تردید بریتانیا در مهار خطرات هوش مصنوعی؛ لایحه امنیت سایبری در برزخ تصمیم‌گیری

با وجود وعده صریح وزرای دولت بریتانیا مبنی بر تصویب قوانین لازم برای مهار خطرات هوش مصنوعی، مقامات ارشد دولتی هنوز حاضر نشده‌اند گنجاندن تدابیر ویژه هوش مصنوعی در «لایحه امنیت و تاب‌آوری سایبری» را قطعی کنند.

این دودلی و بلاتکلیفی درست در روز‌هایی بالا گرفته که زنگ‌های هشدار درباره تهدیدهای ایجنت‌ها و مدل‌های خودمختار هوش مصنوعی به صدا درآمده است؛ از جمله پیش‌بینی ترسناک شرکت آنتروپیک (Anthropic) که می‌گوید مدل‌های کوچک شاید فقط چند ماه تا تبدیل شدن به کرم‌های خودتکثیرگر روی دستگاه‌های هوشمند آسیب‌پذیر فاصله داشته باشند.

مقامات ارشد دولتی این هفته در برابر نمایندگان پارلمان بریتانیا اعتراف کردند که دولت تازه در حال «بررسی» اصلاحاتی برای گنجاندن خطرات هوش مصنوعی در این لایحه است و هنوز هیچ تصمیم نهایی نگرفته است.

الکساندرا جونز، مدیرکل بخش رشد، امور بین‌الملل، علم و فناوری در وزارت بازرگانی، نوآوری، علوم و تجارت بریتانیا که مسئولیت سیاست‌گذاری هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور را بر عهده دارد، به نمایندگان مجلس اعلام کرد که با تغییرات ساختاری اخیر در دولت، پیشبرد لایحه امنیت و تاب‌آوری سایبری (سیستم‌های شبکه و اطلاعات) بر دوش وزارت فرهنگ، رسانه و ورزش افتاده است.

جونز در توضیحات خود گفت: «پیشنهاد ما این است که از لایحه امنیت سایبری برای بررسی تغییراتی استفاده کنیم که آمادگی در برابر خطرات هوش مصنوعی، حملات سایبری و خطر از دست رفتن کنترل را بالا ببرد... تا ببینیم حوادث خطرناک و رویدادهای مرزی چطور شناسایی و گزارش می‌شوند و چطور می‌توان اختلالات ناشی از هوش مصنوعی را در سازمان‌ها مهار کرد.»

اما این موضع منفعلانه با واکنش تند لیام برن، رئیس کمیته پارلمانی، روبه‌رو شد. او با قطع صحبت‌های جونز با لحنی صریح گفت: «شما نمی‌توانید توی یک لایحه قانونی فقط مسائل را بررسی کنید؛ شما موظفید توی لایحه، قانون وضع کنید و ضمانت اجرایی بسازید!»

جالب اینجاست که هم‌زمان کانیشکا نارایان، وزیر هوش مصنوعی در دفتر نخست‌وزیری بریتانیا، در روز‌های اخیر با انتشار بیانیه‌ای رسمی از تقویت پدافند ملی در برابر خطرات روزافزون هوش مصنوعی خبر داده بود.

نارایان مدعی شده بود: «ما از تمام قدرت و اختیاراتمان استفاده خواهیم کرد و هر جا لازم باشد، قانون وضع می‌کنیم. البته فقط به قانون تکیه نخواهیم کرد؛ بلکه با اتکا به نبوغ بریتانیایی، تخصص علمی، ظرفیت‌های فناورانه و نهادهای کشور، این سیستم‌های قدرتمند را بهتر خواهیم شناخت تا جلوی تهدیدهای نوظهور بایستیم و در صورت بروز حادثه، واکنش سریع نشان دهیم.»

با این حال وقتی نمایندگان از جونز درباره تغییرات قانونی مشخص پرسیدند، او باز هم با کلماتی محتاطانه پاسخ داد که دولت صرفاً در حال «بررسی» ارائه اصلاحیه‌ها است و دارد سیاست‌هایی را تدوین می‌کند تا ببیند اصلاً از لایحه سایبری برای این کار استفاده بکند یا نه!

بریتانیا رویکردی غیرمتمرکز و بخش‌محور برای تنظیم‌گری هوش مصنوعی در پیش گرفته است؛ مثلاً دفتر کمیسر اطلاعات این کشور صرفاً اصولی برای انطباق قوانین حفاظت از داده با هوش مصنوعی تدوین کرده است. این در حالی است که «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» (EU AI Act) از اوت ۲۰۲۴ وارد فاز اجرایی شده و به صورت مرحله‌ای در حال پیاده‌سازی است. در ایالات متحده نیز هنوز قانون فدرال یکپارچه‌ای برای هوش مصنوعی وجود ندارد، هرچند برخی ایالت‌ها قوانین محلی خود را به تصویب رسانده‌اند.

پژوهش جدید شرکت آنتروپیک که به‌تازگی منتشر شده، به بررسی این احتمال خطرناک پرداخته که آیا مدل‌های هوش مصنوعی می‌توانند خود را بین دستگاه‌های مختلف کپی کرده و روی سخت‌افزارهای هک‌شده اجرا شوند یا خیر. البته این پیش‌بینی بر اساس تحلیل روند رشد قابلیت‌های مدل‌ها انجام شده و هنوز نمونه‌ای از کرم خودکار فعال روی گجت‌های اینترنت اشیاء (IoT) در دنیای واقعی ثبت نشده است.

علاوه بر این، شرکت مشاوره Booz Allen Hamilton نیز هشدار داده که سیستم‌های خودمختار هوش مصنوعی کاملاً توانایی پیدا کردن و نفوذ به تجهیزات حیاتی و زیرساخت‌های صنعتی را دارند و در صورت حمله می‌توانند شبکه آب، برق و سایر شریان‌های حیاتی زندگی روزمره را از کار بیندازند.

پیش از این نیز پژوهشگران ایمنی هوش مصنوعی در همین کمیته پارلمانی تاکید کرده بودند که به هیچ وجه نمی‌توان به خودتنظیم‌گری شرکت‌های توسعه‌دهنده هوش مصنوعی اعتماد کرد و از سوی دیگر، تصویب قوانین بین‌المللی هم با موانع و اختلافات عمیق ژئوپلیتیکی روبه‌رو است.

دانیل کوکوتایلو، مدیر اجرایی اندیشکده AI Futures Project، گفت این سازمان غیرانتفاعی یک «طرح کم‌ضررتر» پیشنهاد کرده است.

کوکوتایلو در تشریح این پیشنهاد گفت: «نباید به هوش مصنوعی اجازه خوداصلاحی و خودارتقایی بازگشتی داده شود. باید شفافیت بسیار بیشتری در این صنعت برقرار شود و مقررات سفت‌وسختی وضع گردد تا پیشرفت این حوزه با احتیاط و نظارت پیش برود. ما معتقدیم این بهترین طرحی است که با شرایط فعلی وجود دارد، هرچند همین طرح هم نقص‌های زیادی دارد و اجرایش فوق‌العاده دلهره‌آور است.»

لیام برن در جمع‌بندی جلسات شهادت کارشناسان با لحنی هشداردهنده گفت: «خلاصه کلام شما این است که فرهنگ ایمنی در کل صنعت هوش مصنوعی فاجعه‌بار است، اولویت‌های ایمنی در شرکت‌ها کاملاً منحرف شده، رقابت جنون‌آمیز میان شرکت‌ها این خطرات را صدچندان کرده و ما مطلقاً نمی‌توانیم برای خودکنترلی به این غول‌های فناوری اعتماد کنیم.»