تحول ساعت‌های هوشمند؛ هوش مصنوعی به مربی اختصاصی سلامت شما تبدیل می‌شود

در هر صبح معمولی، میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با نگاه به گجت پوشیدنی خود بیدار می‌شوند تا ببینند شب گذشته چقدر خوب خوابیده‌اند. برای مثال، صفحه ساعت ممکن است امتیاز ۶۱ را نشان دهد که بیانگر سطح پایین ریکاوری بدن است. این دسترسی به اطلاعات تا همین چند سال پیش وجود نداشت؛ اما اگر خود را یک بازیکن در میدان زندگی بدانید، چه کسی قرار است به شما بگوید که با این حجم از داده‌های سلامت دقیقاً چه کار کنید؟

به بیان دیگر، دستگاه روی مچ دست شما تا به امروز صرفاً وضعیت را توصیف می‌کرد، نه اینکه راهکاری تجویز کند. در نهایت این خود شما بودید که باید می‌فهمیدید با این اطلاعات چه کار کنید. اکنون نوبت به ورود هوش مصنوعی رسیده است؛ فناوری قدرتمندی که در تشخیص الگوها و استنتاج معنا از مجموعه‌داده‌های حجیم مهارت بی‌نظیری دارد. در حوزه سلامت، گام طبیعی بعدی خلق یک راهنمای هوشمند است؛ ابزاری که بتواند با تکیه بر آگاهی از سیگنال‌های زیستی بدن، کارهایی را که باید برای بهبود سلامت خود انجام دهید یا از آن‌ها پرهیز کنید، به شما پیشنهاد دهد.

دکتر تونی وو، بنیان‌گذار و مدیرعامل استارتاپ Alloop که در زمینه ایجنت‌های هوش مصنوعی سلامت فعالیت می‌کند، در این باره می‌گوید: «تا پیش از سال ۲۰۱۴، تمام متغیرهای سلامت روی داشبوردها نمایش داده می‌شدند. شما می‌توانستید به آن‌ها سر بزنید و ارقام را ببینید، اما برای درک معنای آن‌ها به زمان نیاز داشتید و اکثر مردم چنین وقتی ندارند.» وو پیش از راه‌اندازی این استارتاپ، به‌عنوان پژوهشگر پردازش سیگنال‌های زیست‌پزشکی روی حجم عظیمی از داده‌ها کار می‌کرد تا الگوهای معنادار آن‌ها را کشف کند. شکافی که او در بازار مشاهده کرد، کاملاً واضح بود: با وجود تمام دستاوردهای جنبش «خودِ سنجش‌پذیر» (Quantified Self) در نمایش تعداد گام‌ها و مراحل خواب عمیق، صرفِ دانستن به معنای اقدام کردن نیست و افراد همچنان به راهنمایی کاربردی برای تصمیم‌گیری نیاز دارند.

بیش از یک دهه پیش، پژوهشگران دانشکده پزشکی پرلمن در دانشگاه پنسیلوانیا متوجه همین مشکل اساسی شده بودند. اعضای هیئت علمی این دانشگاه در مقاله‌ای که در نشریه معتبر JAMA منتشر شد، تأکید کردند که پوشیدنی‌ها می‌توانند شکل‌گیری عادت‌های سالم را تسهیل کنند، اما به‌تنهایی قادر به ایجاد انگیزه و تغییر رفتار نیستند: «فاصله میان ثبت اطلاعات و تغییر واقعی رفتار بسیار چشمگیر است؛ هرچند محبوبیت این دستگاه‌ها روزبه‌روز بیشتر می‌شود، اما شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد آن‌ها به‌تنهایی این شکاف عمیق را پر کرده‌اند.»

واقعیت این است که یک نمودار، برنامه عملیاتی نیست و یک ابزار ردیاب ساده هم ایجنت هوشمند به حساب نمی‌آید. برای درک بهتر این تفاوت در عمل، می‌توان جستجوی سنتی در گوگل را با یک ایجنت هوش مصنوعی مقایسه کرد. تصور کنید قصد دارید یک دندان‌پزشک در نزدیکی محل سکونت خود پیدا کنید؛ تا پیش از ظهور ایجنت‌های هوشمند، باید خودتان میان انبوهی از نتایج جستجو بگردید. این روش بسیار بهتر از ورق زدن کتابچه‌های راهنمای تلفن و تماس با تک‌تک شماره‌ها بود، اما باز هم‌زمان زیادی می‌گرفت. امروزه اما می‌توان وظیفه بررسی گزینه‌ها، مقایسه نظرات و حتی رزرو نوبت و پرداخت هزینه را به یک ایجنت هوش مصنوعی واگذار کرد.

