پایان دوران رمانتیک ریاضیات؛ چرا پیشرفت‌های شگفت‌انگیز هوش مصنوعی ریاضیدان‌ها را نگران کرده است؟

معادله تأثیر هوش مصنوعی بر جامعه ریاضیدان‌ها، به مسئله‌ای دشوار و حل‌نشده تبدیل شده است.

ماه گذشته، اقدام شرکت اوپن‌ای‌آی در حل یکی از مسائل تاریخی و بسیار دشوار ریاضی، جرقه‌بخش بحثی گسترده درباره جایگاه واقعی هوش مصنوعی در علم ریاضی شد.

سم آلتمن این هفته تلاش کرد بر آتش اختلافات میان هوش مصنوعی و اهالی ریاضیات آب سردی بریزد. او ادعا کرد ریاضیدان‌ها در مواجهه با کاربرد هوش مصنوعی در این حوزه، تا حد زیادی از مرحله خشم عبور کرده و به مرحله پذیرش رسیده‌اند.

با این حال، این دیدگاه چندان با موضع چهره‌های سرشناس دنیای ریاضی همخوانی ندارد؛ متخصصانی که همچنان با احتیاط و تردید به استفاده از این فناوری نگاه می‌کنند.

ترنس تائو (Terence Tao)، استاد دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس (UCLA) و نابغه دنیای ریاضی، لزوماً نسبت به هوش مصنوعی بدبین نیست، اما تأکید می‌کند که «دوران رمانتیک» ریاضیات به پایان رسیده است.

او در ادامه افزود: «ما در حال ورود به دورانی هستیم که در آن کارهای هیجان‌انگیز و شگفت‌آور جدیدی امکان‌پذیر می‌شود، اما هم‌زمان برخی از ارزش‌ها و داشته‌ها نیز در حال از دست رفتن هستند.»

تحولات برق‌آسا و دگرگونی بنیادین ریاضیات توسط هوش مصنوعی کاملاً ملموس و چشمگیر است.

اوپن‌ای‌آی اندکی پس از انتشار راه‌حل خود برای معادلات ناویر-استوکس (Navier-Stokes)، بیش از ۷۰۰ مسئله ریاضی دیگر را نیز حل کرد و داده‌های آن را در گیت‌هاب به اشتراک گذاشت.

تریستان باک‌مستر (Tristan Buckmaster)، استاد ریاضی دانشگاه نیویورک، اظهار داشت که انتشار انبوه راه‌حل‌های اوپن‌ای‌آی برنامه‌های پژوهشی چندین‌ساله را به‌کلی از بین برد.

دستیابی به نقطه‌ای مشترک میان این دو دیدگاه، کاری به غایت دشوار به نظر می‌رسد.

واکنش‌ها به یک رویداد دانشجویی ریاضی مبتنی بر هوش مصنوعی در مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech)، نشان می‌دهد که برخی از ریاضیدان‌ها این تهدید را تا چه اندازه جدی تلقی می‌کنند.

کایمان مورنو-ارل (Caiman Moreno-Earle)، دانشجوی رشته ریاضی در کلتک، در گفت‌وگویی گفت تماشای اینکه شرکت‌های هوش مصنوعی مسائل تاریخی و افسانه‌ای ریاضی را با چنین سرعتی حل می‌کنند، «بسیار دلسردکننده» بوده است.

همین موضوع باعث شد تا این دانشجوی ۱۹ ساله تصمیم به برگزاری یک ماراتن ریاضی (ماتاتون) بگیرد که در آن شرکت‌کنندگان اجازه استفاده از هوش مصنوعی را دارند. مورنو-ارل حتی توانست موافقت شرکت‌های آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی را برای اهدای توان پردازشی به ارزش ۱ میلیون دلار از سوی هر کدام جلب کند.

اما دیری نپایید که موج انتقادها آغاز شد.

نامه‌ای اعتراضی با بیش از ۷۰۰ امضا اعلام کرد که این رویداد «احتمالاً پیامدهای مخربی برای جامعه ریاضیات در پی خواهد داشت».

سرانجام اوپن‌ای‌آی از این مسابقه کناره‌گیری کرد، اما رویداد کماکان طبق برنامه برگزار می‌شود. مورنو-ارل تأکید می‌کند هدف از این مسابقه نه جنجال‌آفرینی، بلکه تضمین جایگاه و نقش انسان در ریاضیات عصر هوش مصنوعی بوده است.

برخی استدلال می‌کنند که ریاضیدان‌ها باید خود را با تحولات زمانه و ابزارهای نوین وفق دهند؛ همان‌طور که با اختراع ماشین‌حساب، اصرار و پافشاری بر استفاده از خط‌کش محاسبه دیگر هیچ توجیهی نداشت.

با این همه، شیوه دگرگون ساختن این رشته توسط هوش مصنوعی نیز انتقادهای فراوانی برانگیخته است. راه‌حل‌های ارائه‌شده از سوی هوش مصنوعی همیشه تمیز، سرراست و شفاف نیستند و ریاضیدان‌ها ناچارند گام‌به‌گام به عقب برگردند و درستی محاسبات را راستی‌آزمایی کنند.

از سوی دیگر، تردیدهای جدی درباره نحوه رسیدن هوش مصنوعی به این پاسخ‌ها وجود دارد. از آنجا که برخی از ریاضیدان‌ها برای ایده‌پردازی با مدل‌های هوش مصنوعی مشورت می‌کنند، گمانه‌زنی‌هایی مطرح شده مبنی بر اینکه این مدل‌ها با بهره‌گیری از ایده‌های اولیه خود دانشمندان، پیش از آنها به راه‌حل نهایی دست پیدا می‌کنند.