چت‌های خصوصی اسلک و ایمیل‌های کاری زیر چکش حراج؛ غول‌های هوش مصنوعی به دنبال اطلاعات محرمانه شما!

در کورس نفس‌گیر غول‌های فناوری برای خودکارسازی کار‌های اداری، آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی منبع بی‌نقصی برای آموزش مدل‌های خود پیدا کرده‌اند: پیام‌های خصوصی شما در اسلک (Slack)!

این روز‌ها مدیران کسب‌وکارها با پیشنهاد‌های وسوسه‌انگیز شش‌رقمی روبه‌رو می‌شوند که ضرب‌الاجل ۴۸ ساعته دارند و اگر سریع پای میز معامله نیایند، می‌سوزند. اینستاگرام پر شده از تبلیغاتی که فریاد می‌زنند «هوش مصنوعی به داده‌های شما نیاز دارد» و وعده درآمدهای میلیونی می‌دهند. این داده‌ها به ازای هر ترابایت قیمت‌گذاری و پس از ناشناس‌سازی، به غول‌های هوش مصنوعی فروخته می‌شوند که حاضرند برای جلو افتادن از رقبا هر هزینه‌ای بپردازند.

بزرگان دنیای فناوری دست‌به‌کار شده‌اند تا داده‌های داخلی پرسنل خود را برای آموزش مدل‌ها درو کنند. از طرفی دلالان داده که زمانی فقط به سراغ استارتاپ‌های ورشکسته و تعطیل‌شده می‌رفتند، حالا پول‌های کلانی بابت داده‌های زنده و جاری شرکت‌های فعال پرداخت می‌کنند.

دن نوواس (Dan Novaes)، مدیرعامل استارتاپ Mode.Inc که در زمینه فروش داده به توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی فعالیت دارد، در این باره می‌گوید: «در حال حاضر تقاضا برای این داده‌ها واقعاً سرسام‌آور و نجومی است.»

در حالی که شرکت‌هایی مثل اوپن‌ای‌آی (OpenAI)، آنتروپیک (Anthropic) و متا (Meta) شبانه‌روز روی ساخت ایجنت‌های هوش مصنوعی برای انجام امور کسب‌وکارها کار می‌کنند، داده‌های ساده و روزمره محیط کار حالا از همیشه باارزش‌تر شده‌اند. بر اساس برآوردهای مؤسسه تحقیقاتی گارتنر (Gartner)، هزینه سالانه برای خرید داده‌های آموزشی هوش مصنوعی از زیر یک میلیارد دلار در سال گذشته، تا سال ۲۰۲۷ به رقم خیره‌کننده نزدیک به ۶.۵ میلیارد دلار جهش خواهد کرد.

اما این تب داغ روی تاریکی هم دارد؛ کارمندان معمولاً هیچ سهمی از این درآمدها نمی‌برند و حتی روحشان هم خبر ندارد که پیام‌های اسلک، فایل‌های پاورپوینت و اسناد گوگل‌داکس آن‌ها به بالا‌ترین قیمت به حراج گذاشته شده است. از طرف دیگر، هکرها هم بیکار ننشسته‌اند و کدهای دزدیده‌شده یک شرکت بزرگ را برای فروش میلیونی دست‌به‌دست می‌کنند. جالب اینجاست که تلاش متا برای بهره‌برداری از داده‌های کارمندان خود برای مدل‌های هوش مصنوعی، با شورش و اعتراض شدید درون‌سازمانی روبه‌رو شد.

حتی برخی از مدیران عامل هم غافلگیر شده‌اند. داگ کرویتسکامپ (Doug Kreuzkamp)، مدیر شرکت عملیات خطوط هوایی اسپرینگ‌شات (Springshot)، در ماه اوت در حال برگزاری یک جلسه ویدیویی زوم بود که ناگهان متوجه شد گوگل داده‌های شرکتش را خریده است! اسپرینگ‌شات سال‌ها پیمانکار شرکت هواپیمایی ورشکسته اسپیریت ایرلاینز (Spirit Airlines) بود و هماهنگی پروازها با کارمندان گیت و پرسنل نظافت را مدیریت می‌کرد.

