هجوم ایجنت‌های هوش مصنوعی به وب؛ آیا بهینه‌سازی اینترنت برای ماشین‌ها تجربه انسان‌ها را تباه می‌کند؟

تا همین اواخر، کاربران اینترنت تنها به دو دسته کلی تقسیم می‌شدند: ربات‌ها و انسان‌ها. وب‌سایت‌ها از دیرباز به ربات‌ها اجازه داده‌اند تا وظایف خودکاری مانند نمایه‌سازی و ذخیره محتوای صفحات وب را انجام دهند، اما همواره قوانینی مشخص برای نحوه رفتار و دسترسی آن‌ها وجود داشته است. در نهایت، تارنمای جهانی وب اساساً برای انسان‌ها طراحی شده است؛ حتی اگر گهگاه مجبور باشیم با حل معماها و آزمون‌های کپچا ثابت کنیم که ربات نیستیم.

اما عرضه ایجنت‌های شخصی هوش مصنوعی این ساختار سنتی را کاملاً دگرگون کرده است؛ دستیارهایی که می‌توانند کارهای آنلاین را به نیابت از شما انجام دهند، از رزرو بلیت هواپیما گرفته تا رزرو اتاق هتل. با انتشار گسترده برنامه‌هایی مانند Dots از شرکت اوپن‌ای‌آی و Muse از متا، پای این ایجنت‌ها در مقیاسی کلان به وب باز شد. اپلیکیشن Muse تنها در ماه نخست عرضه، ۵ میلیون بار دانلود شد و حجم ترافیک وب ناشی از این ایجنت‌ها از اوت تا سپتامبر سه‌برابر شد.

حضور هم‌زمان این ایجنت‌ها در کنار بازدیدکنندگان انسانی در اینترنتی که برای اولویت دادن به انسان‌ها طراحی شده، چندان روان پیش نرفته است؛ تا جایی که بسیاری از وب‌سایت‌ها دسترسی ایجنت‌های هوش مصنوعی را که از سوی کاربران برای چانه‌زنی بر سر قیمت‌ها یا برنامه‌ریزی تعطیلات فرستاده شده‌اند، مسدود می‌کنند. بااین‌حال، اگر تقاضا برای استفاده از این دستیارها همچنان صعودی باشد، اینترنت به‌مرور زمان به‌جای ما، برای این ایجنت‌ها بازطراحی خواهد شد.

دلیل وقوع چنین تحولاتی این است که ایجنت‌ها در عمل دسته سومی از بازدیدکنندگان وب را تشکیل می‌دهند. آن‌ها بی‌شک انسان نیستند و اینترنت را با سرعت ماشین پیمایش می‌کنند؛ اما ربات‌های معمولی هم به‌شمار نمی‌آیند، زیرا به نمایندگی از افراد حقیقی دست به اقداماتی می‌زنند که کاملاً قانونی، مفید و مشروع است؛ فقط کارها را بسیار سریع‌تر از یک انسان انجام می‌دهند.

از آنجا که ایجنت‌ها در سیستم‌های کنونی تشخیص ربات از انسان نمی‌گنجند، برخی پلتفرم‌ها (به‌ویژه آن‌هایی که حساسیت امنیتی بالاتری دارند) تصمیم گرفته‌اند دسترسی آن‌ها را به‌طور کامل مسدود کنند. به‌گزارش پایگاه تک‌کرانچ، کاربران برای به‌کارگیری ایجنت‌های خود در وب‌سایت‌های مختلف، از پیتزا هات گرفته تا پلتفرم یلپ (که مانع رزرو رستوران توسط هوش مصنوعی می‌شود)، با مشکلات جدی روبه‌رو شده‌اند. در این میان، آمازون دسترسی ایجنت‌های Muse را مسدود کرده و برای مسدودسازی ایجنت‌های استارتاپ پرپلکسیتی نیز وارد نبردی حقوقی در دادگاه شده است. هرچند اخیراً یک قاضی به نفع پرپلکسیتی رأی داد، آمازون درخواست تجدیدنظر ثبت کرده و استدلال می‌کند که ایجنت‌های هوش مصنوعی کسب‌وکار تبلیغاتی این شرکت را تهدید می‌کنند، چراکه تفکیک تبلیغات دیده‌شده توسط انسان‌ها از تبلیغات نمایش‌داده‌شده به ربات‌ها را دشوار می‌سازند.

هرچند این انسدادها برای کاربران پیشگام آزاردهنده است، ایتن مولیک، دانشیار مدرسه کسب‌وکار وارتون در دانشگاه پنسیلوانیا، پیش‌بینی می‌کند که این معضل به‌زودی دامن‌گیر کل وب خواهد شد. به‌محض آنکه همه متوجه شوند می‌توان ایجنت‌های هوش مصنوعی را برای اموری مثل پس گرفتن وجه یا چانه‌زنی بر سر قیمت‌ها اعزام کرد، این ابزارها بخش‌های خدمات پشتیبانی را چنان اشباع می‌کنند که دیگر برای افراد عادی غیرقابل‌استفاده خواهند شد. مولیک در یادداشتی در لینکدین نوشت: «وقتی به ایجنت‌ها اجازه داده نشود چنین کارهایی را به نمایندگی از کاربران انجام دهند، انسان‌ها در نهایت به‌شدت کلافه و ناراضی خواهند شد.»

