تسلا پس از واگذاری صدرنشینی خودروهای برقی، برای برتری در رقابت خودروهای خودران خیز برداشت

رودستر «پرنده» ایلان ماسک در ماه جاری با پرش و پشتک‌زدن در هوا نمایشی خیره‌کننده اجرا کرد؛ شیرین‌کاری جذابی که به‌سرعت در سراسر جهان دست‌به‌دست شد. با این حال، شرط‌بندی بزرگ‌تر ماسک بر تغییر اساسی در نحوه درآمدزایی تسلا متمرکز است و صنعت گسترده خودروسازی نیز با تمام توان می‌کوشد از این موج عقب نماند.

پنج روز پس از این نمایش دیدنی که به لطف پیشرانه‌های گاز فشرده توسعه‌یافته در شرکت SpaceX ممکن شده بود، ایلان ماسک اعلام کرد این دو شرکت در حال بررسی ادغام با یکدیگر هستند؛ اقدامی راهبردی که می‌تواند پیشرفت تسلا در حوزه رانندگی خودران را به‌شدت سرعت ببخشد.

آنچه در این میان اهمیت دارد، فراتر از یک رقابت ساده فناورانه است. غول‌های خودروسازی که هم‌اکنون با رقابت فزاینده شرکت‌های چینی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، در تلاشند مدل کسب‌وکار خود را از تکیه صرف بر فروش خودرو فراتر ببرند و به سمت مدلی حرکت کنند که درآمد مستمر و تکرارشونده از نرم‌افزار و خدمات مجهز به هوش مصنوعی ایجاد کند.

دن آیوز (Dan Ives)، تحلیلگر برجسته حوزه فناوری و از شرکای بانک تجاری Yorkville Ives، در این باره می‌گوید: «خودروسازان در حال بازنگری جدی در وضعیت خود هستند و همگی بخش نرم‌افزار را به چشم غاز تخم‌طلا می‌بینند، زیرا حاشیه سود این حوزه بسیار بالاست.»

حتی با وجود چرخش استراتژیک تسلا در سال‌های اخیر، بخش فروش خودرو همچنان منبع اصلی درآمد این گروه به شمار می‌رود؛ به طوری که ۷۵ درصد از کل درآمد شرکت از همین بخش تامین می‌شود. این جریان نقدینگی نقشی حیاتی در تامین سرمایه‌گذاری‌های سنگین تسلا در حوزه هوش مصنوعی برای رقابت با غول‌های فناوری خواهد داشت.

با این حال، ایلان ماسک اکنون با محیط رقابتی کاملاً متفاوتی نسبت به سال ۲۰۰۸ روبه‌رو است؛ زمانی که تسلا نخستین رودستر الکتریکی خود را روانه بازار کرد. رقبای چینی اکنون در حال پیروزی در رقابت خودروهای برقی هستند و همزمان سرمایه‌گذاری‌های هنگفتی در بخش نرم‌افزار و هوش مصنوعی انجام می‌دهند تا در زمینه رانندگی خودران نیز چالشی جدی ایجاد کنند.

در چنین شرایطی، هدف پیشین ماسک برای فروش سالانه ۲۰ میلیون دستگاه خودرو تا سال ۲۰۳۰، به ۵ میلیون دستگاه کاهش یافته است؛ هدفی که حتی رسیدن به آن نیز با توجه به تحویل تنها ۱.۶ میلیون دستگاه در سال گذشته، بسیار جاه‌طلبانه به نظر می‌رسد.

تحلیلگران معتقدند کلید کوتاه‌مدت برای رساندن فروش تسلا به مرز ۵ میلیون دستگاه، نرم‌افزار رانندگی تمام خودران موسوم به FSD (کوتاه‌شده Full Self-Driving) خواهد بود؛ سیستمی که برخلاف نامش، هنوز نیازمند حضور انسان در صندلی راننده و توجه کامل او به مسیر است.

اگرچه تسلا سال گذشته جایگاه خود را به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده خودروهای برقی جهان به شرکت چینی BYD واگذار کرد، اما ماسک مدعی است که تسلا در حوزه فناوری‌های خودران همچنان یک گام جلوتر از رقبای چینی حرکت می‌کند.

ماسک در جلسه گزارش مالی اخیر شرکت که در آن از ثبت بالاترین حجم سفارش‌های معوق خودرو در چهار سال گذشته پرده برداشت، گفت: «بزرگ‌ترین محرک تقاضا، سیستم FSD است. امروزه در میان خودروهایی که امکان خرید آن‌ها وجود دارد، هیچ رقیب واقعی برای FSD دیده نمی‌شود.»

سهم خودروهای جدید تسلا که در آمریکای شمالی همراه با نسخه نظارت‌شده FSD فروخته شده‌اند، به بیش از ۷۵ درصد رسیده است. علاوه بر این، شمار اشتراک‌های فعال FSD در سطح جهان با رشد ۶۷ درصدی نسبت به سال گذشته، اکنون به ۱.۷ میلیون مشترک بالغ می‌شود.