کرویتسکامپ در این باره می‌گوید: «من کم‌تر از ۴۸ ساعت قبل و آن هم از طریق رسانه‌ها باخبر شدم مالکیت معنوی ارزشمندی که ۱۵ سال برای ساختنش خون دل خورده بودیم، ممکن است به راحتی واگذار شود!»

ایفئوما آجونوا (Ifeoma Ajunwa)، استاد حقوق دانشگاه اموری، معتقد است این بازار روبه‌رشد در حال ورود به قلمروهای ناشناخته‌ای است و این صنعت با خطر رویارویی جدی با کارمندان و نهادهای قانون‌گذار روبه‌روست. او اشاره می‌کند که نبود قوانین فدرال سفت‌وسخت در زمینه حریم خصوصی، مانع حقوقی چندانی پیش پای شرکت‌ها برای جمع‌آوری داده‌های پرسنل جهت آموزش هوش مصنوعی نگذاشته است.

آجونوا می‌گوید: «مسئله اصلی این است که آیا رضایت کارمندانی که این داده‌ها از آن‌ها جمع‌آوری شده، شامل فروش آن به دیگران هم می‌شود؟ به نظر من ما دقیقاً در یک منطقه خاکستری از نظر اخلاقی قرار داریم.»

داده‌های سازمانی؛ نفت جدید دنیای فناوری

این رونق بی‌سابقه، بازار کار پردرآمدی برای واسطه‌ها و دلالان ایجاد کرده است؛ کسانی که مثل شکارچی به دنبال کسب‌وکارهای کوچکی می‌گردند که انبار پر از داده دارند اما کفگیرشان به ته دیگ خورده و نیازمند پول نقد هستند. آن‌ها اطلاعات حساس مثل شماره‌های تأمین اجتماعی و آدرس منازل را پاک‌سازی کرده و سپس بسته داده‌ها را به غول‌های هوش مصنوعی می‌فروشند.

هرچند این صنعت بسیار نوپاست، اما رقابت در آن نفس‌گیر شده است. رایان لاک (Ryan Lock)، هم‌بنیان‌گذار کارگزاری هوش مصنوعی پلی‌شیرز (Polyshares)، این وضعیت را با تب کشف نفت در تگزاس اوایل قرن بیستم مقایسه می‌کند؛ روز‌هایی که کاوشگران زمین‌های کشاورزان بی‌خبر از همه‌جا را که ارزش طلای سیاه زیر پایشان را نمی‌دانستند، با قیمت ناچیز می‌خریدند.

مدیران کسب‌وکارهای کوچک که روی کوهی از سوابق و اسناد داخلی نشسته‌اند، شاید فکرش را هم نکنند که این فایل‌های به‌ظاهر ساده می‌توانند ثروت هنگفتی ارزش داشته باشند. به گفته لاک، ترفندهایی مثل تعیین ضرب‌الاجل‌های ۴۸ ساعته در این بازار بسیار باب شده است.

او از دالاس توضیح می‌دهد: «پیشنهاد‌هایی که مطرح می‌شود دقیقاً شبیه همان پیشنهاد‌های تاریخی خرید نفت است. خریداران می‌گویند: من دو برابر قیمت بازار به شما پرداخت می‌کنم، اما تا جمعه جواب نهایی را می‌خواهم!»

لاک و شرکایش خودشان در شرکت‌های قبلی‌شان فرایند واگذاری امتیاز داده‌ها را تجربه کرده‌اند و می‌گویند گاهی از پیشنهاد‌های بسیار پایینی که دریافت می‌کردند خنده‌شان می‌گرفت! حالا شرکت آن‌ها تلاش می‌کند با ایجاد شفافیت درباره ارزش واقعی داده‌ها، این خلأ اطلاعاتی را برای صاحبان کسب‌وکار پر کند.

