پشت‌پرده توقف پروژه‌های ۲۶۰ میلیارد دلاری دیتاسنتر: پای ربات‌های چینی در میان است یا خشم مردم از قبض برق؟

هفته گذشته، ساکنان شهر ممفیس سالن شورای شهر را پر کردند تا از اعضای شورا بخواهند ساخت مراکز داده جدید را متوقف کنند؛ کی‌شان پیرسون (KeShaun Pearson)، مدیر گروه «جامعه ممفیس علیه آلودگی» هم یکی از همین معترضان بود. اما این جلسه بدون هیچ نتیجه و تصمیمی تمام شد. به گزارش نشریه Memphis Flyer، چیس کارلایل (Chase Carlisle)، نایب‌رئیس شورا، خواستار به تعویق انداختن رأی‌گیری شد و اعلام کرد اعضای شورا به زمان بیشتری برای بررسی سند نیاز دارند. در نهایت، با رأی ۷ به ۵، توقف موقت ساخت دیتاسنترها و مقررات تازه تا ۲۰ اکتبر عقب افتاد. جلسه حتی قبل از رسیدن نوبت به اظهارات عمومی مردم به پایان رسید و کوین استار، جوانی که آمده بود تا از طرف نسل جوان ممفیس درباره دیتاسنترها صحبت کند، اصلاً فرصت حرف زدن پیدا نکرد. پیرسون با ناراحتی از این وضعیت گفت: «وضعیتی که توش قرار گرفتیم واقعاً مسخره بود؛ اینکه بخش نظرات مردمی رو برگزار نکردن تا صدای جامعه ما به گوش اعضای شورای شهر برسه، واقعاً غیرقابل قبوله.»

اما در واشنگتن، برخی از قدرتمندترین چهره‌های سیاسی آمریکا توضیح کاملاً متفاوتی برای شکل‌گیری این جمعیت‌های معترض دست‌وپا کرده‌اند: چین! در تاریخ ۱۰ سپتامبر، لورا اینگرام، مجری شبکه فاکس نیوز، از دونالد ترامپ پرسید چرا مردم دوست ندارند مراکز داده در نزدیکی خانه‌هایشان ساخته شود، و ترامپ در پاسخ مدعی شد که خیلی‌ها این ماجرا را یک کمپین روابط عمومی از سوی چین می‌دانند. در ماه ژوئن نیز برت گاتری (Brett Guthrie)، نماینده جمهوری‌خواه کنتاکی و رئیس کمیته انرژی و تجارت مجلس نمایندگان، به همراه دو تن از روسای کمیته‌های فرعی در نامه‌ای به کاش پاتل، مدیر اف‌بی‌آی (FBI) و مشاوران علمی کاخ سفید، خواستار ارائه شواهدی درباره کمپین‌های خارجی برای سنگ‌اندازی در مسیر توسعه دیتاسنترهای آمریکا شدند. گاتری تأکید کرده بود: «مردم آمریکا حق دارند بدانند چه کسی دارد این کمپین اطلاعات گمراه‌کننده را برای مسدود کردن سرمایه‌گذاری روی زیرساخت‌های حیاتی کشور تأمین مالی می‌کند.» در اواخر ماه اوت، پلتفرم ایکس هم اعلام کرد حدود ۲۰۰ حساب کاربری متعلق به یک مزرعه رباتی مشکوک چینی را شناسایی کرده که به شکلی فعالیت می‌کردند تا «بحث‌های مشروع درباره سیاست‌های هوش مصنوعی و انرژی آمریکا را دستکاری کنند».

