تونی فادل، خالق آی‌پاد: «گجت‌های نسل اول هوش مصنوعی هیچ دردی از مردم دوا نکردند!»

وقتی تونی فادل روی صحنه نخستین دوره جشنواره MIT Future Fest آمد، اسلایدی را نشان داد که روی آن تصویر سه گجت پر سر و صدای هوش مصنوعی خودنمایی می‌کرد؛ محصولاتی که روزی حسابی برایشان سر و دست می‌شکستند اما حالا همه‌شان به تاریخ پیوسته‌اند: ربیت آر۱ (Rabbit R1)، پین هوش مصنوعی هیومین (Humane AI Pin) و آویز لیمیت‌لس (Limitless Pendant).

فادل ماجرا را این‌طور تعریف کرد: «این‌ها در واقع نسل اول محصولات سخت‌افزاری هوش مصنوعی بودن. به خاطر پیشینه‌ای که داشتم، سازنده‌های این دستگاه‌ها سراغم اومدن و ازم خواستن بهشون کمک کنم؛ اما من دست رد به سینه‌شون زدم.»

اصلاً جای تعجب ندارد که این شرکت‌ها به دنبال مشورت گرفتن از فادل بودند؛ او به عنوان «پدر آی‌پاد» شناخته می‌شود، از خالقان اصلی آیفون بوده و استارتاپ نست (Nest) را راه انداخته که ترموستات‌های هوشمندش بعدها توسط گوگل خریداری شد.

او درباره دلیل رد درخواست آن‌ها گفت: «باید دقیقاً بفهمید دنبال چه کاری هستید و چه مشکلی رو می‌خواید از دوش کاربر بردارید. تو تک‌تک این موارد، هیچ‌کدوم دردی از مردم دوا نمی‌کردن؛ صرفاً فناوری‌های جالبی برای خوره‌های تکنولوژی بودن و با دیدنشون با خودت می‌گفتی: دمش گرم، جالبه، ولی به چه درد زندگی من می‌خوره؟»

این گجت‌های اولیه هوش مصنوعی قول داده بودند که راحتیِ داشتن یک دستیار شخصی را برای همه به ارمغان بیاورند، اما در عمل اصلاً درست‌ودرمان کار نکردند. تازه حتی اگر درست هم کار می‌کردند، بخش اعظم مردم دنیا تا به حال دستیار شخصی نداشته‌اند تا بدانند اصلاً چطور باید با یک ربات کمکی کار کنند یا چطور به آن اعتماد کنند.

فادل ادامه داد: «کم‌تر از ۰.۰۱ درصد مردم جهان تو تمام عمرشون دستیار انسانی داشتن؛ پس وقتی شرکت‌ها میان و میگن "ما می‌خوایم یه دستیار بسازیم"، این در واقع حرف همون چند نفریه که خودشون دستیار دارن! بیش‌تر مصرف‌کننده‌ها حتی نمی‌دونن دستیار یعنی چی و چه کارایی داره.»

فادل سپس برای مایِ ۹۹.۹۹ درصدی توضیح داد که استخدام و پیدا کردن یک دستیار شخصیِ قابل‌اعتماد، اصلاً مثل بیرون کشیدن بهترین رزومه از بین یک کوه پرونده کاری نیست.

او گفت: «چند سال طول کشید تا تازه بفهمم چطور باید از یک دستیار به بهترین شکل استفاده کنم و بعدش چطور بهش اعتماد کنم تا حساس‌ترین داده‌هام رو در اختیارش بذارم و نقش ایجنتی رو بازی کنه که برام قرار کاری بذاره و با حساب بانکیم سر و کار داشته باشه. می‌دونم که همه‌مون چشم‌انداز قشنگی از آینده داریم، اما تا رسیدن عموم مردم و حتی کسب‌وکارها به این نقطه، مراحل زیادی پیشِ روئه.»

صحبت کردن از دغدغه‌های جلب اعتماد به دستیار شخصی شاید کمی حس فخرفروشی یا رفاه‌زدگی داشته باشد، اما حق با فادل است. وقتی یک دستیار استخدام می‌کنید، همان روز اول رمز ورود به حساب بانکی‌تان را دو دستی تقدیمش نمی‌کنید! ما داریم به سمتی می‌رویم که همه می‌توانند یک دستیار هوش مصنوعی داشته باشند، اما این ابزار‌ها تنها زمانی ارزش واقعی پیدا می‌کنند که بتوانیم به امنیت و حفظ حریم خصوصی‌شان از ته دل اطمینان کنیم.

در حال حاضر، جلب اعتماد به یک دستیار هوش مصنوعی حتی از اعتماد به یک انسان هم سخت‌تر به نظر می‌رسد. به عنوان نمونه، متا اخیراً ایجنت همه‌کاره خود یعنی میوز (Muse) را عرضه کرد، اما کاربران دلایل خوبی برای نگرانی و احتیاط دارند. بلافاصله پس از رونمایی، یک پژوهشگر امنیتی آسیب‌پذیری خطرناکی در میوز پیدا کرد و گزارش اخیر رسانه 404 Media هم نشان داد که کارمندان متا پیش از عرضه متوجه مشکلات امنیتی شده بودند و چندین تیم مجبور شدند با اضافه‌کاری فشرده در یک مسابقه نفس‌گیر، درست قبل از رونمایی حفره‌ها را رفع و رجوع کنند.

