هشدار افشاگر رسوایی ترانوس: تب داغ هوش مصنوعی فرصتی ایدهآل برای فریب مردم است

مستند «همهچیز را می‌توانی ببینی» (You Can See Everything) که آخرین هفته‌های زندگی الیزابت هولمز، بنیانگذار بدنام استارتاپ ترانوس (Theranos) را پیش از رفتن به زندان به تصویر می‌کشد، با تبدیل شدن به یکی از پرفروشترین مستندهای تاریخ، موجی از گفتگوها را برانگیخته است. این فیلم به کارگردانی نیتن فیلدر و لنس اوپنهایم، آگاهانه از معرفی هولمز به‌عنوان یک قربانی یا فریبکار قهّار خودداری می‌کند و در عوض، بر مهارت عجیب و تسخیرکننده او در برانگیختن ترحم دیگران تمرکز دارد؛ مهارتی که حتی در برابر کسانی که از جرایم او کاملاً آگاهند نیز اثرگذار است.

تایلر شولتز برای شناخت ماهیت هولمز نیازی به دیدن این مستند نداشت. شولتز که اولین شغل خود را پس از فارغالتحصیلی در ترانوس آغاز کرده بود، افشاگر کلیدی این ماجرا بود و دستگاه‌های آزمایش خون خطرناک و غیراستاندارد این شرکت را برملا کرد؛ دستگاه‌هایی که به فروشگاه‌های زنجیرهای والگرینز راه یافته بودند و نتایج کاملاً غلطی به بیماران واقعی تحویل میدادند. ترانوس در دوران اوج خود با وجود آنکه فناوری اصلی آن هرگز بهدرستی کار نمیکرد، به ارزش‌گذاری حدود ۱۰ میلیارد دلار دست یافت، زیرا تنها بخش بسیار ناچیزی از آزمایش‌ها را با دستگاه‌های خود انجام میداد و مابقی را مخفیانه به تجهیزات آزمایشگاهی سایر شرکت‌ها واگذار میکرد.

شاید دلیل چندانی برای ادامه گفتگو درباره هولمز وجود نداشته باشد، زیرا پرونده قضایی او بسته شده و اکنون در زندان فدرال بهسر می‌برد؛ اما مهارت‌های کلاهبرداری او در طول یک دهه گذشته همواره توجه رسانه‌ها و محافل فناوری را به خود جلب کرده است.

در واقع همانطور که شولتز در مصاحبه با نشریه سانفرانسیسکو استاندارد می‌گوید: «تنها دلیلی که اکنون درباره الیزابت هولمز صحبت می‌کنیم، این است که خود او می‌خواهد در صدر اخبار و گفتگوها باقی بماند.»

با این حال، درس عبرت پرونده ترانوس با ورود به اوج دوران هوش مصنوعی اهمیت و معنای تازهای پیدا می‌کند؛ دورانی که در آن شرکت‌هایی بدون حتی یک دلار سودآوری، سرمایه‌های هنگفتی را بر مبنای ارزشگذاری‌های نجومی و تریلیون دلاری جذب می‌کنند.

شولتز در گفتگو با SF Standard توضیح داد: «به باور من دوران اینکه با فردی یک قهوه نیمساعته بنوشید و بلافاصله ۱۰۰ هزار دلار برای او واریز کنید باید به پایان برسد. الیزابت همین مدل جذب سرمایه را گرفت و آن را تا مقیاس ۱۰۰ میلیون دلار گسترش داد.»

پدربزرگ او، جورج شولتز، که پیشتر وزیر امور خارجه و وزیر خزانهداری ایالات متحده بود، خود یکی از سرمایه‌گذاران برجسته و اعضای هیئت مدیره ترانوس به‌شمار میرفت.