با این حال، واقعیت ماجرا این است که پست‌های این حساب‌های رباتی تقریباً به گوش هیچ کاربری نرسیده است! نبرد اصلی علیه مراکز داده نه در فضای مجازی، بلکه در اتاق‌های جلسه‌ای مثل همان شورای شهر ممفیس و به دست مردمی رقم می‌خورد که دقیقاً بیخ گوش این پروژه‌ها زندگی می‌کنند. اهالی محلی نگران منظره روبه‌روی بالکن خانه‌هایشان، آلودگی صوتی و از همه مهم‌تر، مبلغ سرسام‌آور قبض‌های برقشان هستند؛ به همین خاطر دسته‌دسته به جلسات شورای شهر می‌روند تا جلوی این پروژه‌ها بایستند. بر اساس گزارش پایگاه خبری حوزه انرژی و اقلیم Heatmap، این مقاومت‌های مردمی امسال دست‌کم ۲۶۰ میلیارد دلار هزینه روی دست توسعه‌دهندگان گذاشته و منجر به لغو پروژه‌های دیتاسنتر شده است؛ جالب‌تر اینکه نزدیک به نیمی از این رقم تنها در بازه زمانی بین جولای تا پایان سپتامبر از چرخه ساخت خارج شده است.

پست‌های رباتی درباره قبض برق که اصلاً دیده نشدند!

گردانندگان این ربات‌های چینی صرفاً همان گلایه‌ها و نارضایتی‌هایی را تکرار می‌کردند که خود شهروندان آمریکایی از مدت‌ها قبل درباره هزینه‌های برق فریاد می‌زدند. پلتفرم ایکس اعلام کرد برخی از حساب‌های نشانه‌گذاری‌شده، دیتاسنترهای هوش مصنوعی را مقصر اصلی افزایش قبض‌های خانوار و وارد آمدن فشار بیش از حد به شبکه برق معرفی می‌کردند. به گزارش وبسایت راستی‌آزمایی PolitiFact، در یکی از این کارتون‌ها که توسط یک گروه مرتبط با چین و با استفاده از ChatGPT ساخته شده بود، مردی با کت‌وشلوار و کیسه‌های پول در دست تصویر شده بود، در حالی که یک خانواده از او می‌پرسید: «چرا قبض برق ما این‌قدر بالاست؟» بر اساس گزارش پایگاه خبری فناوری TNW، تعدادی از این پست‌های رباتی در ایکس صرفاً به اخبار رسانه‌های محلی درباره حراج برق شرکت اپراتور شبکه PJM لینک می‌دادند. حتی شرکت OpenAI هم که این حساب‌های متصل به ChatGPT را در ژوئن مسدود کرده بود، توضیح داد که هدف این عملیات «سوار شدن بر نگرانی‌های واقعی مردم درباره قیمت انرژی و پیامدهای محلی توسعه مراکز داده و تشدید آنها بوده است».

نکته طنز ماجرا اینجاست که با وجود اینکه میلیون‌ها نفر بیانیه شرکت ایکس را درباره این ربات‌ها دیدند، خود پست‌های این ربات‌ها عملاً هیچ مخاطبی نداشت! درن لینویل (Darren Linvill)، یکی از مدیران مرکز جرم‌شناسی رسانه‌ای دانشگاه کلمسون، دریافت که دست‌کم ۵۹ حساب رباتی که ایکس نام برده بود، حتی یک تعامل یا واکنش هم نگرفته بودند و هر کدام قبل از مسدود شدن فقط ۲ یا ۳ بار پست گذاشته بودند. او در گفت‌وگو با بیزنس اینسایدر گفت: «هیچ انسان واقعی و زنده‌ای این پست‌ها را درباره دیتاسنترها ندیده است.» اوپن‌ای‌آی هم اعلام کرد هیچ مدرکی مبنی بر بازتاب و اثرگذاری معنادار این حساب‌ها در خارج از شبکه محدود خود پیدا نکرده است. جالب‌تر اینکه از میان حدود ۲۰۰ هزار حساب موجود در مزرعه رباتی کشف‌شده توسط ایکس، تنها حدود یک مورد از هر هزار حساب به موضوع هوش مصنوعی و انرژی پرداخته بودند!

