برنامه تبلیغاتی جدید صنعت مراکز داده برای فرار از انتقادها: اردوی علمی کودکان در قلب غول‌های پردازشی

سازمان غیرانتفاعی «7x24 Exchange International» در تلاش است مراکز داده را بهعنوان زیرساختهایی «حیاتی» تبلیغ کند. بهعنوان بخشی از این اقدامات، این گروه یک داستان کودکانه با عنوان «مرکز داده چیست؟» را پیشنهاد می‌کند؛ داستانی درباره یک رودک عسل‌خوار به نام «هانی» که همراه با یکی از کارکنان مرکز داده به نام «الیور»، در این تأسیسات به گشت‌وگذار می‌پردازد. الیور برای او توضیح می‌دهد که وظیفه کارکنان مراکز داده این است که مطمئن شوند «خدمات پشتیبانی‌شده توسط مراکز داده» در هر ساعتی از شبانه‌روز، در دسترس همگان قرار دارد.

هانی در بخشی از داستان می‌پرسد: «درست مثل وقت‌هایی که مادرم آخر شب اینترنتی خرید می‌کند تا پدرم که خواب است متوجه نشود؟»

این کتاب داستان تنها نمونه‌ای از یک الگوی فراگیرتر در صنعت مراکز داده به شمار می‌آید. شرکت‌ها و گروه‌های ذینفع، در کنار لابی‌گری، برنامه‌های اشتغال‌زایی و معافیت‌های مالیاتی، این‌بار رویکرد خلاقانه‌تری را در پیش گرفته‌اند: جذب نسل جوان و کودکان. با بالا گرفتن اعتراض‌ها نسبت به توسعه بی‌وقفه مراکز داده و ساخت پردیس‌های غول‌پیکر و پرمصرف، فعالان این حوزه ظاهراً در پی برقراری ارتباط ملایم‌تری با جوامع محلی هستند؛ تاکتیکی که پیش‌تر صنایع بدنام دیگر نیز برای بهبود وجهه عمومی خود آزموده بودند.

الکس مولنار، استاد پژوهشگر دانشگاه کلرادو بولدر و مدیر مرکز ملی سیاست‌گذاری آموزشی، توضیح می‌دهد که بیش از یک قرن است صنایعی که با بحران تصویر عمومی مواجهند — نظیر فست‌فود، دخانیات، نفت و گاز — پیام‌های تبلیغاتی خود را مستقیماً وارد مدارس می‌کنند.

مولنار می‌گوید: «دلیل بسیار بزرگ ورود شرکت‌ها به مدارس، خیلی ساده پروپاگاندای شرکتی است؛ نه لزوماً برای فروش یک محصول، بلکه برای اینکه داستان دلخواه خودشان را برای بچه‌ها روایت کنند.»

در ماه مه، شاخه پوتوماک انجمن مدیریت عملیات کامپیوتری (AFCOM) که یک نهاد صنفی برای صنعت مراکز داده است، حامی مالی توزیع بسته‌های ساخت پرچم به مناسبت روز یادبود شد؛ بسته‌هایی که بین ۳٬۱۰۰ دانش‌آموز کلاس اول در ۳۷ مدرسه منطقه لاودن ایالت ویرجینیا — موسوم به کوچه مراکز داده (Data Center Alley) — پخش شد. در کنار بسته‌های ساخت پرچم، کارت‌هایی حاوی آمار و اطلاعات درباره «تأثیر مثبت» صنعت مراکز داده بر اقتصاد محلی نیز به کودکان داده شد.

سازمان 7x24 Exchange علاوه بر انتشار داستان‌های خوش‌آب‌ورنگ، طراح اصلی مناسبتی موسوم به «روز جهانی مرکز داده» نیز هست؛ رویدادی که به ادعای آن‌ها «با هدف ارتقای آگاهی پیرامون صنعت مراکز داده و الهام‌بخشی به نسل بعدی استعدادها» برنامه‌ریزی شده است.

