خرید تعطیلات با چت‌بات‌ها؛ چرا خریداران هنوز حاضر نیستند کارت بانکی‌شان را دست هوش مصنوعی بدهند؟

هوش مصنوعی این پتانسیل را دارد که به یک دستیار خرید شخصی و همه‌فن‌حریف تبدیل شود؛ از زیرورو کردن انبوه کالاها برای پیدا کردن بهترین گزینه گرفته تا رهگیری لحظه‌ای قیمت‌ها، شکار تخفیف‌های طلایی و حتی ثبت سفارش خرید بدون نیاز به تأیید شما.

اما آیا واقعاً حاضرید دست چت‌بات‌ها را برای خریدهای تعطیلات باز بگذارید؟ نظرسنجی اخیر مؤسسه YouGov نگاهی دقیق به حس‌وحال و دیدگاه خریداران آمریکایی انداخته است؛ نتایجی که راستش را بخواهید چندان هم غافلگیرکننده نیست. 

طبق این آمار، کم‌تر از نیمی از خریداران حراجی‌های بلک‌فرایدی و سایبرماندی قصد دارند در خریدهای خود از هوش مصنوعی کمک بگیرند. با این وجود، رشد این ابزار‌ها نسبت به سال گذشته کاملاً مشهود است؛ YouGov دریافته که تمایل به استفاده از هوش مصنوعی برای پیدا کردن تخفیف‌ها در طول یک سال گذشته بیش از دو برابر شده و از ۱۶ درصد به ۳۴ درصد جهش کرده است. 

سال گذشته ۲۱ درصد از خریداران حراجی‌ها سراغ هوش مصنوعی رفتند و جالب اینجاست که ۹۲ درصد از همین افراد تصمیم دارند امسال هم به استفاده از آن ادامه دهند یا حتی بیشترش کنند؛ در این میان فقط ۸ درصد قصد دارند کم‌تر از قبل سراغش بروند. با تمام این‌ها، هنوز تردید و مقاومت زیادی در بازار دیده می‌شود؛ بیش از ۴ نفر از هر ۱۰ نفر (۴۷ درصد) سال پیش از هوش مصنوعی استفاده نکردند و امسال هم هیچ برنامه‌ای برای شروع ندارند، در حالی که فقط ۲۲ درصد می‌خواهند امسال برای اولین‌بار این تجربه را امتحان کنند. اما ریشه این دست‌به‌عصا راه رفتن کجاست؟

بیش‌تر کاربران هنوز خرید با هوش مصنوعی را تجربه نکرده‌اند، اما به آن فکر می‌کنند

اگر از زاویه جهانی نگاه کنیم، بازار آمریکا در به‌کارگیری ابزار‌های خرید هوش مصنوعی از برخی کشور‌ها عقب‌تر است. در حالی که بیش از نیمی از بزرگسالان در عربستان سعودی (۵۴ درصد) و نیمی از کاربران در هند سابقه خرید با کمک هوش مصنوعی را دارند، این عدد در آمریکا فقط ۱۸ درصد است. البته ۲۱ درصد دیگر هم گفته‌اند هرچند تا الان این کار را نکرده‌اند، اما بدشان نمی‌آید در آینده امتحانش کنند. 

این درصد در میان خریداران ویژه بلک‌فرایدی بالا‌تر هم می‌رود؛ به‌طوری‌که ۳۰ درصد قبلاً از هوش مصنوعی برای خرید استفاده کرده‌اند و ۲۷ درصد هم به استفاده از آن فکر می‌کنند.

با این حال شکاف موجود کاملاً پررنگ است؛ ۴۰ درصد از شهروندان می‌گویند اصلاً به استفاده از هوش مصنوعی برای خریدهای تعطیلات فکر نمی‌کنند. این مقاومت دقیقاً زمانی شدیدتر می‌شود که خریداران به مراحل نهایی خرید نزدیک‌تر می‌شوند.

بی‌اعتمادی خریداران به هوش مصنوعی در مرحله پرداخت و ثبت سفارش

داده‌های YouGov نشان می‌دهد بیش‌ترین کاربرد هوش مصنوعی برای کاربران در مرحله «کشف و جست‌وجو» است؛ یعنی پیدا کردن کالاها، بررسی مشخصات و مقایسه قیمت‌ها. اما درست در لحظه‌ای که کار به پای صندوق و صفحه پرداخت می‌رسد، خریداران یک خط قرمز پررنگ می‌کشند. 