حتی مشخص‌ترین ادعایی هم که درباره ردپای پول‌های خارجی پشت سر مخالفان محلی مطرح شده بود، ظرف چند هفته کاملاً پنبه شد! در ماه مه، کوین اولری (Kevin O'Leary)، چهره سرشناس تلویزیونی که خودش برنامه‌هایی برای ساخت دیتاسنتر در ایالت یوتا داشت، در فاکس بیزنس ادعا کرد که دو نهاد غیرانتفاعی در یوتا (به نام‌های Elevate Strategies و Alliance for a Better Utah) در اصل حقوق‌بگیر دولت چین هستند. اما به گزارش وبسایت راستی‌آزمایی PolitiFact، هر دو گروه و بنیان‌گذارانشان به جرم افترا و اعاده حیثیت از او شکایت کردند و در نهایت در ۲۵ ژوئن، اولری رسماً عقب‌نشینی کرد و نوشت: «هیچ مدرکی ندارم که نشان دهد گروه‌های Alliance for a Better Utah یا Elevate Strategies یا افراد مرتبط با آنها از سوی چین یا حزب کمونیست چین تأمین مالی شده باشند.»

گردانندگان چینی واقعاً تلاش کردند روی موج خشم مردم آمریکا سوار شوند، اما این موج آن‌قدر سهمگین و عظیم بود که امکان هدایت آن وجود نداشت. لینویل، پژوهشگر دانشگاه کلمسون، معتقد است که تلاش چین برای تغییر نظر افکار عمومی آمریکا کاملاً شکست خورده است. او با یک تمثیل جالب به بیزنس اینسایدر گفت: «شما با یک قایق پارویی کوچک نمی‌توانید مسیر یک نفتکش غول‌پیکر را عوض کنید؛ و الان ماجرای خشم عمومی از دیتاسنترها دقیقاً مثل همان نفتکش غول‌پیکر است.»

شهروندانی که موتور نبرد علیه دیتاسنترها را روشن کردند

حساب‌های چینی در حقیقت به جنگی پیوستند که خود آمریکایی‌ها از قبل به خاطر صورت‌حساب‌های سنگین برقشان راه انداخته بودند. فالین لاو (Falynn Love) تا قبل از اینکه سازندگان دیتاسنتر دست روی مرکز خرید پونته هیلز (Puente Hills Mall) در دره سن گابریل کالیفرنیا بگذارند—جایی که ۲۵ سال پیش همسرش را در آن ملاقات کرده بود—اصلاً یک فعال مدنی نبود. طبق نقشه سازندگان، قرار بود این پاساژ نیمه‌متروکه در ۱۵ مایلی شرق لس‌آنجلس تخریب شده و جای آن را یک دیتاسنتر، یک ترمینال اتوبوس و دو انبار بزرگ بگیرد. خانم لاو در یکی از جلسات محلی متوجه این نقشه شد. او در گفت‌وگو با رسانه Capital & Main گفت: «هزینه‌ها و تاوان سنگین این جور پروژه‌ها در نهایت روی دوش ما مردم می‌افتد.» او به ائتلاف «نه به دیتاسنترها در دره سن گابریل» پیوست؛ ائتلافی از اهالی، فعالان و دست‌کم شش گروه محلی که به شدت نگران بودند این مراکز داده هوا را آلوده کند، آرامش محله را با سروصدا به هم بزند و قبض‌های برق و آب را سر به فلک بکشد. این ائتلاف با حضور خانه به خانه، کمپین‌های مجازی، تجمعات اعتراضی، جلسات آموزشی و خلق آثار هنری اعتراضی روزبه‌روز بزرگ‌تر شد.

مردم منطقه مانتری پارک (Monterey Park) در همسایگی این شهر حتی از این هم فراتر رفتند و ساخت هرگونه دیتاسنتر را در شهرشان به کلی ممنوع کردند! استیون کانگ پس از باخبر شدن از احداث یک پروژه در نزدیکی محل زندگی‌اش، گروه «نه به دیتاسنتر در مانتری پارک» را پایه‌گذاری کرد. او به Capital & Main گفت: «باورم نمی‌شد قرار است در فاصله پنج دقیقه‌ای خانه‌ام یک دیتاسنتر بسازند.» مردم در خانه‌ها را زدند، در شبکه‌های اجتماعی طوفان به پا کردند و تظاهرات راه انداختند. تلاش آنها ابتدا به تعلیق موقت ساخت‌وساز، سپس به تصویب یک قانون شهری و در نهایت به برگزاری یک همه‌پرسی محلی ختم شد. شرکت سرمایه‌گذاری StratCap که مالکانی استرالیایی دارد، پس از این خشم عمومی مجبور شد طرح ساخت دیتاسنتر ۲۳ هزار متر مربعی خود را کاملاً کنار بگذارد. در ماه ژوئن، ۸۶ درصد از رأی‌دهندگان مانتری پارک به قانون NDC رأی مثبت دادند؛ قانونی که نخستین ممنوعیت سراسری احداث دیتاسنتر در تاریخ شهرهای آمریکا به حساب می‌آید. کانگ در این باره گفت: «در روزگاری که مردم احساس بی‌قدرتی می‌کنند، این پیروزی حس قدرت و اعتمادبه‌نفس بی‌نظیری به ما داد.»

