آیا VPN واقعاً حریم خصوصی شما را در ChatGPT و Claude حفظ می‌کند؟ پشت پرده ذخیره چت‌ها در هوش مصنوعی

یک وی‌پی‌ان (VPN) ابزاری عالی برای مخفی کردن موقعیت مکانی شماست و اجازه نمی‌دهد ارائه‌دهنده اینترنت (ISP) سر از کارتان درآورد. اما ماجرا وقتی پای گفتگو با چت‌بات‌هایی مثل چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) یا کلود (Claude) به میان می‌آید، خیلی پیچیده‌تر از یک تونل رمزگذاری‌شده اینترنتی می‌شود.

واقعیت این است که حتی قوی‌ترین VPNها هم نمی‌توانند مانع شرکت‌های هوش مصنوعی شوند؛ آن‌ها هر چیزی را که تایپ می‌کنید می‌خوانند، ذخیره می‌کنند و حتی از آن برای یادگیری مدل‌هایشان بهره می‌برند! در این مقاله موشکافی می‌کنیم که این پلتفرم‌ها دقیقاً چه داده‌هایی از شما می‌بینند، خط قرمز رمزگذاری کجاست و در عمل چه کار‌هایی می‌توانید برای حفظ امنیت و حریم خصوصی‌تان انجام دهید.

چت‌بات‌ها چه چیز‌هایی را می‌بینند (و VPN دقیقاً چه چیز‌هایی را پنهان می‌کند؟)

وقتی بدون VPN وصل می‌شوید، اوپن‌ای‌آی (OpenAI) و آنتروپیک (Anthropic) معمولاً اطلاعات زیادی درباره اتصال شما به دست می‌آورند. آدرس آی‌پی (IP) شما موقعیت جغرافیایی تقریبی‌تان را لو می‌دهد و متادیتای دستگاه هم به دنبال آن می‌آید؛ از نوع مرورگر و سیستم‌عامل گرفته تا شناسه‌های یکتای دستگاهتان.

طبق آنچه در سیاست حریم خصوصی اوپن‌ای‌آی آمده، این شرکت آدرس IP، اطلاعات دستگاه (از جمله شناسه‌های یکتا)، داده‌های کوکی و لوکیشن شما را در کنار آدرس ایمیل و اطلاعات پرداخت جمع‌آوری می‌کند.

شرکت آنتروپیک هم دقیقاً همین رویه را دارد. خط‌مشی آن‌ها شامل لوکیشن، جزئیات اتصال و الگوهای استفاده از دستگاه (به‌ویژه در اپلیکیشن موبایل) است. ادبیاتشان شاید فرق داشته باشد، اما خروجی یکی است: هر دو شرکت به خوبی می‌دانند تقریباً کجا هستید و با چه دستگاهی با آن‌ها چت می‌کنید!

یک VPN به بخشی از این ماجرا کمک می‌کند؛ آی‌پی واقعی شما را از چشم پلتفرم هوش مصنوعی دور نگه می‌دارد و ترافیک اینترنت‌تان را رمزگذاری می‌کند تا شرکت ارائه‌دهنده اینترنت نفهمد مشغول کار با ابزار‌های هوش مصنوعی هستید. اما متأسفانه حفاظت درست در همین نقطه متوقف می‌شود! به محض اینکه تونل رمزگذاری‌شده به سرور VPN برسد، شرکت هوش مصنوعی تمام اطلاعاتی را که وارد سیستمش می‌شود به وضوح دریافت می‌کند.

مرزهای رمزگذاری: چیز‌هایی که VPN توان پنهان کردنشان را ندارد

این همان نکته کلیدی و مهمی است که خیلی از کاربران از آن غافل می‌شوند: VPN فقط در مسیر سفر داده‌ها در اینترنت از آن‌ها محافظت می‌کند، اما درست در لحظه‌ای که پرامپت (دستور متنی) شما به سرور‌های اوپن‌ای‌آی یا آنتروپیک می‌رسد، این محافظت تمام می‌شود؛ چرا که پیام شما برای پردازش توسط مدل هوش مصنوعی باید رمزگشایی شود.

وقتی داده‌ها رمزگشایی شدند، روی سیستم‌های این شرکت‌ها ذخیره می‌شوند و دیگر سیاست‌های آن‌هاست که تعیین‌کننده است، نه تنظیمات شما! VPN به هیچ عنوان نمی‌تواند محتوای پرامپت‌های شما، فایل‌ها یا تصاویری که آپلود می‌کنید، اطلاعات حسابتان، تاریخچه چت‌ها یا حتی اطلاعات پرداخت را مخفی کند.

