پایان عصر رمانتیک ریاضیات؛ ترنس تائو از دگرگونی تاریخی این رشته با هوش مصنوعی می‌گوید

هوش مصنوعی در حال دگرگون کردن بنیان‌های دنیای ریاضیات است؛ تحولی عمیق که برای یکی از برجسته‌ترین استادان این رشته، فراتر از یک موضوع کاربردی، به دغدغه‌ای فکری و روحی تبدیل شده است.

ترنس تائو (Terence Tao)، استاد نامدار دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس (UCLA) و برنده مدال فیلدز، به‌تازگی در یک پادکست اعلام کرد که با ظهور ابزارهای هوش مصنوعی و توانایی آنها در حل صدها مسئله تنها با چند پرامپت ساده، «عصر رمانتیک» ریاضیات به پایان رسیده است.

او می‌گوید اکنون حتی دانشمندان تراز اولی همچون خود او نیز جایگاه متفاوتی یافته‌اند و به‌جای آنکه شخصاً و به شکلی «قهرمانانه» معماهای پیچیده را حل کنند، کارشان به بررسی و راستی‌آزمایی انبوهی از اثبات‌های ریاضیِ ارائه‌شده توسط هوش مصنوعی محدود شده است.

تائو در گفت‌وگوی این هفته خود با کانال یوتیوب نامبرفایل (Numberphile) که به موضوعات تخصصی ریاضی می‌پردازد، تأکید کرد: «ما در حال گذار به دورانی صنعتی هستیم که در آن ریاضیات در مقیاسی بسیار بزرگ‌تر و گسترده‌تر دنبال خواهد شد.»

او در ادامه افزود: «ما پا به عصری می‌گذاریم که در آن دستاوردهای هیجان‌انگیز و ناممکن‌های پیشین دست‌یافتنی می‌شوند، اما هم‌زمان بخشی از زیبایی‌ها و اصالت گذشته نیز در حال از دست رفتن است.»

شرکت اوپنای‌آی (OpenAI) در اوایل ماه سپتامبر با ادعای حل معادلات ناویر-استوکس (Navier-Stokes)، که یکی از هفت مسئله هزاره دنیای ریاضیات به شمار می‌رود، ورود پرسرعت و غافلگیرکننده‌ای به این حوزه داشت.

اعلام خبر حل این معمای تاریخی توسط هوش مصنوعی، حیرت و نگرانی عمیق بسیاری از پژوهشگران و علاقه‌مندان به ریاضی را به‌همراه داشت. شماری از ریاضیدانان نیز از این موضوع گلایه کردند که مدل هوش مصنوعی با وجود حل مسئله، مراحل محاسبات و استدلال‌های خود را نشان نداده و تنها وظیفه دشوار و نه‌چندان خوشایند اعتبارسنجی پاسخ نهایی را به انسان‌ها واگذار کرده است.

سپس در اوایل ماه جاری، اوپنای‌آی مدعی شد که ۷۰۰ مسئله حل‌نشده دیگر را نیز حل کرده است. در پی این اقدام، یکی از استادان ریاضی دانشگاه نیویورک در مصاحبه با شبکه CNBC اعلام کرد که انتشار ناگهانی این حجم از پاسخ‌ها، فعالیت‌های پژوهشی ریاضیدانان جوان را مختل کرده و ثمره ماه‌ها تلاش آنها را تحت‌الشعاع قرار داده است.

تریستان باک‌مستر (Tristan Buckmaster)، استاد این دانشگاه، در همان مقطع گفت: «تنها در روز سه‌شنبه و با انتشار ناگهانی این خروجی‌ها از سوی اوپنای‌آی، کل برنامه‌های تحقیقاتی ما یک‌شبه بی‌اثر و نابود شدند.»

در جنجالی دیگر در ماه سپتامبر، اوپنای‌آی پس از اعتراض گروهی از دانشگاهیان ارشد، از حمایت مالی رویدادی موسوم به «ماراتن ریاضی هوش مصنوعی» انصراف داد؛ رقابتی که توسط دانشجویان کارشناسی دانشگاه کل‌تک (Caltech) تدارک دیده شده بود و شرکت‌کنندگان را به استفاده از هوش مصنوعی برای حل معادلات تشویق می‌کرد.

برگزارکنندگان این مسابقه در آن زمان تأکید کردند که استادان باسابقه ارتباط خود را با مسیر تحولات واقعی این رشته از دست داده‌اند و در درک آینده آن ناتوان هستند.

کیمن مورنو-ارل (Caiman Moreno-Earle)، یکی از سازمان‌دهندگان این رقابت، در این باره گفت: «ما به آینده نگاه می‌کنیم و حتی نمی‌دانیم تا زمانی که به مقطع دکتری برسیم، اصلاً ظرفیت خالی برای پذیرش پژوهشگران در دانشگاه‌ها وجود خواهد داشت یا خیر.»

اگرچه اوپنای‌آی اعلام کرده اقداماتی برای تضمین بقای نقش پژوهشگران انسانی در این دوران تازه در دست اجرا دارد، اما شماری از استادان و محققان از همین حالا احتمال کنار گذاشته شدن و منسوخ شدن کامل نقش دانشگاهیان را پیش‌بینی می‌کنند.

ترنس تائو هرچند مانند برخی از همکارانش دیدگاهی کاملاً بدبینانه به آینده ندارد، اما در گفت‌وگوی خود خاطرنشان کرد داستان‌هایی که علاقه‌مندان به دنیای ریاضی همیشه برای یکدیگر روایت می‌کردند، ممکن است در آینده معنا و جایگاه پیشین خود را از دست بدهد.

او با اشاره به ماجرای مشهور سر اندرو وایلز (Sir Andrew Wiles) که هفت سال از زندگی خود را در انزوای اتاق زیرشیروانی به حل یک معادله تاریخی و بغرنج گذراند، گفت: «ما همیشه به چنین روایت‌های اسطوره‌ای و الهام‌بخشی می‌بالیدیم.»

تائو در پایان می‌گوید: «آن دوران قهرمانی، حس‌وحالی رمانتیک و منحصربه‌فرد داشت؛ دورانی که به نظر می‌رسد اکنون نفس‌های آخر خود را می‌کشد.»