او می‌گوید: «هنوز هم پول زیادی برای همه وجود دارد، اما صاحبان کسب‌وکارها باید سهم عادلانه‌تری از این سود سرشار ببرند.»

مشتری دست‌به‌نقد برای داده‌های شرکت‌ها؛ مرده یا زنده فرقی ندارد!

ویلیام آلمیدا (William Almeida)، مدیر ارشد درآمد در استارتاپ آموزش هوش مصنوعی Micro1، تأکید می‌کند داده‌هایی که نحوه واقعی انجام کار‌ها در محیط اداری را نشان می‌دهند فوق‌العاده باارزش هستند؛ چون زمینه و بستری حیاتی درباره چگونگی تصمیم‌گیری‌ها و روند ساخت محصولات فراهم می‌کنند.

این اطلاعات به آموزش «ایجنت‌ها» کمک می‌کند؛ همان ابزار‌های خودمختار هوش مصنوعی که می‌توانند مثل یک کاربر واقعی با رایانه کار کنند و حالا به تمرکز اصلی غول‌هایی مثل متا و تیم هوش مصنوعی اسپیس‌ایکس و xAI تبدیل شده‌اند. وقتی شرکت‌ها مدل‌های جدید را توسعه می‌دهند، داده‌های دنیای واقعی بهترین راهنما برای هوش مصنوعی در اجرای وظایف خاص اداری است.

استارتاپ Micro1 در ابتدای سال جاری برنامه‌ای معرفی کرد که برای دسترسی به داده‌های ناشناس‌سازی‌شده شرکت‌های متوسط، بین ۱۰۰ هزار تا ۲ میلیون دلار پول نقد پرداخت می‌کند. به گفته آلمیدا، توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی به شدت دنبال داده‌های با «افق بلندمدت» هستند که تصویر کاملی از فرایند انجام کار‌ها ارائه دهد. اگر شرکتی پیام‌های اسلک، سوابق سیستم مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) یا ایمیل‌های خود را نفروشد، باقی مجموعه داده‌هایش ارزش چندانی برای خریداران نخواهد داشت.

قیمت داده‌ها بر اساس عوامل متعددی تعیین می‌شود که حجم داده یکی از حیاتی‌ترین آن‌هاست. به گفته نوواس، مدیرعامل Mode.Inc، هرچه یک شرکت کارمندان پشت‌میزنشین و دفتری بیشتری داشته باشد، گنجینه داده‌های آن ارزش به مراتب بالاتری خواهد داشت.

عوامل دیگری مثل انحصاری بودن هم نقش پررنگی دارند؛ اگر آزمایشگاه رقیب به کدهای برنامه‌نویسی یک شرکت دسترسی پیدا کرده باشد، تقاضا برای خرید آن افت می‌کند. در این میان، حوزه‌هایی که غول‌های هوش مصنوعی با تمام قوا به دنبال خودکارسازی آن‌ها هستند، مانند حقوق و حسابداری، با بیش‌ترین تقاضا در بازار روبه‌رو شده‌اند.

اما به طور کلی، هر شرکتی چه زنده و فعال باشد و چه ورشکسته و تعطیل، کوچک یا بزرگ، تا زمانی که حجم داده‌هایش کافی باشد می‌تواند وارد این معامله پرسود شود.

نوواس می‌گوید: «کسب‌وکارها باید بیدار شوند و این فرصت طلایی را روی هوا بزنند.»

گرنت گولی (Grant Gooley) یکی از مدیرانی است که تصمیم گرفت داده‌های شرکتش را به یک مجموعه آموزش هوش مصنوعی واگذار کند. آژانس او با نام MyPortal Marketing، همه چیز را از فایل‌های فیگما و کانوا گرفته تا چک‌لیست‌های پذیرش مشتریان و تبلیغات گوگل به Micro1 فروخته است. البته او تأکید کرده که هیچ اطلاعات اختصاصی مربوط به مشتریان فروخته نشده است.

