آیا ربات‌های آینده واقعاً دو پا دارند؟ چرا متخصصان ترجیح می‌دهند بی‌خیال ظاهر انسان‌نما شوند

بین همه کسانی که می‌دانند دیر یا زود پای ربات‌ها به تک‌تک بخش‌های زندگی‌مان باز می‌شود، یک سؤال بزرگ و بی‌پاسخ حسابی سروصدا کرده است: این دستیاران جدید بالاخره چه شکلی خواهند بود؟ قرار است با چهره‌هایی خندان و دوست‌داشتنی روبه‌رو شویم، یا قطعه‌های فلزی سرد و بی‌احساس با بازوهای مکانیکی و حسگر‌های عجیب‌وغریب که بیش‌تر شبیه لیفتراک یا ماشین‌آلات صنعتی به نظر می‌رسند؟

یا شاید هم چیزی کاملاً متفاوت؟

در یک نشست تخصصی در رویداد The Next Endeavor در مانتین‌ویو کالیفرنیا، چهار نفر از مدیران برجسته صنعت رباتیک در گفت‌وگو با کریستال هو، خبرنگار حوزه فناوری، به بررسی روند ظهور ربات‌ها و شکل و شمایل آن‌ها در آینده نزدیک پرداختند.

انسان‌ها و ربات‌ها باید با هم دوست باشند

در ابتدای این گفت‌وگو، حاضران درباره نحوه ورود ربات‌ها به جامعه انسانی و هماهنگ شدن با جریان زندگی روزمره صحبت کردند.

برد پورتر (Brad Porter)، مدیر شرکت Collaborative Robotics، در این رابطه گفت: «به نظر من تعامل میان انسان و ربات سطوح مختلفی دارد. ابتدایی‌ترین سطح این است که ربات در یک محیط کاملاً محصور و جدا از انسان‌ها کار کند.»

او با اشاره به تجربیاتش در بخش رباتیک آمازون توضیح داد که چطور جاروبرقی‌ها و طی‌های خودکار در فرودگاه‌ها پابه‌پای کارگران کار نظافت را انجام می‌دهند؛ فرایندی که او آن را «همکاری نوبتی» می‌نامد، یعنی جایی که کار بین انسان و ماشین دست‌به‌دست می‌شود.

او برای نمونه به بیمارستان معروف مایو کلینیک اشاره کرد و گفت: «ما در مایو کلینیک هم چنین سیستمی پیاده کردیم؛ کادر درمان چرخ‌دستی را تحویل می‌دهند و ربات می‌آید، آن را می‌گیرد و به بخش بعدی می‌برد.»

پورتر در ادامه توضیح داد که سطح بعدی، همکاری مشترک و نزدیک‌تر است.

او افزود: «شاید یک جراح رباتیک را در نظر بگیرید که درست کنار یک پزشک جراح کار می‌کند. رسیدن به این مرحله نیازمند مدیریت توقعات و جلب اعتماد است. برای اینکه انسان بتواند با ربات همکار شود، باید دقیقاً بداند ربات چه توانایی‌هایی دارد و قرار است چه حرکتی انجام دهد. تنظیم این انتظارات هم فقط کار نرم‌افزار و هوش مصنوعی نیست، بلکه کاملاً به طراحی فیزیکی ربات گره خورده است.»

به گفته او، شفافیت در طراحی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

پورتر توضیح داد: «ما چرخ‌های ربات را کاملاً در معرض دید قرار می‌دهیم تا اطرافیان بتوانند حدس بزنند ربات به کدام سمت می‌پیچد. اگر چرخ‌ها پوشانده شوند، انسان نمی‌تواند مسیر حرکت را پیش‌بینی کند. با پیشرفت روزافزون هوش مصنوعی، ربات هم رفتار انسان را بهتر درک می‌کند و می‌تواند حرکاتش را با الگوهای رفتاری افراد تطبیق دهد؛ امری که مسیر را برای همکاری مشترک و بدون خطر هموار می‌سازد.»

