فرصت طلایی شهرهای کوچک در تب داغ هوش مصنوعی: دیتاسنترها سر کیسه را شل می‌کنند!

مردم این روز‌ها واقعاً دلِ خوشی از دیتاسنترهای هوش مصنوعی ندارند. یک نظرسنجی جدید نشان می‌دهد که دو سوم آمریکایی‌ها اصلاً دوست ندارند سروکله این غول‌های پرمصرف در همسایگی‌شان پیدا شود. مخالفت‌ها آن‌قدر بالا گرفته که از نیویورک تا تگزاس، احداث دیتاسنترهای جدید موقتاً متوقف شده است. حتی چهره‌های مشهوری مثل ایلان ماسک پیشنهاد داده‌اند که دیتاسنترها را به فضا بفرستیم؛ ایده‌ای که هرچند شدنی است، اما دردسری فوق‌العاده پرهزینه به حساب می‌آید.

با این حال، شهرها و مناطقی که همچنان به میزبانی از این مراکز چراغ سبز نشان می‌دهند، اگر برگ برنده‌شان را درست بازی کنند، به درآمد و بودجه‌ای دندان‌گیر و تاریخی خواهند رسید.

شیرین کردن معامله با امتیازهای ویژه

ابزاری که این کار را ممکن می‌کند «توافق‌نامه منافع اجتماعی» (CBA) نام دارد؛ قراردادی مذاکره‌شده که بخشی از منافع اقتصادی پروژه را مستقیماً به جامعه میزبان برمی‌گرداند.

به گفته لورن کیلر، استاد دانشگاه ایالتی آریزونا که در زمینه سیاست‌های نوآوری پژوهش می‌کند، توافق‌نامه‌های منافع اجتماعی سال‌هاست در پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر به کار می‌روند و حتی در دولت بایدن به بخش الزامی دریافت بودجه‌های کلان وزارت انرژی تبدیل شدند. با این وجود، دیتاسنترها تا همین اواخر بدون چنین توافق‌هایی ساخته می‌شدند؛ تا زمانی که رشد سرسام‌آور این صنعت بالاخره با دیوار سخت مخالفت‌های مردمی روبه‌رو شد.

کیلر در این باره می‌گوید: «شرکت‌ها دچار نوعی بحران هویت شده‌اند.» شرکت‌های مالک دیتاسنتر قبلاً خودشان را مهره‌های مثبتی می‌دیدند که به رشد و توسعه اقتصادی کمک می‌کنند، اما حالا در چشم مردم محلی تبدیل به شخصیت‌های منفی داستان شده‌اند. آن‌ها دیگر مثل گذشته با آغوش باز پذیرفته نمی‌شوند و برای گرفتن مجوز ساخت‌وساز، باید امتیازهای ملموسی به مردم بدهند.

همین حالا هم ردپای این فشارها در چند قرارداد تازه به چشم می‌خورد. در شهر نیو آلبانی ایالت اوهایو، معافیت مالیاتی یک مجتمع بزرگ مشروط به تأمین مالی یک باغ گیاه‌شناسی محلی، حمایت از برنامه‌های آموزشی STEM و پرداخت ۲۰۰ هزار دلار کمک به مرکز جدید اجتماعات شهر شد. در شهرستان هنریکو ایالت ویرجینیا نیز مسئولان محلی ۶۰ میلیون دلار از درآمدهای حاصل از دیتاسنترها را به صندوق مسکن ارزان‌قیمت اختصاص دادند تا طی پنج سال به ساخت ۷۵۰ خانه جدید کمک کند.

شاید این رقم‌ها برای شهرهای کوچک پول قابل‌توجهی باشد، اما در مقایسه با آنچه آری ماتوسیاک، مدیرعامل اندیشکده غیرانتفاعی Rewiring America مطرح می‌کند، بسیار ناچیز به نظر می‌رسد.

ماتوسیاک می‌گوید: «فرصت واقعی این است که ماجرا را فراتر از یک توافق‌نامه ساده ببینیم؛ باید فکر کنیم که اصلاً چطور می‌خواهیم برق این دیتاسنترها را تأمین کنیم و چطور می‌توانیم خانه‌های مردم را به بخشی از زیرساخت تأمین انرژی تبدیل نماییم.»

این یک معامله برد-برد و تمیز است: این دیتاسنترها به حجم عظیمی از برق نیاز دارند، پس چرا غول‌های فناوری به جای احداث نیروگاه‌های اختصاصی غول‌پیکر، هزینه نصب پنل‌های خورشیدی، باتری‌های ذخیره‌ساز و پمپ‌های حرارتی مدرن را روی بام خانه‌های همان محله نپردازند؟ این سرمایه‌گذاری نه‌تنها بار شبکه برق سراسری را سبک می‌کند، بلکه امکانات پیشرفته‌ای در اختیار خانواده‌ها می‌گذارد و قبض برق آن‌ها را حسابی کاهش می‌دهد. البته نکته کار اینجاست که مدیریت چنین طرحی بسیار پیچیده‌تر از نوشتن یک چک برای صندوق شهرداری است.