او افزود: «معتقدم کاری که هولمز انجام داد، در واقع جذب بزرگ‌ترین راند سرمایه‌گذاری فرشته (Angel Investment) در تمام تاریخ بود. اما حتی در ارقام کوچک‌تر نیز سرمایه‌گذاران باید درک کنند که وقتی چنین مبالغی را در اختیار یک فرد می‌گذارند، قدرت فوقالعادهای به او می‌دهند.»

سرمایه ترانوس اغلب به‌جای صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، از طریق چهره‌ها و سرمایه‌گذاران فردی ثروتمند مانند خانواده‌های دواس و والتون تأمین میشد. ترانوس به بهانه حفظ اسرار تجاری، هیچگونه اطلاعات علمی معتبر یا مستنداتی مبنی بر کارکرد واقعی دستگاههایش در اختیار سرمایه‌گذاران نمیگذاشت؛ موضوعی که البته بسیاری از شرکت‌های مطرح سرمایه‌گذاری سیلیکونولی را از ورود به این معامله منصرف کرده بود.

هنگامی که پرده از تقلب ترانوس برداشته شد، این ماجرا هشداری کوبنده برای سرمایه‌گذاران تلقی شد تا بررسی دقیق فنی و موشکافی موشکافانه (Due Diligence) را در اولویت نخست قرار دهند. با این حال، در عصر کنونی هوش مصنوعی، شولتز نگران است که سرمایه‌گذاران این درس‌های گرانب‌ها را از یاد ببرند.

او تأکید کرد: «خطر بزرگ در زمینه هوش مصنوعی این است که ارزیابی و راستیآزمایی دقیق آن بسیار پیچیده است. تشخیص تفاوت میان یک نوآوری واقعاً تازه و بنیادی با پروژهای که صرفاً یک پوسته و رابط کاربری ساده روی ChatGPT به‌شمار می‌رود، فوق‌العاده دشوار است. اگر کسی قصد فریب دادن دیگران را داشته باشد، شرایط کنونی بهترین فرصت برای این کار است.»

نخستین پرسشی که مستند «همهچیز را می‌توانی ببینی» در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند، در ایده اولیه خود فیلم نهفته است: چرا مادری با دو فرزند خردسال باید گروه فیلمبرداری را دعوت کند تا آخرین روزهای حضور او در کنار خانوادهاش را پیش از معرفی خود برای گذراندن محکومیت بیش از ۱۱ سال زندان مستند کنند؟ فیلم سوالاتی به‌ظاهر پیچیده مطرح می‌کند، اما پاسخ این پرسش کاملاً روشن است: او می‌خواهد ترحم افکار عمومی را جلب کند، زیرا این حس دلسوزی برای برنامه‌های آینده او بسیار کارآمدتر از نفرت یا تمسخر خواهد بود.

در این مستند می‌بینیم که هولمز و شریک زندگیاش بیلی ایوانز، در حال کار بر روی استارتاپ Haemanthus هستند؛ یک شرکت آزمایشگاهی و تشخیصی که خودشان آن را «ترانوس ۲.۰» مینامند و بر اساس گزارش‌ها، حدود ۲۰ میلیون دلار نیز سرمایه اولیه جذب کرده است.

مستند اگرچه وجهه مثبتی از هولمز به نمایش نمی‌گذارد، اما از کنار بخش‌های تاریکتر جرایم ترانوس، مانند ارائه گزارش‌های پزشکی خطرناک و اشتباه به بیماران یا حتی آزار و اذیت سازمانیافته خود شولتز هنگام افشاگری، به‌سادگی عبور می‌کند. در فضای رسانه‌ای و فرهنگ عامه، هولمز هنوز بیشتر به‌عنوان سوژهای برای طنز دیده می‌شود تا یک چهره مطرود و کلاهبردار تمامعیار.

شولتز در پایان می‌گوید: «من نوعی احساس نگرانی و ناآرامی نسبت به آینده دارم؛ او قطعاً در حال آماده‌سازی و شروع پرده دوم زندگی خود است و دقیقاً نمی‌دانم این مسیر به کجا ختم خواهد شد.»