برخلاف پیش‌بینی‌ها؛ داده‌های بازار کار نشان می‌دهند هوش مصنوعی هنوز اشتغال فارغ‌التحصیلان را تهدید نکرده است

ماه گذشته نتایج مطالعه‌ای از دانشگاه Stanford منتشر شد که نشان می‌داد اشتغال در سطح پایه در مشاغل به‌اصطلاح «متأثر از هوش مصنوعی» به شکل محسوسی از سایر حوزه‌ها عقب افتاده است. اکنون مقاله پژوهشی تازه‌ای از سوی اقتصاددانان موسسه تحقیقاتی CESifo مونیخ به نتیجه‌ای کاملاً متضاد رسیده و به‌صراحت تأکید می‌کند که «هیچ شواهدی از تعدیل نیرو یا کاهش چشمگیر و گسترده در استخدام فارغ‌التحصیلان جدید دانشگاهی، چه در سطوح مطلق و چه نسبی، وجود ندارد».

در این مقاله با عنوان «اثرات اولیه هوش مصنوعی بر اشتغال فارغ‌التحصیلان جدید دانشگاهی»، رابرت فرلی (Robert Fairlie) و جین وو (Jane Wu) توضیح می‌دهند که تمرکز روی فارغ‌التحصیلان جدید به این دلیل انتخاب شد که تغییر در تقاضای نیروی کار معمولاً ابتدا در قالب افت جذب نیروی جدید آشکار می‌شود. به باور آن‌ها، با پیشرفت هوش مصنوعی تا حدی که دست‌کم بتواند وظایف استاندارد را در مشاغل اداری سطح پایه انجام دهد، شرکت‌ها ممکن است به‌جای اخراج نیروهای باتجربه و باسابقه، استخدام افراد جدید را برای جایگاه‌های شغلی ساده‌تر کاهش دهند.

دلایلی وجود داشت که نشان می‌داد فارغ‌التحصیلان جویای کار در سال ۲۰۲۶ ممکن است نسبت به فارغ‌التحصیلان یک یا دو سال قبل بیشتر با خطر جایگزینی توسط هوش مصنوعی مواجه باشند. پژوهشگران CESifo به جهش آماری شرکت‌هایی اشاره می‌کنند که بر اساس نظرسنجی اداره آمار، «بخش عمده‌ای از وظایف کارکنان را با هوش مصنوعی جایگزین کرده‌اند»؛ افزون بر این، در ۱۲ ماه گذشته هزینه‌های اختصاص‌یافته به هوش مصنوعی به ازای هر کارمند و حجم استفاده از توکن‌های ChatGPT Enterprise رشد چشمگیری داشته است.

برخی چهره‌های نام‌آشنای صنعت نیز سال جاری را نقطه‌ای می‌دانستند که هوش مصنوعی سرانجام توان لازم برای تصاحب مشاغل فارغ‌التحصیلان را به دست آورده است. مارک اندریسن (Marc Andreessen)، سرمایه‌گذار خطرپذیر، اوایل امسال اظهار داشت: «هوش مصنوعی تا دسامبر ۲۰۲۵ واقعاً برای انجام کارهایی که شرکت‌ها بابت آن‌ها نیرو تعدیل می‌کنند، به اندازه کافی توانا نبود». همچنین لری فینک (Larry Fink)، مدیرعامل BlackRock، در ماه مارس نگرانی خود را مطرح کرد و گفت: «سرعت تغییرات فناوری هوش مصنوعی این بیم را ایجاد می‌کند که با ورود فارغ‌التحصیلان امسال به بازار کار، حتی بدون رکود اقتصادی، شاهد بالاترین نرخ بیکاری چند سال اخیر در میان آن‌ها باشیم».

