دستیارهای هوش مصنوعی در خودروها؛ همسفری هوشمند یا کابوسی برای حریم خصوصی رانندگان؟

خودروی بعدی شما ممکن است به‌لطف دستیارهای هوش مصنوعی یکپارچه که رانندگی را آسان‌تر و راحت‌تر می‌کنند، تقریباً به‌اندازه همسر یا صمیمی‌ترین دوستتان درباره زندگی شخصی شما اطلاعات داشته باشد.

چرا این موضوع اهمیت دارد: خودروسازان در رقابتی تنگاتنگ تلاش می‌کنند وسایل نقلیه را به دستیاران شخصی هوشمندی تبدیل کنند که نیازهای رانندگان را پیش‌بینی کرده، جدول زمان‌بندی روزانه آن‌ها را مدیریت نمایند و در نهایت کارهای روزمره را به‌نیابت از آنان به انجام برسانند.

تصویر کلی ماجرا: این قابلیت‌های جذاب حاصل جادو نیستند، بلکه به دسترسی مداوم به اطلاعات حساس شخصی متکی هستند؛ موضوعی که پرسش‌هایی جدی درباره نحوه کنترل داده‌ها، سازوکار محافظت از آن‌ها و پیامدهای خطای هوش مصنوعی به وجود می‌آورد.

• خودروهای متصل امروزی همین حالا هم اطلاعات مربوط به مقصدهای سفر و نحوه رانندگی ما را جمع‌آوری می‌کنند، اما خودروهای مجهز به هوش مصنوعی در آینده می‌توانند بدانند که ما چرا به مقصدی مشخص می‌رویم، با چه کسی قرار ملاقات داریم و پس از رسیدن، چه کارهایی در برنامه داریم.
• علاوه بر این، با خودکارتر شدن دستیارهای هوش مصنوعی، این سامانه‌ها می‌توانند از طرف ما تصمیم‌گیری کنند یا اطلاعاتمان را با دیگران به اشتراک بگذارند؛ رویدادی که شاید رانندگان حتی متوجه پیامدها و عواقب پنهان آن نشوند.

بحران حریم خصوصی هم‌اکنون فراتر از جاده‌ها و دنیای خودروها نیز احساس می‌شود. برای نمونه، دستیار هوش مصنوعی پرسر و صدای Muse در متا نگرانی‌های فراوانی درباره دسترسی ایجنت‌های هوش مصنوعی به داده‌های شخصی ایجاد کرده است؛ چراکه این ایجنت‌ها به‌سادگی می‌توانند اطلاعات حساسی را برملا کنند که کاربران هرگز قصد اشتراک‌گذاری آن‌ها را نداشته‌اند.

وضعیت کنونی: خودروسازانی مانند جنرال موتورز، فورد، Rivian، مرسدس بنز، BMW و سایر تولیدکنندگان در حال رونمایی از دستیارهای هوش مصنوعی پیشرفته‌تر و توانمندتری هستند.

• دستیار هوش مصنوعی جدید OnStar متعلق به جنرال موتورز به رانندگان اجازه می‌دهد به‌صورت کاملاً طبیعی با خودروی خود گفتگو کنند، بخش‌های مختلف را تحت کنترل بگیرند، وضعیت سلامت فنی خودرو را بسنجند و حتی برنامه‌های خانوادگی مانند زمان سوار کردن فرزندان را هماهنگ سازند.
• شرکت Rivian گامی فراتر گذاشته و روی ارتقای بهره‌وری فردی تمرکز کرده است؛ دستیار هوش مصنوعی این شرکت می‌تواند جلسات کاری را دوباره زمان‌بندی کند و مسیر رسیدن به قرارها را بیابد. هم‌چنین یک قابلیت حافظه اختیاری در آن تعبیه شده که مقصدهای مورد علاقه، رستوران‌های محبوب و عادت‌های روزمره راننده را یاد می‌گیرد.

هرچه شناخت این سامانه‌ها از رانندگان عمیق‌تر شود، عملکردشان کارآمدتر خواهد شد؛ با این حال، افشای ناخواسته همین داده‌ها می‌تواند خسارت‌ها و پیامدهای به‌مراتب سنگین‌تری به بار آورد.

نقطه اصطکاک و چالش‌ها: خودروسازان تا همین امروز هم با دست‌اندازهای جدی در این مسیر برخورد کرده‌اند.

