مدیران فناوری مدام دم از رسیدن به AGI می‌زنند؛ ادعایی واقعی یا یک بازی تبلیغاتی؟

گرگ براکمن (Greg Brockman)، رئیس شرکت اوپن‌ای‌آی (OpenAI)، در تماس ماه سپتامبر با خبرنگاران، در حالی که حسابی از جدید‌ترین مدل هوش مصنوعی این شرکت تعریف می‌کرد با هیجان گفت: «به عصر هوش جامع مصنوعی (AGI) خوش آمدید؛ من شخصاً فکر می‌کنم واقعاً به این نقطه رسیده‌ایم.»

این روز‌ها مدیران ارشد فناوری و کاربران شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق)، واژه‌ای را مدام نقل محافل کرده‌اند که روزگاری هدفی دوردست و کاملاً تئوریک در دنیای هوش مصنوعی به حساب می‌آمد.

مفهوم AGI یا همان «هوش جامع مصنوعی»، اصطلاحی تا حدی مبهم است که معمولاً به سیستمی اطلاق می‌شود که بتواند طیف گسترده‌ای از کار‌ها را هم‌سطح یا حتی بهتر از انسان انجام دهد. به جز براکمن، چهره‌های بانفوذ دیگری مثل ایلان ماسک، سم آلتمن و جنسن هوانگ (مدیرعامل انویدیا) هم ادعا کرده‌اند که دیگر به این مرحله رسیده‌ایم.

اما سایر فعالان و متخصصان این صنعت تأکید می‌کنند که این واژه در بهترین حالت آن‌قدر مبهم و گنگ است که اصلاً نمی‌تواند معیاری منطقی برای سنجش پیشرفت باشد؛ در بد‌ترین حالت هم این ادعاها را چیزی جز فریبکاری و شگردهای بازاریابی غیرصادقانه نمی‌دانند.

پیتر واس (Peter Voss)، از اولین مهندسان نرم‌افزاری که این اصطلاح را به کار برد، بی‌تعارف می‌گوید: «همه این حرف‌ها صرفاً بازی‌های تبلیغاتی و یک‌مشت ادعای بی‌اساس است. اگر همین حالا به هوش جامع مصنوعی رسیده بودیم، قطعاً خودمان متوجهش می‌شدیم!»

اصلاً AGI چیست و چرا رهبران فناوری ادعا می‌کنند به آن رسیده‌ایم؟

سال ۲۰۰۲ بود که بن گورتزل (Ben Goertzel) برای انتخاب عنوان کتابی درباره یک ایده فرضی به نام «ماشین متفکر» حسابی به دردسر افتاده بود؛ پروژه‌ای با این فرض که سیستم بتواند مثلاً حریف انسان در شطرنج شود و هم‌زمان رانندگی با خودرو را هم یاد بگیرد. او پس از مشورت با چند نفر از دوستانش، سرانجام به این عبارت رسید: «هوش جامع مصنوعی» (Artificial General Intelligence).

واث که فصلی از همان کتاب را نوشته بود، می‌گوید چنین ماشینی نماد «رویایی است که در دنیای هوش مصنوعی هنوز محقق نشده است». به گفته او، چت‌بات‌های پیشرو امروزی به سختی می‌توانند پا را از قابلیت‌های محدود خود فراتر بگذارند و مثل مغز انعطاف‌پذیر انسان، مهارت‌های کاملاً تازه‌ای یاد بگیرند.

او توضیح می‌دهد که یک انسان معمولی می‌تواند با یک یا دو روز آموزش، کار در یک مرکز تماس پشتیبانی را یاد بگیرد؛ بنابراین یک سیستم هوش جامع مصنوعی هم باید از پس چنین کاری بربیاید، اما مدل‌های کنونی هنوز با انجام چنین کار‌هایی دست‌به‌گریبان هستند و به زحمت می‌افتند.

او می‌گوید: «در حال حاضر، حتی برای انجام کاری به سادگی پشتیبانی مشتریان، به میلیاردها دلار کار مهندسی نیاز دارید. باید صدها هزار نمونه مکالمه به خورد مدل بدهید و در نهایت هم خروجی کار چندان چنگی به دل نمی‌زند.»

با تمام این‌ها، این واقعیت‌ها مانع از آن نشده که مدیران ارشد سیلیکون‌ولی و سرمایه‌گذاران جسور مدام شیپور رسیدن به AGI را بنوازند.

پس از انتشار مدل «آسترا» (Astra) توسط اوپن‌ای‌آی در ماه سپتامبر — همان مدلی که براکمن برایش سرودست می‌شکست — جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، با انتشار پستی پرشور در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «هوش جامع مصنوعی از راه رسید.»

هوانگ نوشت: «طی ۴ سال، از ChatGPT به o1 و سپس به Astra رسیدیم. به تیم اوپن‌ای‌آی تبریک می‌گویم.»

ایلان ماسک هم که همیشه عاشق اظهارنظرهای هیجان‌انگیز و جنجالی است، در واکنش به یک فیلم کوتاه ساخته‌شده با هوش مصنوعی کلود (Claude) در ایکس نوشت: «این بار واقعاً با تمام وجود حس کردم که به AGI رسیده‌ایم.»

ماتان گرینبرگ (Matan Grinberg)، مدیرعامل شرکت فکتوری (Factory)، اخیراً در پادکست Sources مدعی شد: «من معتقدم AGI همین حالا هم اینجاست و ما عملاً در دنیای پس از AGI زندگی می‌کنیم.»

