حمله پهپادی اوکراین به «گوگل روسیه»؛ دیتاسنترهای هوش مصنوعی یاندکس از مدار خارج شدند!

حملات پهپادی ارتش اوکراین دو مرکز داده از مجموع پنج دیتاسنتر اصلی غول فناوری روسیه، یعنی شرکت یاندکس (Yandex) را از کار انداخته است. این خسارت سنگین باعث شده یاندکس — که به خاطر مدیریت محبوب‌ترین موتور جستجوی روسیه به «گوگل روسیه» معروف است — برای سرپا نگه داشتن چت‌بات هوش مصنوعی و سایر سرویس‌های آنلاین پرطرفدار خود حسابی به دردسر بیفتد.

به گزارش خبرگزاری رویترز، پهپادهای اوکراینی در روز‌های ۸ و ۹ اکتبر دیتاسنترهای یاندکس در مناطق ساسوو (Sasovo) و کالوگا (Kaluga) در خاک روسیه را هدف قرار دادند. این حملات در واقع پاسخ مستقیمی به موج حملات پهپادی گسترده روسیه به دیتاسنترهای اوکراین بود که از اواخر ماه سپتامبر ارتباطات تلفن همراه و اینترنت هزاران شهروند اوکراینی را دچار اختلال شدید کرده بود.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) درباره این عملیات نوشت: «ما با دقت بسیار بالا به حملات روسیه علیه اوکراین پاسخ می‌دهیم. یک مرکز داده دیگر هم هدف قرار گرفت که پاسخ متقارن ما به اقدامات آنهاست.»

بر اساس گزارش رویترز، شرکت اوکراینی فایرپوینت (Firepoint) اعلام کرده پهپادهای انتحاری دوربرد مدل FP-1 این شرکت در حمله به دیتاسنتر کالوگا — که بزرگ‌ترین مرکز داده یاندکس به حساب می‌آید — نقش داشته‌اند. اما ماجرا وقتی جالب‌تر می‌شود که بدانیم اولین حمله اوکراین، دیتاسنتر ساسوو را نشانه گرفت؛ همان مرکزی که دو ابررایانه از سه سوپرکامپیوتر اصلی یاندکس برای آموزش مدل هوش مصنوعی اختصاصی این شرکت یعنی YandexGPT در آن مستقر بودند.

یاندکس اعلام کرده هیچ‌یک از کارکنانش در این حملات آسیب ندیده‌اند، اما به اختلال در برخی خدمات خود اعتراف کرد. به گزارش رسانه مستقل روسی مدوزا (Meduza)، کاربران در روسیه با مشکلات جدی در دسترسی به وب‌سایت‌های رسانه‌ای و اپلیکیشن‌های محبوبی مثل پلتفرم استریم ویدیوی Ivi، نئوبانک T-Bank و سامانه شرکت راه‌آهن دولتی روسیه مواجه شده‌اند.

طبق گزارش رویترز، دامنه این اختلالات حتی به یک اپلیکیشن دوستیابی، سامانه تجمیع املاک، پلتفرم انتشار آنلاین کتاب و حتی وب‌سایت پرافتخارترین باشگاه فوتبال لیگ برتر روسیه هم کشیده شد و دسترسی به آنها را مختل کرد.

حمله به دیتاسنترها تازه‌ترین نشانه از تبدیل شدن زیرساخت‌های فناوری و مراکز هوش مصنوعی به اهداف نظامی در نبردهای سال ۲۰۲۶ است. پیش از این نیز در ماه فوریه، پس از حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران، پهپادهای ایرانی چندین مرکز داده شرکت آمازون را در بحرین و امارات متحده عربی هدف قرار داده و از کار انداخته بودند.

البته روسیه از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار ولادیمیر پوتین به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، همواره حملات موشکی و پهپادی سنگینی را علیه شهرهای اوکراین انجام داده و زیرساخت‌های شبکه برق، پایانه‌های حمل‌ونقل و حتی ساختمان‌های مسکونی را هدف گرفته است.

اوکراین در ماه‌های اخیر با کمبود سامانه‌های پدافندی برای رهگیری و سرنگونی موشک‌ها و پهپادهای جت روسی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ با این حال، ارتش اوکراین در واکنش به این حملات، عملیات پهپادی میان‌برد و دوربرد خود علیه اهداف راهبردی روسیه را به شکلی چشمگیر شدت بخشیده است.

تمرکز حملات پهپادی اوکراین عمدتاً روی پایگاه‌های نظامی، خطوط تدارکاتی، کشتیرانی روسیه در دریای آزوف و دریای سیاه و همچنین زیرساخت‌های انرژی نظیر پالایشگاه‌های نفت بوده است. در تابستان ۲۰۲۶ نیز اوکراین انبارهای بزرگ دو شرکت وایلدبِریز (Wildberries) و اوزون (Ozon) — که غول‌های تجارت الکترونیک و معادل‌های آمازون در روسیه هستند — را هدف قرار داده بود.

در نشانه‌ای از احتمال گسترش دامنه این درگیری‌ها، حملات هماهنگ پهپادهای هوایی و شهپادهای دریایی در روز‌های ۵ و ۶ اکتبر موجب غرق شدن دو کشتی تجاری در دریای سیاه و در محدوده منطقه ویژه اقتصادی کشور‌های عضو ناتو (رومانی و بلغارستان) شد؛ حملاتی که ولودیمیر زلنسکی مسئولیت آنها را متوجه روسیه دانسته است.