در واقع رمزگذاری فقط پلی است میان شما و سرور‌های آن‌ها، نه سپری برای اتفاقاتی که بعداً می‌افتد. فرقی نمی‌کند تونل فیلترشکن شما چقدر قوی و امن باشد؛ هر کلمه‌ای که تایپ می‌کنید در آن طرف خط کاملاً خوانا و قابل مشاهده است.

هوش مصنوعی چه چیز‌هایی را به خاطر می‌سپارد و چگونه واقعاً حریم خصوصی داشته باشیم؟

اینجاست که اوضاع کمی حساس و پردردسر می‌شود. اکثر چت‌بات‌های عمومی مکالمات شما را برای همیشه ذخیره می‌کنند و ممکن است از آن‌ها برای آموزش مدل‌های آینده‌شان کمک بگیرند. اگر نمی‌خواهید ردی از این چت‌ها باقی بماند، باید خودتان دستی دست‌به‌کار شوید و تنظیمات را تغییر دهید یا مکالمات را پاک کنید.

به‌طور خاص در چت‌جی‌پی‌تی، اوپن‌ای‌آی حق استفاده از محتوای شما برای بهبود سرویس‌هایش را محفوظ می‌داند، مگر اینکه این دسترسی را لغو کنید. برای این کار کافی است به بخش Settings بروید، وارد Data Controls شوید و گزینه بهبود مدل برای همه (Improve the model for everyone) را خاموش کنید. البته یادتان باشد که حتی با خاموش کردن این گزینه، چت‌ها ممکن است به دلایل امنیتی و حقوقی برای مدتی در سرور‌ها نگهداری شوند.

کلود هم عملکرد مشابهی دارد. شرکت آنتروپیک به کاربران عمومی این حق انتخاب را می‌دهد که تعیین کنند آیا چت‌هایشان در آموزش مدل به کار برود یا نه؛ گزینه‌ای که البته به‌صورت پیش‌فرض روشن است! اگر این گزینه فعال باشد، داده‌های شما تا پنج سال ذخیره می‌شوند، در حالی که با غیرفعال کردنش، این مدت به ۳۰ روز کاهش پیدا می‌کند.

شما می‌توانید هر زمان که خواستید در بخش تنظیمات حساب کاربری، این گزینه را خاموش کنید یا با فعال کردن حالت ناشناس (Incognito Mode)، مانع از ثبت چت‌ها در تاریخچه شوید. البته پلن‌های سازمانی و پولی معمولاً به‌طور پیش‌فرض از توافق‌نامه‌های حریم خصوصی بسیار سخت‌گیرانه‌تری بهره می‌برند.

حکم نهایی و جایگزین‌های متمرکز بر حریم خصوصی

استفاده از VPN یک گام اول محکم و عالی برای امنیت شبکه است؛ چون موقعیت مکانی شما را از ارائه‌دهندگان هوش مصنوعی مخفی نگه می‌دارد و اجازه نمی‌دهد اپراتور اینترنت متوجه فعالیت شما شود. اما به یاد داشته باشید که فیلترشکن جلوی خواندن، ذخیره کردن و یادگیری شرکت‌ها از پیام‌های شما را نخواهد گرفت.

اگر حریم خصوصی برایتان ارزش دارد، حتماً گزینه آموزش مدل را در هر دو چت‌بات ChatGPT و Claude خاموش کنید، از قابلیت چت‌های موقت یا حالت ناشناس استفاده نمایید و مهم‌تر از همه، از ارسال اطلاعات حساس، کاری و محرمانه اکیداً خودداری کنید.

اگر به دنبال تعاملی کاملاً امن و محرمانه با هوش مصنوعی هستید، می‌توانید به ابزار Lumo از شرکت Proton AG فکر کنید. این ابزار که توسط تیم توسعه‌دهنده Proton Mail و Proton VPN ساخته شده، از رمزگذاری با دسترسی صفر (Zero-Access Encryption) استفاده می‌کند تا فقط خود شما بتوانید مکالمات ذخیره‌شده را بخوانید؛ هیچ لاگی روی سرور‌ها ثبت نمی‌شود و بدون رضایت صریح شما مدلی با داده‌هایتان آموزش نمی‌بیند. این سرویس روی زیرساخت‌های اروپایی و تحت قوانین سفت‌وسخت GDPR و سوئیس اجرا می‌شود.

یک قدم فراتر از این هم وجود دارد: اجرای آفلاین مدل‌های زبانی متن‌باز با ابزار‌هایی مثل اولاما (Ollama) یا ال‌ام استودیو (LM Studio)! با این روش همه چیز به‌صورت محلی روی سیستم خودتان اجرا می‌شود و حتی یک بایت از داده‌ها و سوالاتتان از سیستمتان خارج نخواهد شد.