او در ادامه گفت: «ما به نوعی از افق رویداد عبور کرده‌ایم.»

یک بازی صرفاً تبلیغاتی و بازاریابی

در مقابل، مدیران دیگری مثل داریو آمودی (مدیرعامل شرکت Anthropic)، در اعلام آغاز عصر هوش جامع مصنوعی محتاط‌تر عمل کرده‌اند.

آمودی سال گذشته گفته بود: «از نظر من، AGI هیچ‌وقت تعریف مشخص و دقیقی نداشته است؛ من همیشه آن را بیش‌تر یک اصطلاح بازاریابی می‌دانستم.»

شرکت‌های پیشگام هوش مصنوعی مانند آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی، در شرایطی که خود را برای عرضه‌های اولیه سهام (IPO) تریلیون دلاری و تاریخی آماده می‌کنند، زیر فشار مالی خردکننده‌ای قرار دارند تا فناوری‌هایی به مراتب قدرتمندتر را به نمایش بگذارند.

امیلی بندر (Emily Bender)، استاد دانشگاه واشنگتن، می‌گوید این شرکت‌ها با استفاده از اصطلاحات آینده‌نگرانه که تصاویری از ربات‌های کاملاً خودران و متفکر فیلم‌های جنگ ستارگان یا «او» (Her) را در ذهن تداعی می‌کند، توهمی را ترویج می‌دهند که نشان دهد چت‌بات‌ها پیشرفته‌تر از واقعیت‌شان هستند.

او توضیح می‌دهد: «ما بر اساس آن ایده‌های داستانی و تخیلی انتظار داریم این سیستم‌ها معجزه کنند؛ در حالی که این اصطلاح به یک فناوری خیالی اشاره دارد، نه فناوری واقعی که اکنون در دسترس است.»

او اضافه می‌کند: «هوش جامع مصنوعی درست مثل واژه هوش مصنوعی، صرفاً یک کلمه تبلیغاتی است.»

آلن چان (Alan Chan)، پژوهشگر اندیشکده سیاست‌گذاری GovAI، معتقد است که AGI به خاطر ابهام فراوانش در عمل، معیار مناسبی برای سنجش پیشرفت نیست. به گفته چان، برخی تعاریف از این واژه، توانایی هوش مصنوعی در یادگیری کار‌های جدید را با «توانایی واقعی انجام کار‌ها در دنیای واقعی» اشتباه می‌گیرند.

چان می‌گوید: «شاید سیستمی داشته باشیم که در کدنویسی فوق‌العاده عمل کند، اما در یادگیری مهارت‌های تازه به شدت ضعیف باشد. بنابراین، چنین مدلی در برنامه‌نویسی عالی است، اما وقتی آن را در یک شغل یا وظیفه جدید به کار می‌گیرید، آموزش دادن آن برای اینکه واقعاً در آن کار مهارت پیدا کند، نیازمند زمان و انرژی بسیار زیادی است.»

او می‌افزاید: «فکر می‌کنم وقتی مردم و مدیران از AGI حرف می‌زنند، این دو موضوع را با هم قاطی می‌کنند.»

آیا به این زودی‌ها به هوش جامع مصنوعی می‌رسیم؟

اگر تعریف پیتر واس از AGI را ملاک قرار دهیم، احتمالاً باید حالا حالاها منتظر بمانیم تا هوش مصنوعی بتواند ظرف ۲۴ ساعت رانندگی یاد بگیرد!

واث اشاره می‌کند که تب تند مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) میان سرمایه‌گذاران و عموم مردم، باعث شده که رویکردهای جایگزین و سیستم‌های رقیب نتوانند به راحتی پا بگیرند و مطرح شوند.

او می‌گوید: «موج مدل‌های زبانی، عملاً تمام فضا و فرصت تنفس را برای سایر روش‌ها بلعیده و مجالی برای رشد آن‌ها باقی نگذاشته است.»

البته واس تنها مهندسی نیست که معتقد است استراتژی دوران ChatGPT — یعنی بزرگ‌تر کردن مدل‌های زبانی با تزریق کوهی از داده‌ها و تراشه‌های بیش‌تر — به این زودی‌ها به خلق AGI ختم نخواهد شد.

یان لکان، از دانشمندان پیشگام و ملقب به «پدرخوانده هوش مصنوعی» که پیش‌تر دانشمند ارشد هوش مصنوعی متا بود، سال گذشته صراحتاً گفت: «نمی‌توان صرفاً فرض کرد که داده بیش‌تر و توان پردازشی بالاتر، خودبه‌خود به معنای هوش مصنوعی باهوش‌تر است.»

ایلیا سوتسکور (Ilya Sutskever)، هم‌بنیان‌گذار اوپن‌ای‌آی، در سال ۲۰۲۵ تأکید کرده بود که جریان صنعت هوش مصنوعی باید دوباره به مرحله تحقیقات بنیادین بازگردد. او می‌گوید: «این مدل‌ها به طرز عجیبی در تعمیم دادن مفاهیم بسیار ضعیف‌تر از انسان‌ها عمل می‌کنند. این یک مسأله کاملاً بدیهی و فوق‌العاده بنیادین است.»

پژوهشگران دیگری مانند امیلی بندر هم معتقدند که ساخت مفهومی به نام AGI اساساً فراتر از توان دست انسان است.

او می‌گوید: «یک ماشین متفکر همه‌کاره و همه‌فن‌حریف در قلمرو امکان‌پذیری نیست؛ زیرا رسیدن به آن نیازمند رویکردی در مهندسی است که در عمل اصلاً پاسخگو نخواهد بود.»