فعلاً خبری از بحران نیست

پژوهشگران موسسه CESifo برای سنجش درستی این نگرانی‌ها، به سراغ ریزداده‌های نظرسنجی جمعیت جاری (Current Population Survey) از اداره آمار ایالات متحده رفتند تا روند بیکاری فارغ‌التحصیلان جدید مقطع کارشناسی (افراد ۲۲ تا ۲۵ ساله‌ای که به دنبال مدارک بالاتر نرفته‌اند) را تحلیل کنند. از آنجا که نرخ بیکاری هم‌زمان با ورود دانش‌آموختگان تازه به بازار کار در فصل تابستان به شکل طبیعی افزایش می‌یابد، این پژوهشگران روند سال‌به‌سال و تغییرات فصلی را از سال ۲۰۲۲ بازخوانی کردند؛ سالی که هم اشتغال به دوران پیش از همه‌گیری بازگشت و هم برای نخستین بار از ChatGPT رونمایی شد.

در سطح پایه، نرخ بیکاری تابستان ۲۰۲۶ برای این دسته از فارغ‌التحصیلان جوان دانشگاهی ۷٫۳ درصد بود که کاملاً در بازه سال‌های گذشته (از ۶٫۳ درصد در سال ۲۰۲۲ تا ۷٫۸ درصد در سال ۲۰۲۴) قرار می‌گیرد. این آمار حتی پس از افزودن افرادی که در نظرسنجی اعلام کرده بودند خواستار کار هستند اما پیگیری فعالی برای یافتن آن نداشته‌اند (و بنابراین در آمار رسمی افراد بیکار قرار نمی‌گیرند)، وضعیت غیرعادی و متفاوتی نشان نداد.

پژوهشگران برای اطمینان از صحت و استحکام نتایج، آزمون‌های آماری دقیقی طراحی کردند و فارغ‌التحصیلان جدید دانشگاهی را هم با هم‌سالان فاقد مدرک دانشگاهی و هم با دانش‌آموختگان مسن‌تر (۳۰ تا ۴۹ سال) مقایسه کردند. آن‌ها همچنین مشاغل را بر پایه مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ درباره سازگاری هوش مصنوعی با جایگاه‌های کاری مختلف، بر اساس میزان «در معرض هوش مصنوعی بودن» تفکیک کردند.

تقریباً در تمامی این مقایسه‌ها، تفاوت معناداری از نظر آماری در روندهای اشتغال گروه‌ها طی بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ دیده نشد. پژوهشگران در جمع‌بندی داده‌ها گزارش کردند که شواهد همگی یک واقعیت ثابت را نشان می‌دهند: نرخ بیکاری در تابستان ۲۰۲۶ میان فارغ‌التحصیلان جدید دانشگاهی نسبت به تابستان‌های سال‌های قبل در هیچ‌یک از گروه‌های مقایسه‌شده به شکل غیرعادی بالا نبوده است.

اما این تحلیل چگونه با نتایج متضاد مطالعه اخیر دانشگاه Stanford همخوانی دارد؟ گزارش استنفورد بر پایه داده‌های شرکت خدمات منابع انسانی ADP تدوین شده بود که هرچند بخش قابل‌توجهی از اقتصاد را پوشش می‌دهد، اما احتمال دارد برخی ابعاد گسترده‌تر نظرسنجی اداره آمار را نادیده بگیرد. همچنین داده‌های ADP بر عرضه کل مشاغل تمرکز دارند، در حالی که پژوهش حاضر تقاضای کل بازار را نیز مد نظر قرار می‌دهد؛ تقاضایی که در صورت انقباض در یک بخش به‌دلیل هوش مصنوعی، می‌تواند به‌سادگی به حوزه‌های دیگر معطوف شود.

پژوهشگران CESifo در پایان تأکید می‌کنند که داده‌های تابستان ۲۰۲۶ به‌عنوان «نخستین آزمون ملموس» نشان داد شتاب‌گیری به‌کارگیری هوش مصنوعی تا این لحظه لطمه‌ای به اشتغال جوانان نزده است. البته این روند ضامن شرایط آینده نخواهد بود؛ محققان هشدار می‌دهند که در صورت عمیق‌تر شدن نفوذ هوش مصنوعی در محیط‌های کاری، ممکن است دوره‌های فارغ‌التحصیلی سال ۲۰۲۷ به بعد با تأثیرات به‌مراتب بزرگ‌تری روبرو شوند و ارزیابی نهایی به پایش داده‌های سال‌های آتی نیازمند است.