تسلا میزان درآمد دوره‌ای حاصل از اشتراک FSD را فاش نکرده است؛ قابلیتی که قیمت‌گذاری آن در بازارهای مختلف تفاوت دارد، اما هزینه اشتراک ماهانه آن در آمریکا ۹۹ دلار است.

با وجود این، دن آیوز خاطرنشان می‌کند که این فناوری پربازده‌ترین و سودآورترین بخش کسب‌وکار تسلا به شمار می‌رود؛ بخشی که اگر نفوذ آن از حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کنونی به نزدیک ۵۰ درصد کل مشتریان جهانی برسد، توانایی متحول کردن کل مدل مالی شرکت را خواهد داشت.

او استدلال می‌کند که چنین رشدی نقشی بسیار موثرتر از فروش ۵۰ تا ۱۰۰ هزار دستگاه خودروی اضافی در سال خواهد داشت: «بازار سرمایه برای هر دلار درآمد حاصل از FSD، ارزشی بین ۵۰ تا ۷۰ درصد بالاتر از یک دلار درآمد حاصل از فروش خودروی فیزیکی قائل می‌شود.»

با این حال، محقق شدن این پتانسیل چشمگیر به عبور موفقیت‌آمیز از موانع قانونی و تأییدیه‌های رگولاتوری در بازارهای مختلف بستگی خواهد داشت.

تسلا تا این لحظه هنوز هیچ‌گونه تأییدیه‌ای برای نسخه کاملاً خودران و بدون نیاز به نظارت انسانی FSD دریافت نکرده است.

شرکت تسلا و رقیب چینی آن یعنی Xpeng (که از پشتیبانی فولکس‌واگن برخوردار است)، در رقابتی تنگاتنگ برای دریافت مجوز سامانه‌های پیشرفته کمک‌راننده و رانندگی خودران در اروپا به سر می‌برند.

نسخه نظارت‌شده FSD تسلا توانسته در هلند و چند کشور اروپایی دیگر مجوز فعالیت بگیرد، اما این شرکت به دنبال تأیید سراسری در اتحادیه اروپا است تا آن را در کل این بلوک فعال کند؛ رای‌گیری میان کشورهای عضو برای این تصمیم تا ماه دسامبر به تعویق افتاده است.

شرکت Xpeng نیز با مقامات آلمانی همکاری می‌کند و قصد دارد پس از تصویب مقررات جدید کمک‌راننده و رانندگی خودران در اوایل سال آینده میلادی، تأییدیه سراسری اتحادیه اروپا را برای سیستم رقیب خود با نام XNGP کسب کند. ژنگ یکینگ (Zheng Yeqing)، مشاور حقوقی ارشد Xpeng، در این زمینه تاکید کرد: «هدف ما این است که جزو اولین‌ها باشیم.»

با شدت گرفتن رقابت‌ها، ادغام احتمالی با SpaceX می‌تواند قدرت و منابع فنی لازم را در اختیار تسلا بگذارد تا با رقبای چینی و همچنین غول‌های بزرگ فناوری که بودجه‌های بسیار کلان‌تری در حوزه هوش مصنوعی دارند، به مقابله بپردازد.

یکپارچه‌سازی این دو مجموعه می‌تواند شرکتی متمرکز خلق کند که ضمن کاهش هزینه‌ها و تسهیل دسترسی به قطعات حیاتی مانند تراشه‌ها، روند پژوهش در زمینه‌های علم مواد، هوش مصنوعی و تولید پیشرفته را شتاب بخشد.

ماسک در رویداد معرفی رودستر پرنده اظهار داشت: «به زودی نتایج همکاری بهترین خودروسازی جهان و برترین شرکت موشکی دنیا را به چشم خواهید دید.»

لی شینگ (Lei Xing)، بنیان‌گذار موسسه مشاوره چینی AutoXing، معتقد است: «آینده حمل‌ونقل و وسایل نقلیه بدون تردید خودران خواهد بود و سیستم‌های خودران احتمالاً بهره فراوانی از فناوری‌های هوافضای SpaceX خواهند برد.»

ایوان هورتسکی (Evan Horetsky)، از مدیران پیشین تسلا و بنیان‌گذار شرکت توسعه پروژه‌های صنعتی Atlas Partners، درباره این رقابت می‌گوید: «رشد خودروهای برقی چینی شگفت‌انگیز بوده و بر زنجیره ارزش سریع و کامل تولید بنا شده است؛ با این حال هرگز نباید تیم تسلا را دست‌کم گرفت، چراکه آن‌ها همواره در حال جابه‌جا کردن مرزهای فنی، دست‌کم در حوزه‌های رانندگی خودران و رباتیک هستند.»

یکی از ۱۵ سهامدار بزرگ تسلا با ابراز حمایت از این ادغام اعلام کرد که تسلا می‌تواند از تمام نوآوری‌های مرتبط با هوش مصنوعی که هم‌اکنون در SpaceX در جریان است، نهایت بهره را ببرد.

این توافق همچنین می‌تواند کنترل ایلان ماسک بر هر دو کسب‌وکار را به‌شکل چشمگیری افزایش دهد. طبق ارزیابی جد دورشایمر (Jed Dorsheimer)، تحلیلگر موسسه مالی William Blair، این ادغام در صورت تأیید سهامداران و نهادهای نظارتی، می‌تواند کنترلی معادل ۵۰ درصد یا بیشتر از نهاد مشترک جدید را در اختیار ماسک بگذارد.