با افزایش تقاضا برای ایجنت‌های شخصی، پلتفرم‌ها در نهایت راهی برای پذیرش آن‌ها خواهند یافت. این موضوع به‌ویژه از آن رو قوت می‌گیرد که بخش عمده ترافیک ایجنت‌ها به‌سوی وب‌سایت‌های تجارت الکترونیک سرازیر است؛ به این معنی که اگر پلتفرم‌ها اجازه دهند انبوهی از ایجنت‌های هوش مصنوعی به نمایندگی از خریداران واقعی خرید کنند، سود مالی هنگفتی به جیب خواهند زد. در واقع، غول تجارت الکترونیک شپیفای از همین حالا با ایجاد درگاه‌های پرداخت اختصاصی که صفحات وب انسانی را دور می‌زنند، به استقبال این ایجنت‌ها رفته است.

پرسش اساسی این است که در این میان چه بلایی بر سر تجربه وب‌گردی انسان‌ها خواهد آمد؟ ما به اینترنتی عادت کرده‌ایم که هرچند روزبه‌روز بیشتر برای جلب و بهره‌برداری از توجه ما دستکاری شده، اما حداقل هویت انسان‌ها را به‌عنوان مخاطبان اصلی خود حفظ کرده بود. بااین‌حال، ممکن است این اینترنت جای خود را به بستری بهینه‌سازی‌شده برای ایجنت‌هایی بدهد که شمارشان در نهایت از ما پیشی خواهد گرفت؛ تغییری که شرایط را برای معدود انسان‌های باقی‌مانده در وب فرساینده‌تر خواهد کرد.

این آینده چگونه رقم خواهد خورد؟ شاید وب‌سایت‌ها به‌عنوان مقصدی برای کاربران واقعی رفته‌رفته به حال خود رها شوند و انسان‌هایی که تمایل دارند خودشان در وب جستجو کرده و کالاها را با هم مقایسه کنند، با رابط‌های کاربری بسیار بی‌کیفیت و نامناسبی روبه‌رو گردند. سیستم‌های راستی‌آزمایی نیز بی‌نقص نیستند؛ تصور کنید که مدام از شما خواسته شود ثابت کنید انسان هستید نه یک ایجنت (و شاید حتی ناچار شوید برای این کار عنبیه چشم خود را اسکن کنید). لباسی که قصد خریدش را دارید دیگر قیمت یکسانی برای همگان ندارد و متناسب با ایجنتِ هر خریدار، قیمتی متفاوت به نمایش درمی‌آید. از سوی دیگر، هرگز متوجه نخواهید شد که آیا پیشنهادهای ایجنت شما واقعاً بی‌طرفانه است یا تحت تأثیر تبلیغات تجاری و کمیسیون‌های پلتفرم شکل گرفته است.

چنین فضایی فاصله زیادی با چشم‌انداز وعده‌داده‌شده از سوی گوگل، آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی دارد؛ چشم‌اندازی که مدعی بود ایجنت‌های هوش مصنوعی قدرت و اهرم چانه‌زنی بالاتری به خریداران می‌بخشند. البته این وعده چندان هم دور از ذهن نیست؛ چراکه ایجنت‌ها حقیقتاً می‌توانند با پیگیری صورت‌حساب‌های نادرست پزشکی یا یافتن بیمه‌های به‌صرفه‌تر خودرو، کمک بزرگی به مصرف‌کنندگان برسانند.

اینکه آیا در عمل بتوان از این ایجنت‌ها برای تحقق چنین اهدافی بهره گرفت، به قوانینی بستگی دارد که برای نحوه تعامل آن‌ها با وب‌سایت‌ها و حدود اختیارات مجازشان تدوین می‌شود.

این مقررات همچنان در حال نگارش هستند. برخی از این چارچوب‌ها به سود همه ما تمام خواهد شد؛ برای نمونه، نه خریداران و نه شرکت‌ها مایل نیستند اطلاعات کارت‌های بانکی با پرسه زدن ایجنت‌ها در گوشه‌وکنار وب فاش شود، ازاین‌رو تعیین مقررات برای افزایش امنیت ایجنت‌ها اقدامی کاملاً مثبت است. اما قوانین مناقشه‌برانگیزتر—مانند اینکه آیا شرکت‌ها مجازند ایجنت‌ها را مسدود کنند یا مانع از چانه‌زنی آن‌ها برای گرفتن تخفیف شوند یا خیر—مشخص خواهند کرد که آیا وب در آینده به بستری در خدمت انسان‌ها تبدیل می‌شود یا بزرگراهی که علیه خودِ ما کار خواهد کرد.