آیا واقعاً باید نگران نابودی مشاغل برنامه‌نویسی و مهندسی توسط هوش مصنوعی بود یا خیر.

کیران، که به‌تازگی از دانشگاه کالیفرنیا در ارواین فارغ‌التحصیل شده بود، با دیدگاه‌های خوش‌بینانه ساده‌انگارانه مخالف بود.

او در پیام خود توضیح داده بود: «اینکه به دیگران بگوییم نگران نباشید، توصیه درستی نیست. هوش مصنوعی اختلال بزرگی در این بازار کار ایجاد کرده است؛ به طوری که کارفرمایان اولویت استخدام را به نیروهای باتجربه اختصاص می‌دهند و توجهی به فارغ‌التحصیلان جدید ندارند.»

این دیدگاه نشان‌دهنده چالش عمیقی بود که نیروهای جوان دانشگاهی با ورود به بازار کار با آن روبرو هستند.

کیران از تلاش نفس‌گیر خود برای دستیابی به اولین شغل تمام‌وقت سخن می‌گفت. او علوم کامپیوتر را تا حدی به‌دلیل امنیت مالی آینده‌اش انتخاب کرده بود؛ اما پس از فراغت از تحصیل دریافت که باید هم‌زمان با مهندسان باسابقه، خیل عظیم فارغ‌التحصیلان و حتی خود ابزارهای هوش مصنوعی به رقابت بپردازد.

او شرایط حاکم بر بازار کار فارغ‌التحصیلان را به یک «حمام خون» تشبیه کرده بود.

او در مسیر جستجوی کار، علاوه بر ارسال رزومه، فعالیت‌های داوطلبانه متعددی را در پیش گرفت و در دوره‌های کارآموزی و حمایتی گوناگون شرکت کرد تا تجربه عملی خود را ارتقا بخشد.

او ماه‌ها مشغول جستجو بود؛ با این حال، به یاد‌گیری مهارت‌های تازه پرداخت، وبسایت‌های مختلفی توسعه داد و ارتباطات حرفه‌ای خود را در بستر شبکه‌های اجتماعی و رویدادهای تخصصی گسترش داد.

سرانجام، پس از ماه‌ها ممارست و تلاش خستگی‌ناپذیر، این کوشش‌ها به ثمر نشست.

او در پیامی اعلام کرد: «خبر فوق‌العاده‌ای دارم؛ من کارم را به‌عنوان مهندس نرم‌افزار در اولین شغل تمام‌وقت آغاز کردم!»

کیران اکنون در تیم تحول دیجیتال ایالت ویرجینیا (Virginia Digital Service) مشغول به کار شده است؛ مجموعه‌ای که نوسازی و ارتقای فناوری‌های دولتی این ایالت را مدیریت می‌کند. او با آغاز این همکاری، فصل جدیدی از زندگی حرفه‌ای خود را در شهر ریچموند رقم زده است.

مشاهده موفقیت نیروهای باانگیزه پس از دوره‌ای پرتنش، حاوی نکاتی ارزشمند برای تمام کسانی است که از تأثیر هوش مصنوعی بر آینده حرفه‌ای خود نگران هستند.

آیا ربات‌ها واقعاً ترسناک هستند؟

تجربه کیران در این برهه زمانی اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا بازار کار هم‌اکنون با پیش‌بینی دلهره‌آور دیگری نیز دست به گریبان است مبنی بر اینکه ربات‌ها و اتوماسیون قرار است جایگزین تمام مشاغل انسانی شوند.

گزارش‌های میدانی متعددی پیرامون اقتصاد هوش مصنوعی نشان می‌دهد که چگونه ربات‌های مجهز به هوش مصنوعی شیوه کار، کسب‌وکارها و زنجیره تأمین را متحول می‌سازند.

یکی از بررسی‌های میدانی اخیر، نمایی عینی از انبار بزرگ شرکت آمازون در تریسی ایالت کالیفرنیا ارائه می‌دهد.

این تأسیسات مملو از ربات‌هایی است که قفسه‌ها را جابه‌جا می‌کنند، بسته‌ها را دسته‌بندی می‌نمایند و چرخ‌دستی‌ها را انتقال می‌دهند. وظایفی که در گذشته کارگران را ناچار می‌کرد روزانه کیلومترها پیاده‌روی کنند، اکنون به‌شکل فزاینده‌ای به ماشین‌ها سپرده شده است.

شاید در نگاه اول، چنین پیشرفتی برای کارگران نگران‌کننده به نظر برسد.

اما داده‌های عملیاتی نکته جالب‌توجهی را آشکار می‌کند.

طبق آمارهای رسمی آمازون، این انبار اکنون بیش از ۳۰۰۰ کارمند دارد؛ رقمی که نسبت به زمان آغاز به کار آن در سال ۲۰۲۳ (حدود ۱۰۰۰ نفر)، رشد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. نیروهای انسانی همچنان وظیفه جمع‌آوری نهایی، بسته‌بندی و بارگیری را بر عهده دارند و گروهی دیگر نیز برای نظارت، نگهداری و خطایابی ماشین‌آلات آموزش دیده‌اند.