گولی می‌گوید: «وقتی قرار است هوش مصنوعی آموزش داده شود، چرا ما بخشی از این مسیر نباشیم و این کار را به شکلی مسئولانه انجام ندهیم؟»

موج تازه نگرانی‌های امنیتی و نقض حریم خصوصی

در شرایطی که این بازار برای برخی ثروت‌آفرین شده، برای گروهی دیگر انبوهی از خطرات امنیت سایبری و حریم خصوصی به همراه آورده است.

نیک هاینر (Nick Heiner) در استارتاپ آموزش هوش مصنوعی Surge AI با بازسازی محیط‌های دیجیتال شبیه به ادارات، به بهبود ایجنت‌ها کمک می‌کند. هاینر می‌گوید اوایل سال جاری گروهی مشکوک با او تماس گرفتند و پیشنهاد دادند کدهای منبع یک شرکت بزرگ را در ازای چند میلیون دلار بخرند.

هاینر فاش کرد: «خیلی زود مشخص شد این گروه اصلاً حق فروش چنین داده‌هایی را ندارند. آن‌ها یک کپی غیرقانونی از کدهای شرکت به چنگ آورده بودند و به سراغ تمام خریداران داده می‌رفتند و می‌گفتند: حاضر بابت این چند میلیون دلار به ما بدهید؟»

اما نگرانی‌های امنیتی و موضوع رضایت کاربران فقط محدود به هکرها نیست. پیشنهاد ۱۰ میلیون دلاری گوگل برای خرید داده‌های قدیمی شرکت اسپیریت ایرلاینز با اعتراض مهمانداران هواپیما متوقف شده است؛ چرا که آن‌ها نگران شیوه استفاده از سوابق شخصی خود هستند. حتی هفته گذشته، سناتور الیزابت وارن و بیش از ۱۰۰ نماینده کنگره آمریکا در نامه‌ای به گوگل و اسپیریت، خواستار حفاظت از حریم خصوصی هزاران کارمند سابق این شرکت هواپیمایی شدند.

سخنگوی گوگل در واکنش اعلام کرد این شرکت به دنبال خرید اطلاعات شخصی پرسنل اسپیریت نیست و هرگونه داده‌ای از این دست توسط یک نهاد ثالث مستقل حذف یا ناشناس‌سازی می‌شود. نماینده اسپیریت نیز اعلام کرد که آن‌ها برای رفع نگرانی‌ها از نزدیک با مهمانداران و سایر اتحادیه‌های کارگری همکاری می‌کنند.

از طرفی، کارمندان پروژه‌ای سابق استارتاپ آموزش هوش مصنوعی مرکور (Mercor) در یک شکایت حقوقی جاری ادعا کرده‌اند که این شرکت آن‌ها را تشویق کرده بود بدون رضایت کارفرمایان، فایل‌ها و مدارک کاری محرمانه خود را آپلود کنند؛ ادعایی که مرکور در دادگاه آن را تکذیب کرده است.

عطش سیری‌ناپذیر غول‌های فناوری برای دسترسی به سوابق کاری تا جایی پیش رفته که برخی از آن‌ها حتی دست به جاسوسی و ردیابی کارمندان خود زده‌اند!

در شرکت متا، زمانی که مدیران برنامه‌ای برای ضبط فشردن کلیدهای کیبورد و حرکات ماوس کارمندان به منظور آموزش هوش مصنوعی معرفی کردند، غوغایی به پا شد و کارمندان دست به اعتراض زدند. پرسنل نگران بودند که متا اطلاعات حساسی مثل شماره کارت‌های اعتباری یا مدارک مهاجرتی آن‌ها را ثبت و ضبط کند.