بدن انسان بی‌شک بسیار پیچیده‌تر از دندان‌ها است و به مراقبتی بسیار فراتر از یک چکاپ ساده نیاز دارد. حفظ سلامت به مداخله‌های کوچک و مداوم وابسته است، و این دقیقاً همان جایی است که هوش مصنوعی عامل‌محور می‌تواند فراتر از ارسال اعلان‌های ساده عمل کند. بن هوانگ، رئیس هیئت‌مدیره و مدیرعامل شرکت Profusa که حسگرهای زیستی برای پایش زنده بیوشیمی بدن توسعه می‌دهد، درباره برتری ابزارهای پیشگیرانه نسبت به دستگاه‌های واکنشی توضیح می‌دهد: «اگر یک داده به‌صورت منفعل نمایش داده شود، فرصت طلایی تصمیم‌گیری (اینکه چه بخورید، چه بنوشید و چه زمانی فعالیت را متوقف کنید یا ادامه دهید) بدون انتخاب درست سپری می‌شود. ما معتقدیم یک تلنگر فعال از سوی سیستم، بسیار اثربخش‌تر از نمایش منفعلانه ارقام است.» این دیدگاه دقیقاً در راستای تکامل جنبش خودسنجی است که در آن افراد نقش فعال‌تری در مراقبت از سلامت خود بر عهده می‌گیرند. هوانگ در ادامه اشاره می‌کند: «جامعه امروز بیش از پیش به سمت دریافت بینش‌های کاربردی گرایش پیدا کرده است، نه صرفاً داده‌های خام.»

پاسخ استارتاپ Alloop به این تقاضا، ارائه‌ی یک اپلیکیشن به‌همراه سخت‌افزاری اختیاری است. این اپلیکیشن اطلاعات را از طریق پلتفرم‌های Apple Health یا Google Health Connect از ساعت یا حلقه هوشمندی که در اختیار دارید دریافت می‌کند. هم‌چنین می‌توانید اطلاعاتی را که هیچ حسگری قادر به دیدن آن‌ها نیست، مانند وعده غذایی یا کیفیت ذهنی خواب، به‌صورت متنی یا صوتی ثبت کنید تا توصیه‌های سیستم بستر و زمینه دقیق‌تری داشته باشند. بر همین اساس، نرم‌افزار یک برنامه اختصاصی تدوین می‌کند و یادآورها را طبق زمان‌بندی تاییدشده از سوی شما ارسال می‌نماید. تیم توسعه Alloop این ایجنت را بیش از آنکه یک مربی، پزشک یا ابزار پزشکی بنامد، یک همراه هوشمند توصیف می‌کند.

استارتاپ Alloop در کنار نرم‌افزار، در حال توسعه گجت اختصاصی خود به نام Trio برای کاربرانی است که امکاناتی فراتر از ساعت‌های هوشمند معمولی می‌خواهند. هسته حسگری این دستگاه، یک ماژول ۲٫۴ گرمی به نام Cube است که در طول روز به یک مچ‌بند و در طول شب به یک حلقه متصل می‌شود و ضربان قلب، تغییرپذیری ضربان قلب (HRV)، اکسیژن خون، نرخ تنفس و دمای بدن را ثبت می‌کند؛ شاخص‌هایی که بیشتر ردیاب‌های موجود نیز آن‌ها را می‌سنجند. افزونه‌ای با نام Halo نیز به کاربر اجازه می‌دهد با ضربه زدن و صحبت کردن، یادداشت‌های خود را ثبت کند و سیستم نیز با حلقه‌ای از نورهای رنگی یا لرزش مچ پاسخ می‌دهد. البته Alloop هنوز داده‌های مستقل ارزیابی دقت Cube را منتشر نکرده است.