فادل تأکید کرد: «امنیت و اعتماد، حیاتی‌ترین اصل در هر چیزیه که قراره به دست یک هوش بسپاریم. در حال حاضر تنها شرکتی که می‌بینم بتونه از پس این کار بربیاد — شاید همراه یک شرکت دیگه — اپل هست. اپل تمام سخت‌افزارها رو داره، تراشه‌هاش دست خودشه و تمام تکه‌های پازل رو کنار هم چیده؛ هرچند هنوز بخش مدل‌های هوش مصنوعی رو به شکل کامل در اختیار نداره.»

حتی اگر در نهایت اپل شرکتی نباشد که جذاب‌ترین و پرطرفدارترین ایجنت هوش مصنوعی را می‌سازد، پیش‌بینی فادل این است که یک ایجنت موفق حتماً باید تمام پردازش‌هایش را روی خود دستگاه (On-Device) انجام دهد؛ هم به خاطر حفظ حریم خصوصی کاربران و هم برای اینکه ساختار فناوری سبک و سریع بماند.

او گفت: «وقتی این حرف‌ها رو می‌شنوید که "دیتاسنترها قراره کل دنیا رو تصاحب کنن"، من اصلاً این ادعاها رو باور نمی‌کنم. قبلاً هم نظیر این رو دیدم؛ دوران اوج‌گیری اینترنت هم دقیقاً همین ماجراها رو داشتیم. ما الان قدرت پردازشی فوق‌العاده‌ای روی خود گوشی‌ها و گجت‌ها داریم و با وجود مصرف کمِ باتری، توان رایانشی دستگاه‌ها روز به روز بیش‌تر میشه.»

اپل با نگه داشتن داده‌های حساس روی خود دستگاه به جای فرستادن آن‌ها به فضای ابری، توانسته اعتماد کاربران را جلب کند تا داده‌های بیومتریک خود را از طریق قابلیت‌هایی مثل فیس آیدی (Face ID) به اشتراک بگذارند. همان‌طور که فادل اشاره می‌کند، اپل از نظر حفظ حریم خصوصی خوش‌نام‌تر از رقبایش به نظر می‌رسد؛ اما برعکس دیگر غول‌های فناوری، مدل هوش مصنوعی تراز اول اختصاصی خودش را ندارد و نسخه جدید سیری با هوش مصنوعی بر پایه نسخه‌های سفارشی جمنایِ گوگل (Google Gemini) کار می‌کند.

با اینکه اپل در زمینه مدل‌های اختصاصی هوش مصنوعی عقب مانده، اما در بخش سخت‌افزار فرسنگ‌ها از بقیه جلوتر است. تحلیل فادل این است که شرکت‌هایی مثل متا و اوپن‌ای‌آی به این خاطر به فکر ساخت گجت اختصاصی افتاده‌اند که برعکس اپل، میلیاردها دستگاه فعال در دست مردم سراسر جهان ندارند.

فادل در تشریح این موضوع گفت: «دلیلش اینه که اون‌ها دسترسی مستقیمی به سنسورهای گوشی شما ندارن. اول میان میگن: "ما نیاز به ضبط ویدیو داریم" و شما تیک دسترسی رو می‌زنید. بعد میگن: "صدا هم می‌خوایم"، تیک می‌زنید. بعد میگن: "لوکیشن GPS شما رو لازم داریم"، بازم تیک می‌زنید! تا چشم به هم بزنید، می‌بینید دسترسی به بیش از ۲۰ تا مورد مختلف رو دودستی تقدیمشون کردید. پس این شرکت‌ها چه‌کار می‌کنن؟ میرن گجتی بدون نمایشگر می‌سازن که تمام این سنسورها رو درون خودش داره... بعد با بلوتوث یا وای‌فای به گوشیتون یا شبکه 5G وصل میشن تا تمام این داده‌های سنسورها رو بفرستن به سرورهاشون.»

با توجه به پیشینه فادل در خلق آی‌پاد و آیفون، شاید به نظر برسد او همچنان با عینکی خوش‌بینانه به کارفرمای سابقش نگاه می‌کند. اما هرچند هر جا لازم باشد از اپل تعریف می‌کند، ولی هر وقت هم که فکر کند اپل راه را به بیراهه رفته، بی‌تعارف از آن‌ها انتقاد کرده است.

در پایان، وقتی یکی از حاضران از میزان نقش شانس در رسیدن به تناسب محصول با بازار (Product-Market Fit) پرسید، فادل یادآور شد که برای استارتاپ‌ها ساختن چنین شانسی خیلی سخت‌تر است؛ چراکه شکست یک محصول می‌تواند به معنای نابودی کامل کل شرکت باشد.

او با کنایه گفت: «چون تو استارتاپ‌ها فقط یک تیر تو خشاب دارید و شانس دومی نیست؛ اونجا مثل اپل نیست که بتونید با محصولی مثل ویژن پرو (Vision Pro) به راحتی آزمون و خطا کنید!»