• جنرال موتورز به‌تازگی موافقت کرد برای حل‌وفصل اتهامات مربوط به اشتراک‌گذاری غیرقانونی داده‌های رفتاری و مکانی رانندگان با دلالان داده (که سپس آن‌ها را در اختیار شرکت‌های بیمه قرار داده بودند)، مبلغ ۲۲۰ میلیون دلار بپردازد.
• در همین حال، پرونده‌های شکایت گروهی مصرف‌کنندگان علیه جنرال موتورز پیرامون سوءاستفاده از داده‌های رانندگی همچنان در جریان است.

این مسئله فقط به جنرال موتورز محدود نمی‌شود. پژوهشگران دانشگاه نورت‌ایسترن با همکاری سازمان Consumer Reports دریافتند که از میان ۲۱ خودروی بررسی‌شده، ۱۹ مدل از طریق شبکه وای‌فای به سرورهای شخص ثالث متصل می‌شدند، هرچند به‌طور دقیق مشخص نبود چه داده‌هایی میان آن‌ها ردوبدل شده است.

• این پژوهش هم‌چنین نشان داد بسیاری از اپلیکیشن‌های مکمل خودرو، اطلاعات حساسی از جمله شناسه خودرو، نشانی ایمیل، شماره تلفن یا موقعیت دقیق مکانی کاربران را در اختیار شرکت‌های تبلیغاتی و ردیابی قرار می‌دهند.

رویکرد تازه صنعت: برخی از خودروسازان گام‌هایی برداشته‌اند تا به مشتریان اطمینان دهند اطلاعات شخصی‌شان در امنیت کامل قرار دارد.

• جنرال موتورز با ساده‌سازی بیانیه‌های حریم خصوصی خود و افزودن کنترل‌های جدید روی اشتراک‌گذاری داده‌ها، متعهد شده است که اطلاعات هویتی و قابل رهگیری خودروها را به شرکت‌های متفرقه نفروشد.
• برای نمونه، مایکل والستروم، مدیر اجرایی محصولات نرم‌افزاری جنرال موتورز، توضیح داد که دستیار هوش مصنوعی جدید OnStar بیشتر دستورهای صوتی را به‌صورت محلی درون خودرو پردازش می‌کند و آن‌ها را به فضای ابری نمی‌فرستد.
• درخواست‌های پیچیده‌تر نیز توسط نسخه‌ای اختصاصی از مدل هوش مصنوعی Gemini گوگل که تحت کنترل جنرال موتورز است، مدیریت خواهند شد.

در همین حال، شرکت فورد نیز از «تعهدنامه حریم خصوصی» جدید خود رونمایی کرده است که بر شفافیت و کنترل راننده تأکید دارد؛ فورد نیز تعهد داده هرگز اطلاعات رانندگی مشتریان را به دلالان داده نفروشد.

• فورد اعلام کرده است که تلاش می‌کند حجم اطلاعات جمع‌آوری‌شده و اشتراک‌گذاری‌شده را به حداقل برساند، از سازوکارهایی مانند ناشناس‌سازی داده‌ها بهره ببرد و دوره‌های نظارتی منظمی روی شیوه‌های امنیتی پیمانکاران خود داشته باشد.

اما نیمه پنهان ماجرا: تدابیر امنیتی خودروسازان لزوماً به شرکت‌های فناوری و توسعه‌دهندگان اپلیکیشن‌هایی که سرویس‌هایشان با خودرو یکپارچه شده گسترش پیدا نمی‌کند؛ دقیقاً همان مواردی که در بررسی دانشگاه نورت‌ایسترن مشخص شد.

• کریستین جونز، مدیر ارشد حریم خصوصی فورد، تصدیق کرد که این تعهدنامه جدید تغییری در رویه‌های بنیادین داده‌های این شرکت ایجاد نمی‌کند؛ او صراحتاً بیان کرد: «ما صرفاً رویکرد و سیاست‌های خود را به‌شکلی شفاف و سرراست به مردم توضیح می‌دهیم.»

جمع‌بندی: هوش مصنوعی نویدبخش خودروهایی کارآمدتر و همراهانی هوشمندتر از همیشه است، اما هرچه اطلاعات خصوصی‌تری را به این ماشین‌ها بسپاریم، خطرات و پیامدهای نقض حریم خصوصی نیز سنگین‌تر و ملموس‌تر خواهند شد.