در دره له‌های (Lehigh Valley) ایالت پنسیلوانیا، هزینه این نبرد مستقیم از جیب خود شهروندان تأمین شد. گرگ ساسمن، یکی از ساکنان منطقه ساوث وایت‌هال، مشغول مبارزه با پروژه‌ای به نام «اطلس» (Project Atlas) است؛ دیتاسنتری که قرار است درست روبه‌روی دبیرستان پارکلند علم شود! او و همسایه‌اش هزینه‌های پیگیری‌های حقوقی را از جیب دادند تا اینکه در نهایت یک نهاد غیرانتفاعی تشکیل دادند که حالا برای پیشبرد دادگاه‌ها از خود مردم کمک مالی جمع‌آوری می‌کند. ساسمن در گفت‌وگو با نشریه The Morning Call گفت: «ما برای پیشبرد این پرونده به کمک هم‌محله‌ای‌ها نیاز داشتیم و هنوز هم برای تأمین هزینه‌های دادگاه چشم‌انتظار یاری مردم هستیم.»

این نبردهای محلی حالا دیگر به یک جنبش سراسری در ایالات متحده تبدیل شده است. طبق گزارشی در ماه اوت که توسط ائتلاف توسعه مسئولانه دیتاسنترها و چند نهاد مدنی منتشر شد، تاکنون ۵۸۰ گروه محلی مخالف دیتاسنترها با بیش از ۶۴۰ هزار عضو تشکیل شده که اغلب آنها در پلتفرم فیسبوک (متا) سازماندهی می‌شوند. گروه‌هایی از ایندیانا گرفته تا کارولینای شمالی و حتی آلاسکا، با امضای نامه‌ای مشترک در ۱۱ ژوئن از کنگره خواستند ساخت هرگونه دیتاسنتر جدید را در سطح کل کشور متوقف کند.

جالب اینجاست که حتی طرفداران حزب جمهوری‌خواه هم نسبت به ساخت دیتاسنترها در همسایگی‌شان به شدت بدبین شده‌اند؛ آن هم در حالی که دونالد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش همواره حامی سفت‌وسخت توسعه این زیرساخت‌ها بوده است. بر اساس نظرسنجی مرکز تحقیقات پیو (Pew Research Center) از ۱۰,۵۴۸ شهروند بزرگسال، حدود دو سوم دموکرات‌ها و بیش از نیمی از جمهوری‌خواهان اعلام کردند از احداث یک مرکز داده جدید در نزدیکی خانه و محله‌شان احساس راحتی و رضایت نمی‌کنند.

چسباندن چنین نارضایتی گسترده و ریشه‌داری به چند صد حساب رباتی چینی، توجیهی خنده‌دار و ناممکن است. این ماجرا جایی حل‌وفصل می‌شود که همسایه‌ها از هر دو جناح سیاسی شخصاً به میدان می‌آیند و اعتراض می‌کنند. بیش‌تر پروژه‌های لغوشده دقیقاً زمانی به بن‌بست می‌خورند که شرکت‌های توسعه‌دهنده موفق به دریافت مجوزهای محلی نمی‌شوند یا مسئولان شهری زیر فشار افکار عمومی در برابرشان می‌ایستند. قرار است شورای شهر ممفیس در ۲۰ اکتبر دوباره رأی‌گیری کند، و پیرسون، فعال محلی، سوگند یاد کرده که این بار هم درست وسط سالن خواهد ایستاد تا مانع تصویب آن شود.