این سازمان غیرانتفاعی افراد را ترغیب می‌کند تا این مناسبت را به مدیران مدارس معرفی کنند. برای دبیرستان‌های مشارکت‌کننده، یک جدول کلمات متقاطع ویژه و اطلاعاتی درباره برنامه‌های آموزشی مراکز داده تدارک دیده شده است. برای مدارس ابتدایی نیز برگه‌های نقاشی و رنگ‌آمیزی با محوریت مراکز داده، دستورالعمل یک پروژه علمی مرتبط با تبخیر و فعالیت‌های چاپی مانند «نقاشی ابری از کلود بکشید» و «یک ابرقهرمان داده ترسیم کنید» ارائه می‌شود. همچنین چندین کتاب داستان برای خوانندگان خردسال تبلیغ می‌شود؛ از جمله داستانی که در آن دو خواهر از یک مرکز داده دیدن می‌کنند و با روباتی به نام JB آشنا می‌شوند، یا کتابی درباره دو برادر که با ورود به یک «دنیای دیجیتال پرشور»، اینترنت را نجات می‌دهند. اثر دیگری به نام «محموله گرانبهای پولی پکت» نیز ماجرای مادری را به تصویر می‌کشد که ساختار مراکز داده را به دخترش آموزش می‌دهد.

سازمان 7x24 Exchange در سال جاری دست‌کم در ۶ رویداد ویژه دانش‌آموزان مقاطع پیش‌دبستانی تا سال آخر دبیرستان در سراسر آمریکا حضور یافته یا آن‌ها را سازماندهی کرده است. در مینیسوتا، این سازمان دانش‌آموزان دبیرستان فریدلی را به اردویی در تأسیسات تولید برق دیزلی کامینز برد تا با «ژنراتورهایی که برق مراکز داده را در سراسر جهان تأمین می‌کنند» آشنا شوند. (مسئولان 7x24 Exchange، کامینز و دبیرستان فریدلی به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخی ندادند.)

این سازمان تنها نهادی نیست که از فعالیت‌های دانش‌آموزی حامی مراکز داده پشتیبانی می‌کند. بررسی پست‌های شبکه‌های اجتماعی و وبلاگ‌های عمومی نشان می‌دهد که از آغاز سال ۲۰۲۵ تاکنون، دست‌کم ۱۱ شرکت و گروه صنفی، میزبان اردوهای دانش‌آموزی در مراکز داده محلی خود بوده‌اند.

شرکت سبی (Sabey) که اداره هفت مرکز داده را در ایالات متحده بر عهده دارد، چندین اردوی علمی برای دانش‌آموزان دبیرستانی در ایالت واشینگتن برگزار کرده است؛ از جمله اردویی در ماه مه برای دانش‌آموزان دبیرستان ایستمونت، اردویی در ژانویه برای دانش‌آموزان منطقه آموزشی منسون و برنامه‌ای دیگر در اکتبر گذشته برای محصلان دبیرستان کوئینسی.

منطقه آموزشی منسون این اردو را در یک پست وبلاگی بازتاب داد؛ تصویری از بزرگسالان و دانش‌آموزان در یک اتاق کنفرانس که البته برچسب «محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی» داشت و اندام‌های برخی افراد در تصویر ناقص ثبت شده بود! در این وبلاگ آمده است که دانش‌آموزان با «نقش مراکز داده در ذخیره‌سازی، پردازش و حفاظت از داده‌ها» و «طیف گسترده فرصت‌های شغلی» در این صنعت آشنا شدند.

جسیکا بلانکاس، هماهنگ‌کننده ارتباطات منطقه آموزشی کوئینسی، توضیح می‌دهد که این منطقه «سال‌هاست اردوهای بازدید از مراکز داده» را در تأسیسات شرکت‌هایی همچون مایکروسافت، ونتیج، یاهو و سبی برگزار می‌کند. او شرکت سبی را شریک «دیرینه» منطقه آموزشی معرفی کرد و به اقدامات مستمر آن نظیر اعزام «سخنرانان مدعو»، برگزاری «مصاحبه‌های شبیه‌سازی‌شده» و ارائه «فرصت‌های کارآموزی» اشاره نمود.