با وجود این، پیوند زدن این دو شرکت بزرگ می‌تواند ریسک‌های موجود را چند برابر کند.

مکس ویلسون (Max Willson)، از کارشناسان صنعت خودرو و علاقه‌مندان تسلا، در این باره می‌گوید: «به باور من ایلان ماسک بازی پرخطری را آغاز کرده است. شرکت‌های SpaceX و تسلا دستاوردهای خارق‌العاده‌ای داشته‌اند، اما ادغام آن‌ها خطر پیوند زدن سرنوشت دو شرکت به پرریسک‌ترین شرط‌بندی‌های او را به‌همراه دارد.»

او در ادامه افزود: «نگرانی اصلی من این است که بروز هرگونه چالش در پروژه‌های هوش مصنوعی به کل این مجموعه سرایت کند و کسب‌وکارهایی را که اکنون بسیار قوی عمل می‌کنند، به خطر بیندازد. باید از موفقیت‌های چشمگیر SpaceX محافظت شود، نه اینکه درآمد آن صرف تامین مالی بلندپروازی‌های بی‌پایان دیگر گردد.»

صرف‌نظر از اینکه این ادغام صورت گیرد یا خیر، جاه‌طلبی‌های فنی تسلا همین حالا نیز توجه جدی رقبای سنتی صنعت خودرو را به خود جلب کرده است.

بندتو ویگنا (Benedetto Vigna)، مدیرعامل فراری، در کنفرانس اخیر خودرو در میلان اذعان کرد که نمایش رودستر پرنده «به وضوح نشان داد حتی در دنیای خودرو نیز هنوز کارهای نوآورانه بسیار زیادی برای انجام دادن وجود دارد.»

تسلا هم‌اکنون به نیروی محرکه تغییرات عمیق‌تری در این صنعت تبدیل شده است. درست مانند شرکت ماسک، غول‌های خودروسازی دیگری همچون Xpeng چین، هیوندای کره‌جنوبی و تویوتا ژاپن در حال توسعه بخش‌های رباتیک خود هستند؛ در حالی که شرکت‌های آمریکایی مانند جنرال موتورز و فورد به دنبال کسب درآمدهای جدید از راهکارهای ذخیره‌سازی انرژی می‌گردند.

با اشباع تدریجی بازار خودروهای برقی از مدل‌هایی با بُرد پیمایش و قیمت‌های مشابه، فناوری رانندگی خودران اکنون به میدان نبرد اصلی خودروسازان جهان تبدیل شده است.

تام نارایان (Tom Narayan)، تحلیلگر موسسه مالی RBC Capital Markets، تسلا را «نمونه‌ای کلاسیک از نوآوری برهم‌زننده می‌داند که مسیر تازه‌ای می‌گشاید و دیگران نیز صرفاً برای اینکه از قافله جا نمانند، به دنبال آن حرکت می‌کنند.»

در میان خودروسازان سنتی، جنرال موتورز سال گذشته استرلینگ اندرسون (Sterling Anderson)، از مدیران ارشد پیشین تسلا، را برای هدایت توسعه محصولات خود در دیترویت به خدمت گرفت تا ماموریت ساخت نسل جدیدی از خودروهای شخصی تمام‌خودران را پیش ببرد.

سایر خودروسازان اروپایی مانند بی‌ام‌و (BMW) و مرسدس بنز نیز برای پیاده‌سازی سیستم‌های کمک‌راننده «سطح دو پلاس» با غول‌های فناوری نظیر کوالکام و انویدیا وارد همکاری شده‌اند؛ سیستم‌هایی که در آن‌ها راننده انسانی ملزم به نظارت مستمر بر جاده است.

ایگال رایکلگاز (Igal Raichelgauz)، مدیرعامل استارتاپ فناوری رانندگی خودران Autobrains در این خصوص می‌گوید: «امروزه خودروسازان پیشرو در تلاشند استراتژی‌های خود را کاملاً بازنگری کنند.» او می‌افزاید تولیدکنندگان قصد دارند به سمت مدل‌های اشتراکی با فناوری‌های خودران پیشرفته‌تر (که نیازی به نگاه مداوم راننده به مسیر ندارند) حرکت کنند تا درآمدهای پایدار تازه‌ای برای خود رقم بزنند.

هاکان ساموئلسون (Håkan Samuelsson)، مدیرعامل شرکت خودروسازی ولوو، به پیشگامی تسلا در توسعه فناوری‌های خودران اذعان کرده است.

او ضمن تاکید بر این نکته که ولوو همچنان در بخش نرم‌افزار جایگاهی ممتاز دارد، اظهار داشت: «تسلا احتمالاً پیشتاز توسعه این فناوری در غرب است. ما همراه با انویدیا در حال توسعه خودروهایی هستیم که قابلیت رانندگی خودکار از مبدا تا مقصد را داشته باشند و این امکان به زودی در خودروهای جدید ولوو ارائه خواهد شد.»