یکی از کارمندان این انبار که فعالیت خود را به‌عنوان نیروی ساده جمع‌آوری بسته آغاز کرده بود، اکنون مسئولیت هماهنگی ربات‌ها را بر عهده دارد و در زمان بروز نقص فنی در سامانه‌ها، واکنش تیم‌ها را هدایت می‌کند.

او در توصیف جایگاه خود می‌گوید: «تصمیم‌گیرنده اصلی و هدایت‌کننده عملیات همچنان ما هستیم.»

آمازون تأکید دارد انبارهایی که از اتوماسیون پیشرفته‌تری بهره می‌برند، حدود ۳۰ درصد مشاغل تخصصی و ماهرانه‌تری به وجود می‌آورند. مرکز تریسی با اتکا به ربات‌ها توانسته است حجم بسته‌های بسیار بیشتری را در مقایسه با انبارهای سنتی مشابه پردازش کند، در حالی که تعداد نیروی کار آن کاهش نیافته است.

البته این واقعیت به معنای نبود چالش و نگرانی نیست.

شواهد نشان می‌دهد آمازون به کارگیری ربات‌ها را به‌عنوان راهکاری برای مهار شتاب استخدام در بلندمدت دنبال می‌کند. چنانچه انبارها بتوانند بدون افزودن بر تعداد پرسنل سفارش‌های بیشتری را پردازش کنند، ممکن است هزاران موقعیت شغلی جدید در آینده فرصت ظهور پیدا نکنند.

فرآیند بازآموزی مهارتی دشوار است، تغییرات سازمانی با فشار روانی همراه است و هیچ مرجعی نمی‌تواند تضمین کند که مشاغل جدید جای خالی فرصت‌های پیشین را کاملاً پر خواهند کرد.

با این حال، اتوماسیون مترادف با بیکاری فراگیر نیست؛ تمایز بنیادینی که معمولاً در هیاهوی تیترهای اغراق‌آمیز درباره هوش مصنوعی مغفول واقع می‌شود.

بازار گسترده‌تر فناوری نیز نشانه‌هایی از امیدواری بروز می‌دهد. شاخص‌های استخدامی نشان می‌دهند که تقاضا برای جذب نیروهای متخصص، تا حد زیادی به‌واسطه سرمایه‌گذاری روی فناوری‌های هوش مصنوعی، رشد داشته و میزان تعدیل نیرو بسیار پایین‌تر از دوره‌های اوج بحران تثبیت شده است.

درس‌های آموخته از این تجربه

این روندها بار دیگر ما را به داستان دستیابی کیران به اولین شغل مهندسی خود معطوف می‌کند.

مرور این مسیر یادآور این نکته است که دستیابی به اولین موقعیت شغلی تخصصی همواره در تاریخ با دشواری‌های فراوان همراه بوده است.

در دهه‌های گذشته نیز متقاضیان کار صدها رزومه ارسال می‌کردند و با درهای بسته روبرو می‌شدند. برای نسل‌های پیشین نیز سال‌ها تلاش مداوم، فعالیت در موقعیت‌های کارآموزی دشوار و دستمزدهای ناچیز لازم بود تا مسیر رشد شغلی آنها هموار شود.

در آن سال‌ها ابزارهایی نظیر ChatGPT وجود نداشت که تغییرات ساختاری بازار به گردن آنها انداخته شود؛ آنچه وجود داشت تنها دشواری همیشگی ورود به دنیای حرفه‌ای، پاسخ‌های منفی پیاپی و نیاز به صبوری بود.

اگرچه شرایط کنونی تفاوت‌هایی دارد، اما نتایج به دست آمده کاملاً همسو با واقعیت‌های تاریخی است. کیران دو درس اساسی را از تجربه کاریابی خود استخراج کرده است:

«اول اینکه شبکه ارتباطات کاری شما اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد، و دوم اینکه نتایج حاصل ضرب تلاش در شانس است؛ بنابراین هر اندازه فعالیت‌های متنوع‌تری انجام دهید، احتمال موفقیت خود را بالاتر می‌برید.»

او تعمداً از نماد ضرب ریاضی استفاده کرد، شیوه‌ای که در میان برنامه‌نویسان و تحلیل‌گران رایج است.

این رویکرد نکته مهمی را بیان می‌کند: کار و کوشش مستمر پایه‌های احتمال موفقیت را مستحکم می‌سازد و انجام فعالیت‌های مکمل نظیر کارهای داوطلبانه، ارتباط‌گیری سازنده، ارسال هدفمند رزومه و یاد‌گیری مداوم، فرصت‌های مساعد را جذب می‌نماید.

این دقیقاً مسیری بود که این مهندس جوان پیمود. او به‌جای انتظار منفعلانه برای مهیا شدن یک شغل بی‌نقص، مهارت‌های کاربردی جدیدی آموخت، شبکه‌سازی کرد و پروژه‌های واقعی ساخت؛ رویکردی فعالانه که در نهایت مسیر شغلی او را باز کرد.

هوش مصنوعی و سیستم‌های خودکار ساختار اشتغال را دگرگون می‌کنند؛ پاره‌ای از وظایف تغییر کرده و نقش‌های متفاوتی شکل خواهند گرفت و این دوران گذار بدون اصطکاک نخواهد بود.

با این وجود، نبوغ انسانی، پایداری در مسیر و تعاملات فردی همچنان تعیین‌کننده‌ترین عناصر موفقیت کاری به‌شمار می‌روند.