بلانکاس می‌افزاید که این منطقه آموزشی «اردوهای ویژه‌ای برای دختران دانش‌آموز جهت بازدید از سبی» و همچنین تورهایی برای دانش‌آموزانی که قصد ورود به رشته‌های تخصصی مانند ساخت‌وساز یا مهندسی دارند ترتیب داده است. (منطقه آموزشی منسون و شرکت سبی به درخواست‌ها برای ارائه نظر پاسخی ندادند.)

در همین حال، شرکت آمازون در فوریه گذشته میزبان یک اردوی دانش‌آموزی در «مرکز مهارت‌ها» (Skills Center) خود در آرلینگتون ایالت ویرجینیا بود؛ فضایی رایگان برای هر فردی که «درباره رایانش ابری و فرصت‌های شغلی آینده کنجکاو است». اگرچه حضور برای تمام دبیرستان‌های منطقه شهری واشینگتن آزاد بود، دبیرستان جکسون-رید تنها مدرسه‌ای بود که در آن شرکت کرد.

مولنار می‌گوید متوجه نمی‌شود این برنامه‌ها چه فایده‌ای برای کودکان دارد: «چرا باید یک دانش‌آموز کلاس سوم به مرکز داده علاقه‌مند باشد؟»

او می‌افزاید: «در آنجا کیلومترها از خسته‌کننده‌ترین چیزهای قابل‌تصور را می‌بینید؛ ردیف‌هایی بی‌پایان از سرورها که حجم عظیمی از گرما تولید می‌کنند. همچنین سر و صدای بسیار زیادی خواهید شنید و آدم‌های زیادی هم نخواهید دید، چراکه پس از پایان ساخت، افراد چندانی در این مراکز کار نمی‌کنند.»

تلاش شرکت‌ها برای جلب حس نوع‌خواهی و همدلی عمومی از طریق برنامه‌های عام‌المنفعه امری رایج است؛ اما در شرایطی که شرکت‌های فناوری با موج گسترده‌ای از مخالفت‌ها علیه مراکز داده روبه‌رو هستند، این اردوها در فضایی به‌شدت متشنج برگزار می‌شوند.

نظرسنجی مؤسسه پیو (Pew Research) که در تابستان انجام شد، نشان داد حدود نیمی از ۱۰٬۰۰۰ شهروند آمریکاییِ موردمطالعه، مراکز داده را برای محیط‌زیست و کیفیت زندگی «غالباً زیان‌بار» می‌دانند. در سراسر آمریکا، گروه‌هایی با دیدگاه‌های فکری گوناگون علیه احداث این مراکز دست به اعتراض زده‌اند. در برخی مناطق، این حس منفی به دلیل نزدیکی این پروژه‌ها به مدارس محلی شدت یافته است.

توزیع اقلام آموزشی و برگزاری اردوهای علمی، از راهکارهایی است که صنایع برای حفظ «مجوز اجتماعی» فعالیت در یک جامعه به کار می‌گیرند. بخش مراکز داده از بسیاری جهات در حال پیاده‌سازی همان الگوهایی است که دیگر صنایع برای جلب اعتماد کودکان و والدینشان به کار بسته‌اند. پیش از این، صنعت نفت و گاز حامی مالی پروژه‌های پژوهشی دانشگاهی و برنامه‌های آموزش علوم پایه و مهندسی (STEM) در مدارس شده بود. دنیای فناوری نیز به‌طور مشابه، بودجه برنامه‌های STEM را تأمین کرده، برای آموزش برنامه‌نویسی در مدارس کوشیده و برای به رسمیت شناختن علوم کامپیوتر به‌عنوان یک واحد درسی رسمی لابی کرده است.

شرکت‌های سوخت فسیلی همچنین میلیون‌ها دلار صرف توسعه محتوای درسی مدارس با رویکرد حمایت از صنعت نفت کرده‌اند؛ به‌ویژه در ایالت‌هایی مانند اوکلاهما و تگزاس.