در هر صورت، عامل متمایزکننده اصلی همان ایجنت هوشمند است. وو در این باره می‌گوید: «یک ردیاب، واقعیت را در قالب داشبورد پیش روی شما می‌گذارد، اما ایجنت به سراغ شما می‌آید. ایجنت رویکردی پیشگیرانه و فعال دارد؛ متوجه وضعیت می‌شود، پیشنهاد می‌دهد و با تأیید شما اقدام می‌کند؛ چه این اقدام تنظیم مجدد یک برنامه باشد، چه ثبت یک وعده غذایی یا تنظیم یادآور.» نسخه پایه این اپلیکیشن رایگان است و مدل درآمدی Alloop بر افزونه‌های پیشرفته هوش مصنوعی و فروش سخت‌افزار تکیه دارد. طبق اعلام این استارتاپ، کمپین تأمین مالی جمعی گجت Trio نیز به زودی آغاز خواهد شد.

استارتاپ Alloop بازیگری تازه‌وارد است که کار خود را از ساخت ایجنت آغاز کرد؛ اما برندهای نام‌آشنای بازار نیز در حال افزودن چنین قابلیت‌هایی به محصولات پوشیدنی فعلی خود هستند. شرکت Oura، سازنده نام‌آشنای حلقه‌های هوشمند، قابلیت Oura Advisor را در دسترس تمام کاربرانش قرار داده است. این مشاور دیجیتال برخلاف مربیان انسانی، تمام صحبت‌ها و جزئیات گفته‌شده از سوی کاربر را در حافظه نگه می‌دارد و بر اساس همین سابقه، توصیه‌هایش را شکل می‌دهد؛ هرچند کاربر در هر لحظه امکان پاک کردن این اطلاعات را دارد. هالی شلتون، مدیر ارشد محصول Oura، هنگام عرضه این دستیار اظهار داشت: «یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای ما در حوزه هوش مصنوعی مولد، درک عمیق بستر و شرایط زندگی اعضای جامعه کاربری‌مان است.»

شلتون با اشاره به‌دلیل پیش‌قدم شدن Advisor در گفتگو می‌گوید رویکرد Oura این است که کاربران نباید لزوماً بدانند چه سوالی بپرسند: «مشاهده تغییر در وضعیت خواب یا سطح استرس یک موضوع است، اما فهمیدن عوامل دخیل در آن و دانستن اقدام بعدی، مسئله‌ای کاملاً متفاوت محسوب می‌شود. اگر مشاور هوشمند صرفاً منتظر طرح سؤال از سوی کاربر می‌ماند، بار سنگین تحلیل را بر دوش خود او می‌گذاشتیم.» این مشاور هوشمند هم‌چنین برنامه‌های چندروزه ارائه می‌دهد؛ ابتدا سوالاتی برای درک بهتر شرایط مطرح می‌کند، به‌صورت روزانه وضعیت را پیگیری می‌نماید و در نهایت خلاصه‌ای از اقدامات اثر‌بخش ارائه می‌دهد. شلتون می‌افزاید: «هدف ما این است که داده‌های سلامت معنادارتر و کاربردی‌تر شوند؛ به طوری که به‌جای یک نمره ساده، درک روشنی از الگوهای بدنی و راهکاری متناسب با شرایط هر فرد به دست آید.»

با نگاهی به آینده، می‌توان دید یکی از مهم‌ترین دستاوردهای عصر هوشمندی، پیوند و همزیستی عمیق‌تر میان انسان و ماشین‌های متفکر است. فارغ از تمام بدبینی‌ها درباره پیشرفت‌های فناوری، ما در دورانی شگفت‌انگیز زندگی می‌کنیم؛ دورانی که در آن عموم مردم شناخت بسیار دقیق‌تری از سازوکار بدن خود پیدا کرده‌اند و سرانجام به راهنمایی‌های آگاهانه برای حفظ و ارتقای سلامت دسترسی دارند. شاید فردا صبح هم امتیاز ۶۱ روی مچ‌بند شما ظاهر شود، اما تفاوت بزرگ این است که این عدد دیگر فقط یک شاخص ساده برای نگاه کردن نیست، بلکه آغاز مسیری هوشمندانه برای بهبود وضعیت جسمانی شما خواهد بود.