آرون ادسینگر (Aaron Edsinger)، بنیان‌گذار شرکت Hello Robot نیز بر این موضوع تأکید کرد و گفت: «یکی از حیاتی‌ترین فاکتورها، بحث ایمنی است. شما باید این مسئله را از همان نقطه صفر و در فرایند طراحی اولیه حل کنید.»

ادسینگر سپس درباره استراتژی‌های شرکت خود که در زمینه توسعه فناوری‌های خانگی فعالیت دارد، صحبت کرد.

او با اشاره‌ای جالب گفت: «هدف ما این است که مردم ربات ما را به خانه‌هایشان راه بدهند، اما مهم‌تر این است که طوری طراحی شود که بخواهند برای همیشه در خانه بماند و بیرون انداخته نشود!»

او معتقد است برای رسیدن به چنین جایگاهی، سازندگان باید واقعیت‌های حضور یک ربات مجهز به هوش مصنوعی در محیط خانه را کاملاً درک کنند.

او افزود: «ایمن‌سازی ربات‌ها در محیط خانه از ریشه چالش بسیار بزرگی است. ما باید این واقعیت را بپذیریم و با سنجیدگی کامل قدم برداریم.»

فرم و ساختار ظاهری ربات‌ها

در بخش دیگری از این پنل، بحث به طراحی کاربردی و شکل فیزیکی ربات‌ها کشیده شد.

یک نقطه اشتراک جالب میان شرکت‌های حاضر این بود که هیچ‌کدام ترجیح نمی‌دهند ربات‌های خود را در قالب انسان‌نماهای سنتی بسازند.

مایکل اشپرانگر (Michael Spranger)، رئیس سابق بخش هوش مصنوعی سونی (Sony AI)، به تجربه طراحی یک ربات تنیس روی میز خودران اشاره کرد که با کنترل فرکانس بالا و مسیرهای انحرافی برای حفظ ایمنی طراحی شده بود.

ادسینگر طراحی ربات شرکت Hello Robot را این‌طور توصیف کرد: «چیزی شبیه یک جاروبرقی روباتیک بزرگ که به یک بازوی مکانیکی مجهز شده است.»

او توضیح داد: «ربات ما یک میله بلند و باریک دارد؛ کاملاً ظریف و مینیمال. ما این سبک را کوبیسم رباتیک نامیده‌ایم! به جای تلاش برای شبیه‌سازی بدن انسان، ساختار آناتومی را تجزیه کردیم، دقیق سنجیدیم که به چه حرکاتی نیاز داریم و سپس اجزا را در قالبی کاملاً کاربردی کنار هم چیدیم. شاید اگر چشم‌هایتان را ریز کنید رگه‌هایی از فرم انسان در آن ببینید، اما ما کاملاً عمل‌گرایانه برخورد کردیم.»

ادسینگر تأکید کرد که ساختارهای غیرانسان‌نما معمولاً هزینه تمام‌شده بسیار کمتری دارند و مهندسی آن‌ها نیز به مراتب ساده‌تر است.

برد پورتر نیز با این دیدگاه کاملاً موافق بود: «ما هم عمداً سراغ ساخت ربات انسان‌نما نرفتیم. در زمان حضورم در آمازون، تیمی این موضوع را بررسی کرد، اما در ده‌ها وظیفه مختلفی که تعریف شده بود، فرم انسان‌نما هرگز بهترین گزینه نبود.»

پورتر با صراحت گفت: «در آمازون داشتن پا هیچ مزیتی برای ربات‌ها نداشت. پاها عملاً یک نقطه ضعف و دردسر بودند و مصرف باتری وحشتناکی داشتند!»

او اشاره کرد که برای افزایش ایمنی ربات، باید مرکز ثقل آن را تا حد ممکن پایین نگه داشت تا خطر واژگونی به حداقل برسد.

راز چشمان ربات: همه‌چیز در نگاه نهفته است!

پورتر به یکی دیگر از ظرافت‌های روان‌شناختی در طراحی ربات‌ها پرداخت. شرکت او چشم‌های ربات را عمداً در ارتفاعی پایین‌تر و نزدیک به زمین قرار داده است تا نشان دهد هوش این ربات در حد انسان نیست.