مولنار باور دارد که نباید اجازه اعمال چنین نفوذی به شرکت‌ها داده شود، چراکه کودکان «در موقعیتی کاملاً بی‌پناه و بدون قدرت» قرار دارند. او تأکید می‌کند که دانش‌آموزان «باید مورد محافظت» مناطق آموزشی و جوامع محلی قرار گیرند.

مولنار می‌افزاید: «من به‌عنوان یک فرد بالغ، به منابع اطلاعاتی جایگزین دسترسی دارم و از توانایی تفکر انتقادی برای ارزیابی شنیده‌ها و قضاوت درباره آن‌ها برخوردارم؛ اما کودکان هیچ‌یک از این قابلیت‌ها را ندارند.»

حواشی ابزارهای متکی به سرورها؛ ماجرای دستیار هوش مصنوعی متا

شاید مراکز داده برای دانش‌آموزان سرگرم‌کننده جلوه داده شوند، اما برخی محصولاتی که روی سرورهای آن‌ها میزبانی می‌شوند قطعاً مناسب کودکان نیستند. شرکت متا هنگامی که از «میوز» (Muse) پرده برداشت، آن را یک ایجنت هوش مصنوعی جذاب برای عموم کاربران معرفی کرد؛ اما بررسی‌های رسانه‌ای به‌تازگی نشان داده است که این هوش مصنوعی جنبه‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای دارد و در مواجهه با پرسش‌ها و پیام‌های غیرمتعارف، پاسخ‌هایی همراه‌کننده و صریح ارائه می‌دهد. انتشار گزارش این تعاملات، واکنش تند حامیان حقوق مصرف‌کنندگان را به دنبال داشت که نسبت به رفتارهای نامناسب این ابزار هشدار دادند.

شرکت متا در واکنش اعلام کرد که این سازوکار بخشی از برنامه طراحی بوده است. سخنگوی این شرکت توضیح داد که «میوز برنامه‌ای ویژه افراد بالای ۱۸ سال است که در صورت تمایل، به آن‌ها اجازه می‌دهد در یک ماشین مجازی کاملاً خصوصی و ایمن به گفت‌وگوهای ویژه بزرگسالان بپردازند».

مروری بر سایر رویدادهای مهم پیرامون مراکز داده

• تأثیر مراکز داده بر رقابت‌های سیاسی ایالت مین: مناظره انتخاباتی میان سوزان کالینز، سناتور جمهوری‌خواه و تروی جکسون، رقیب دموکرات او، با فریادهای یک معترض درباره آثار مخرب زیست‌محیطی مراکز داده مختل شد. کالینز تلاش کرد با موضع‌گیری علیه مراکز داده از این فرصت بهره‌برداری کند، هرچند گزارش‌های مالی او شواهد دیگری را نشان می‌دهند.
• نوسانات سنگین ارزش اوراق قرضه کورویو (CoreWeave): شرکت کورویو هفته پرتنشی را پشت سر گذاشت؛ اوراق قرضه‌ای که این شرکت برای تأمین مالی مراکز داده خود می‌فروشد با موج شدید فروش و افت قیمت سهام روبه‌رو شد. هرچند بازار در پایان هفته اندکی بهبود یافت، اما این رویداد بازتابی از نگرانی روزافزون سرمایه‌گذاران درباره توسعه بی‌قاعده مراکز داده است. بلومبرگ گزارش داد که هم‌بنیان‌گذاران کورویو از زمان عرضه عمومی سهام این شرکت، حدود ۳٫۳ میلیارد دلار از سهام خود را فروخته‌اند.
• لغو پروژه ۳ میلیارد دلاری در ماساچوست: بر اساس گزارش رسانه‌ها، هیئت برنامه‌ریزی شهر وستفیلد در ایالت ماساچوست، پروژه ساخت یک مرکز داده ۳ میلیارد دلاری را متوقف کرد. این هیئت، شرکت توسعه‌دهنده سرویستار (Servistar) را به دلیل رعایت نکردن ضرب‌الاجل‌ها و کندی در پیشبرد پروژه مورد انتقاد شدید قرار داد.