اگرچه اندرو بازورث (Andrew Bosworth)، مدیر ارشد فناوری متا، قول داده بود این داده‌ها تحت کنترل شدید و امن خواهند بود، اما در پی یک درز اطلاعاتی بزرگ مشخص شد همه کارمندان شرکت به این فایل‌ها دسترسی داشته‌اند! اسناد و اسکرین‌شات‌های فاش‌شده نشان داد که این داده‌های به‌ظاهر ناشناس، حتی شامل چت‌های خصوصی کارمندان و سوابق ارزیابی عملکرد آن‌ها نیز بوده است. پس از این رسوایی، متا بلافاصله پروژه را تعلیق کرد و دیگر به سراغش نرفت.

پیش‌تر نیز فاش شده بود که گوگل ایده‌ای مشابه برای ردیابی خروجی‌های هوش مصنوعی کارکنانش را بررسی کرده، اما در نهایت آن را کنار گذاشته بود.

با این حال، جنجال متا مانع از آن نشد که شرکت‌های دیگر چشم طمع به داده‌های کارمندانشان به عنوان یک میانبر برای سلطه بر بازار هوش مصنوعی ندوزند؛ از جمله ثروتمندترین مرد جهان!

در یک جلسه عمومی با کارکنان در ماه اوت، ایلان ماسک صراحتاً به کارمندان اعلام کرد که اسپیس‌ایکس قصد دارد هوش مصنوعی گراک (Grok) را با داده‌های کاری آن‌ها آموزش دهد و حتی از آن‌ها خواست خودشان را «والدین» این مدل هوش مصنوعی بدانند!

ماسک در جمع پرسنل گفته بود: «این مدل به نوعی بر اساس شما آموزش می‌بیند. افکار، ایده‌ها و باورهای شما را به ارث می‌برد و به نظر من این اتفاق فوق‌العاده‌ای است!»

بازاری میلیارد دلاری که کم‌تر کارمندی از آن باخبر است

گرچه بازار معامله داده‌های شرکتی هنوز در ابتدای راه است، اما استارتاپ‌های فعال در این حوزه که حسابی جیب‌هایشان پر شده، به آینده بسیار خوش‌بین هستند.

علی انصاری، مدیرعامل استارتاپ Micro1، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد فروش مجوز استفاده از داده‌ها می‌تواند به یکی از رایج‌ترین منابع درآمد شرکت‌ها در سراسر جهان تبدیل شود. او تخمین می‌زند به لطف داده‌های سازمانی و نیروی کار انسانی، به زودی حدود ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) آمریکا به آموزش مدل‌های هوش مصنوعی اختصاص پیدا کند.

هفته گذشته استارتاپ Micro1 اعلام کرد متعهد شده ظرف ۱۲ ماه آینده یک میلیارد دلار صرف خرید داده‌های شرکتی کند.

الکس روزنبلات (Alex Rosenblat)، جامعه‌شناس و مدیر سابق سیاست‌گذاری در اوبر، می‌گوید استفاده روزافزون از سوابق کارمندان برای آموزش هوش مصنوعی می‌تواند ضرورت تدوین قوانین تازه برای حفاظت از داده‌ها و حریم خصوصی را دوچندان کند.

به گفته او، با بالا رفتن ارزش ردپای دیجیتال روزمره کارمندان، این موضوع حتی می‌تواند اهرم فشار و قدرت چانه‌زنی جدیدی در اختیار نیروهای کار قرار دهد.

روزنبلات می‌گوید: «موضوع این نیست که قبلاً داده‌ها جمع‌آوری نمی‌شدند؛ مسئله این است که مقیاس این کار و میزان کاربردی بودن آن‌ها وارد مرحله کاملاً متفاوتی شده است.»

او در پایان تأکید می‌کند: «همین اتفاق فرصتی است تا کارمندان بایستند و بگویند: یک لحظه صبر کنید، ارزش واقعی چیزی که متعلق به ماست دارد از دستمان درمی‌رود!»