او گفت: «ما چشم‌ها را پایین‌تر می‌گذاریم چون نمی‌خواهیم این پیام را منتقل کنیم که این ربات هوشی در سطح انسان دارد. این طراحی بیش‌تر حس هوشمندی در حد سگ‌های راهنما را تداعی می‌کند و انتظار واقع‌بینانه‌ای درباره توانایی‌های ربات به فرد می‌دهد. روزی که واقعاً بخواهیم اعلام کنیم این دستگاه به ۳۶ زبان دنیا صحبت می‌کند، هر کاری از دستش برمی‌آید و در تشخیص سرطان به اندازه یک پزشک متخصص است، آن‌وقت شاید چشم‌هایش را به ارتفاع صورت انسان بالا بیاوریم!»

آلیسون ساندر (Alison Sander) از شرکت AltWheels هم به تنوع چشمگیر و انفجاری فرم‌های رباتیک اشاره کرد و گفت که انسان‌نماها به هیچ وجه فرم غالب آینده نخواهند بود.

او گفت: «به نظر من این یکی از جذاب‌ترین رازهای دنیای رباتیک است. در حالی که همه منتظر دیدن ربات‌های انسان‌نما نشسته‌اند، ما شاهد نوعی انفجار کامبرین در تنوع گونه‌های رباتیک هستیم! زنبورهای عسل رباتیک، ماهی‌های مکانیکی و خودروهای خودران ویمو (Waymo) که در خیابان‌ها مسافر جابه‌جا می‌کنند، همگی ربات هستند. همه منتظرند ربات‌ها بیایند، در حالی که آن‌ها همین حالا هم در زندگی ما حضور دارند.»

مدل دیگری که اشپرانگر به آن اشاره کرد، ارتباط عمیقی با مفهوم دسته‌های هوشمند هوش مصنوعی (AI Swarms) و کاربردهای آینده آن‌ها دارد.

اشپرانگر در این رابطه گفت: «ما می‌خواهیم ربات‌ها در آینده حتی بتوانند درون بدن انسان و داخل رگ‌ها حرکت کنند. این ربات‌ها قرار است در ابعاد میکروسکوپی ساخته شوند و مسلماً هیچ شباهتی به انسان نخواهند داشت.»

موج پیشرفت: تلفیق هوش مصنوعی چندوجهی و شبیه‌سازی

پورتر در پاسخ به سؤالی درباره تازه‌ترین دستاوردهای این حوزه گفت: «به باور من ما هنوز ندیده‌ایم که هوش مدل‌های زبانی چندوجهی (Multimodal Models) به‌طور کامل در کالبد یک ربات فیزیکی (Embodied AI) پیاده شود.» او به پروژه‌ای در حوزه مراقبت از سالمندان و تشخیص سقوط اشاره کرد که مرزهای این توانایی‌ها را جابه‌جا کرده است.

ادسینگر هم به ظهور مدل‌های هوش مصنوعی با وزن‌های باز (Open-Weight Models) در رباتیک اشاره کرد.

او گفت: «در زمینه مدل‌های پایه‌ای رباتیک، معتقدیم این فناوری به‌قدری عمومی و در دسترس خواهد شد که مدل‌های منبع‌باز و رایگان، حتی اگر کمی از مدل‌های اختصاصی عقب‌تر باشند، به عملکردی فوق‌العاده خواهند رسید. در نتیجه، ارزش واقعی در توانایی ترکیب این مدل‌ها درون محصولی خلاصه می‌شود که بازگشت سرمایه واقعی برای خریدار ایجاد کند.»

اشپرانگر هم افزود: «ترکیب شبیه‌سازی و یادگیری تقویتی (Reinforcement Learning) به‌ویژه در حرکات پیچیده و پویا معرکه است. تمام این ربات‌هایی که در چین می‌بینید پشتک می‌زنند، در واقع ابتدا درون محیط‌های شبیه‌سازی‌شده آموزش دیده‌اند و سپس روی ربات واقعی پیاده شده‌اند تا کار‌های فیزیکی دشوار را بدون خطا اجرا کنند.»