در میان خریداران بلک‌فرایدی، ۴۳ درصد با سپردن وظیفه شکار بهترین تخفیف به هوش مصنوعی کاملاً راحت هستند، ۳۷ درصد برای رهگیری نوسانات قیمت از این ابزار‌ها استفاده می‌کنند و ۳۴ درصد هم برای مقایسه پیشنهاد‌ها و کالاهای مشابه سراغش می‌روند. اما وقتی نوبت به نهایی کردن خرید می‌رسد، آمار‌ها سقوط آزادی تماشایی را تجربه می‌کنند: تنها ۹ درصد حاضرند اجازه دهند هوش مصنوعی کالا را به سبد خریدشان اضافه کند، فقط ۵ درصد مشکلی با تکمیل خریدِ تأییدشده توسط بات ندارند و تنها ۴ درصد حاضرند اجازه دهند یک چت‌بات بدون اجازه و پرسش مستقیم، خریدی را ثبت کند! 

تب‌وتاب حراجی‌ها به کنار، خریداران هوش مصنوعی نگرانی‌های فنی و اعتمادی جدی هم دارند؛ ۵۶ درصد نگران اطلاعات غلط یا تاریخ‌گذشته سیستم‌ها هستند و ۵۱ درصد هم می‌ترسند این ابزار‌ها پیشنهاد‌هایی مغرضانه یا سفارشی‌شده از سوی اسپانسرها و تبلیغ‌دهنده‌ها به خوردشان دهند. این ایده که الگوریتم‌های هوش مصنوعی کاربران را به‌جای پرسودترین تخفیف، به سمت کالای مدنظر آگهی‌دهنده‌ها سوق دهند، شاید دهان بازاریاب‌ها را آب بیندازد، اما زنگ خطری جدی برای خریداران است که باید روی آن مکث کنند.

آیا باید کار خرید را به هوش مصنوعی بسپاریم؟ 

پاسخ این سؤال کاملاً به سطح راحتی و ریسک‌پذیری شما برمی‌گردد. همه می‌دانیم چت‌بات‌ها گاهی ممکن است سرکش شوند، داده‌های هویتی شما را در فضای ابری به اشتراک بگذارند یا حتی اطلاعات گمراه‌کننده تحویلتان دهند. 

این دغدغه بین بسیاری از کارشناسان و خریداران این نظرسنجی مشترک است؛ هوش مصنوعی پتانسیل فوق‌العاده‌ای برای فیلتر کردن گزینه‌ها و پیدا کردن هدیه‌های خلاقانه‌ای دارد که شاید بدون کمک آن حتی روحتان هم از وجودشان خبردار نمی‌شد (مثل پیدا کردن یک میز فوتبال‌دستی جذاب برای بچه‌ها). با این حال، هنوز چت‌بات‌ها اعتماد کافی برای دسترسی به اطلاعات پرداخت بانکی، آدرس ارسال یا جزییات محرمانه پستی را جلب نکرده‌اند؛ مواردی که اگر به دست افراد سودجو بیفتند، می‌توانند دردسرهای بزرگی بسازند. 

برای محافظت از حریم خصوصی، بهتر است در تعامل با چت‌بات‌ها تا حد ممکن از ارائه اطلاعات شخصی پرهیز کنید. مثلاً به‌جای وارد کردن مشخصات دقیق فردی، پرسیدن یک سؤال ساده مانند «ایده کادو برای کودکی که عاشق فوتبال است» کاملاً کفایت می‌کند و نیازی نیست سن دقیق یا اطلاعات خصوصی دیگر را با سیستم به اشتراک بگذارید؛ در نهایت خودتان می‌توانید بهترین گزینه را گلچین کنید.

در نهایت، همیشه اطلاعاتی را که بات‌ها به اشتراک می‌گذارند دوباره چک کنید؛ فرقی نمی‌کند پای قیمت‌ها در میان باشد یا مشخصات محصول و میزان تخفیف‌ها. ابزار‌های هوش مصنوعی می‌توانند عملکردی کاملاً مبهم و جعبه‌سیاه داشته باشند و نمی‌توانید مطمئن باشید که واقعاً بهترین پیشنهاد ممکن را گرفته‌اید. یا شاید ترجیح دهید برای دوری از هرگونه ریسک، خودتان بدون دخالت ربات‌ها بازار را زیرورو کنید و از خرید لذت ببرید؛ اما اگر تصمیم گرفتید از چت‌بات‌ها کمک بگیرید، حواستان جمع باشد و هوشمندانه عمل کنید.