همان‌طور که ماتوسیاک توضیح می‌دهد، ساخت یک دیتاسنتر ۲۰۰ مگاواتی — که این روز‌ها اندازه‌ای کاملاً معمولی است — به معنای صرف هزینه‌ای نزدیک به نیم میلیارد دلار فقط برای تأمین برق است. اگر همین مبلغ میان خانه‌های مسکونی توزیع شود تا معادل همان میزان برق را از طریق پنل‌های خورشیدی پشت‌بامی و باتری تولید کنند، می‌توان تجهیزات مصرف انرژی نزدیک به ۵۰ هزار خانه را به سطح روز دنیا ارتقا داد. ماتوسیاک این رقم هنگفت را با توافق‌های فعلی مقایسه می‌کند که در بهترین حالت شاید به ۵۰ میلیون دلار و گاهی حتی زیر ۱۰ میلیون دلار برسد.

ماتوسیاک تأکید می‌کند: «حرف ما خیلی ساده است؛ به جای این چک‌های ۱۰ میلیون دلاری، بیایید همان سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیون دلاری واقعی را وسط بگذارید!»

وقتی پای قانون به میدان باز می‌شود

حالا قانون‌گذاران ایالتی دست‌به‌کار شده‌اند تا به جای رها کردن شهرهای کوچک در مذاکرات نابرابر، این محاسبات را تبدیل به قانون کنند. فرماندار نیوجرسی اخیراً لایحه‌ای را امضا کرد که دیتاسنترهای بزرگ را موظف می‌کند هزینه سنگینی را که به شبکه برق تحمیل می‌کنند بپردازند و در عین حال برنامه‌ای طراحی کرده تا بتوانند هزینه طرح‌های کاهش مصرف انرژی در سایر بخش‌ها، از جمله منابع انرژی توزیع‌شده را متقبل شوند.

ایالت نیویورک نیز اقدام مشابهی انجام داد؛ فرماندار این ایالت با صدور یک فرمان اجرایی، توسعه دیتاسنترها را تا یک سال متوقف کرد تا نهادهای نظارتی امکان اجباری کردن سرمایه‌گذاری‌های مشابه در حوزه انرژی‌های پاک و باتری‌های ذخیره‌ساز را بررسی کنند.

جالب اینجاست که فناوری پشت این ایده‌ها اصلاً آزمایشی نیست. هم‌اکنون نیروگاه‌های مجازی متعددی با اتصال باتری‌های خانگی، ترموستات‌های هوشمند و پنل‌های خورشیدی در سراسر آمریکا فعال هستند و سال‌ها داده‌های عملکردی موفق در کارنامه دارند.

با وجود همه این پتانسیل‌ها، هنوز هیچ‌کدام از توافق‌های بسته شده دقیقاً مطابق دیدگاه ماتوسیاک پیش نرفته است. لورن شویسبرگ، پژوهشگر ارشد اندیشکده RMI، اشاره می‌کند که مبالغ حاصل از قراردادهای اولیه همچنان به جیب شرکت‌های توزیع برق محلی می‌رود تا شبکه خود را توسعه دهند، نه اینکه مستقیماً به دست مالکان خانه‌ها برسد.

شویسبرگ می‌گوید: «تا امروز هیچ موردی نداشته‌ایم که در آن نماینده شرکت دیتاسنتر درِ خانه مردم را بزند و به آن‌ها پمپ حرارتی یا پنل خورشیدی رایگان تقدیم کند!»

در نهایت، هنوز مشخص نیست که آیا این پول‌پاشی‌ها گره از کار صنعت هوش مصنوعی باز می‌کند یا نه. آمار‌ها نشان می‌دهد حتی با بیش‌تر شدن این قراردادهای مالی، مخالفت عمومی مردم با احداث دیتاسنترها همچنان در حال افزایش است؛ موضوعی که ثابت می‌کند پول به تنهایی نمی‌تواند بحران بی‌اعتمادی را حل کند.

شویسبرگ در پایان خاطرنشان می‌کند: «نظرسنجی‌ها کماکان حاکی از رشد نارضایتی‌ها است. این نوع امتیازهای مالی هنوز نتوانسته‌اند ورق را برگردانند و مردم را برای میزبانی از این زیرساخت‌های غول‌پیکر در محله‌شان مشتاق کنند.»