رقابت آن‌سوی آب‌ها: نبرد رباتیک آمریکا و چین

ساندر بحث را به رقابت‌های ژئوپلیتیک کشاند.

او گفت: «هیچ معیار و مقیاس مشخصی برای ارزیابی این که در حوزه رباتیک، آمریکا جلوتر است یا چین وجود ندارد؛ اما قطعاً رقابت بزرگی در جریان است.»

پورتر به چالش‌های پیش‌روی شرکت‌های آمریکایی اشاره کرد.

او اذعان داشت: «از منظر هزینه تولید هر واحد کالا، رقابت مستقیم با زنجیره تولید چین بسیار دشوار است. البته بازی هنوز مسابقه برای پایین‌ترین قیمت ممکن نیست، اما باید محاسبات اقتصادی کسب‌وکار جور دربیاید تا طرح به مرحله سوددهی برسد و من فکر می‌کنم ساخت چنین محصولاتی در داخل آمریکا هنوز هم شدنی است.»

ادسینگر هم بر این دشواری صحه گذاشت و یادآور شد: «تأمین قطعات ساخت آمریکا که برای ساخت ربات‌های ما مناسب باشند فوق‌العاده سخت است و بعضی قطعات اصلاً در خاک آمریکا تولید نمی‌شوند.»

چشم‌انداز آینده: دنیایی پر از ربات‌های رنگارنگ

در بخش پایانی نشست، از مهمانان خواسته شد پیش‌بینی سریع خود را درباره آینده ارائه دهند.

پورتر با یادآوری خاطره دیدن یک ربات نظافتچی در فرودگاه هیترو لندن گفت: «ما شاهد ورود روزافزون ربات‌ها خواهیم بود و آن‌ها کاملاً با محیط اطراف ترکیب می‌شوند. دنیای ما با سرعتی بالا اما در سکوت کامل با این دگرگونی هماهنگ خواهد شد.»

ادسینگر هم درباره ورود ربات‌ها به خانه گفت: «ربات‌های خانگی ابتدا با آغوش باز از سوی کسانی پذیرفته می‌شوند که بیش‌ترین نیاز را به آن‌ها دارند؛ یعنی افراد دارای معلولیت جسمی و سالمندان.»

اشپرانگر درباره اتوماسیون نیروی کار و آینده مشاغل پیش‌بینی کرد.

او گفت: «طی ۱۰ سال آینده، بخش قابل‌توجهی از نیروی کار سنتی جای خود را به ماشین‌ها خواهد داد. به دلیل فشارهای جمعیتی و اقتصادی، ربات‌ها به کارخانه‌ها سرازیر می‌شوند تا بخش‌های باقی‌مانده را هم خودکار کنند. با این حال فکر می‌کنم افراد ارزش شخصیت‌پردازی و هویت در ربات‌ها را دست‌کم می‌گیرند. دوست دارم در آینده توجه بیشتری به شیوه حرکت و ظاهر ربات‌ها شود تا علاوه بر کارایی، حس شادی و سرگرمی هم به زندگی ما بیاورند.»

ساندر نیز به تغییر الگوی نظارت انسانی اشاره کرد: «ما شاهد عبور از نظارت مستقیم انسان بر فرایند (Human-in-the-loop) به نظارت مقطعی و در نهایت حذف کامل حضور انسان از چرخه (Human-out-of-the-loop) هستیم. برای نمونه، تاکسی‌های خودران ویمو تاکنون بیش از ۲۲۰ میلیون مایل بدون راننده حرکت کرده‌اند و انسان کاملاً از چرخه رانندگی کنار رفته است. این تحول به‌زودی در پهپادهای شناسایی و تحویل کالا نیز تکرار خواهد شد.»

بنابراین به زودی دنیایی با تنوع بی‌شماری از ربات‌ها و پهپادها خواهیم داشت؛ جایی که انسان‌ها هدایت امور را به آن‌ها می‌سپارند و به تماشاچی تبدیل می‌شوند. هرچند هم‌زیستی با این واقعیت زمان خواهد برد، اما آینده همین حالا شروع شده است.