واقعیتی که واشنگتن نمی‌خواهد بپذیرد؛ مدل‌های وزن‌باز چینی رقیب سرسخت هوش مصنوعی آمریکا شده‌اند

تقریباً هر شش ماه یک‌بار، رونمایی از یک مدل هوش مصنوعی چینی شوک تازه‌ای به بازار وارد می‌کند و جایگاه برتر آمریکا در این عرصه را زیر سؤال می‌برد. مدل Kimi K3 از شرکت Moonshot AI جدیدترین نمونه از این سناریوی تکراری است.

اوایل سال گذشته میلادی را به یاد بیاورید که انتشار مدل DeepSeek R1 چگونه بازارهای جهانی را تکان داد؟ جدیدترین دستاورد استارتاپ چینی Moonshot نیز با الگویی مشابه وارد میدان شده است؛ این مدل شاید به جز عملکرد درخشان در بنچمارک‌ها ویژگی شگفت‌انگیز دیگری نداشته باشد و با داشتن نزدیک به سه تریلیون پارامتر، استفاده از آن از توان و بودجه اغلب کسب‌وکارها خارج است.

اما برای شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک، اصل فناوری به اندازه خاستگاه ملی آن اهمیت ندارد. یک مدل چینی را همیشه می‌توان به‌عنوان تهدیدی علیه امنیت ملی مطرح کرد؛ موضوعی که داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، در گذشته نیز بارها بر آن پافشاری کرده است. ماه گذشته نیز این مدیر ارشد، شرکت علی‌بابا (یکی دیگر از توسعه‌دهندگان پرکار هوش مصنوعی در چین) را متهم کرد که با روشی موسوم به تقطیر (Distillation)، از خروجی‌های مدل Claude برای تقویت خانواده مدل‌های Qwen بهره برده است.

البته طرح چنین اتهاماتی از زبان کسی که شرکتش به‌تازگی برای حل‌وفصل پرونده سرقت میلیون‌ها کتاب دارای کپی‌رایت جهت آموزش Claude با پرداخت ۱٫۵ میلیارد دلار غرامت موافقت کرده، بسیار کنایه‌آمیز است؛ مصداق بارز ضرب‌المثل دیگ به دیگ می‌گوید رویت سیاه!

با تمام این اوصاف، نگرانی‌های پیرامون Kimi K3 تا حدی متفاوت به نظر می‌رسد. اندازه مدل نقشی کلیدی در این ماجرا دارد؛ Kimi K3 با ۲٫۸ تریلیون پارامتر، بزرگ‌ترین مدل وزن‌باز تاریخ محسوب می‌شود. این ابعاد عظیم بی‌گمان فرضیه پیشرو بودن (Frontier Model) این مدل را تثبیت می‌کند. تغییرات معماری جالبی نیز در K3 به چشم می‌خورد، اما شواهد نشان می‌دهد این تغییرات ارتباطی با فضاسازی‌های ضدچینیِ رایج این روزها ندارند.

اما بیایید از بنچمارک‌ها صحبت کنیم! این مسیر را پیش‌تر نیز با مدل‌های سری GLM شرکت Z.ai، سری MiniMax M، خانواده Qwen و البته دیپ‌سیک (DeepSeek) تجربه کرده‌ایم؛ مدلی تازه منتشر می‌شود و همراه با انبوهی از بنچمارک‌ها نشان می‌دهد که پابه‌پای بهترین محصولات اوپن‌ای‌آی، آنتروپیک و گوگل پیش می‌آید.

مدل Kimi K3 نیز دقیقاً همین مسیر آزموده‌شده را در پیش گرفته است. هفته گذشته، شرکت Moonshot در یک پست وبلاگی جامع، همراه با نمودارهای بنچمارک و دموهای متعدد از مدل جدیدش پرده برداشت. پیام این گزارش طبق معمول شفاف بود: علی‌رغم محدودیت‌های تجاری واشنگتن بر سر صادرات تراشه‌های پیشرفته آمریکایی، آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی چین آن‌چنانکه سم آلتمن و داریو آمودی تمایل دارند، از قافله عقب نمانده‌اند.

آنچه در این میان تغییر کرده، رویکرد دولت آمریکا در برابر مدل‌های مرز دانشی و پیشرو است. ظاهراً نگرانی‌ها پیرامون مدل GPT-5.6 به حدی جدی بود که انتشار آن با مداخله واشنگتن به تعویق افتاد و از طرف دیگر، مدل Claude Fable 5 نیز به دلیل بررسی‌های امنیتی مقامات دولتی، مدت کوتاهی پس از انتشار از دسترس خارج شد. در بررسی‌های پس از آن مشخص شد که هیولای پنهان در پس Fable 5، نه یک فاجعه هولناک لاوکرافتی بود و نه حتی در سطح شرور داستان‌های دیزنی! به گفته یکی از محققان، تمام ماجرا ناشی از شوک ناگهانی مقامات از پیشرفت مدل‌های مولد بود؛ اینکه هوش مصنوعی به چنان مهارتی دست یافته که کاربران فقط با نوشتن یک دستور کوتاه مثل «این کد را اصلاح کن»، نتیجه‌ای بی‌نقص تحویل می‌گیرند.

با این وجود، هرچند این توقف موقتی بود، اما عملاً به یک فرصت بازاریابی رایگان برای آنتروپیک تبدیل شد؛ شرکتی که همواره در تلاش است تا مدل‌های باز را به‌عنوان پدیده‌هایی ذاتاً خطرناک معرفی کند.

از این منظر، جنجال‌های مربوط به Fable 5 و تعویق انتشار GPT-5.6 به سلاحی تازه تبدیل شده است. اگر برترین مدل‌های آمریکایی توانسته‌اند چنین هراسی در دل دولت واشنگتن ایجاد کنند، چرا Kimi K3 چنین خطری نداشته باشد؟ هرچه باشد، اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک شرکت‌هایی آمریکایی هستند که کاخ سفید می‌تواند آن‌ها را با سیاست‌های خود همسو سازد؛ اما دسترسی به یک مدل پیشرو با وزن‌های باز که در چین متولد شده، داستانی کاملاً متفاوت است.

دولت ترامپ نیز ظاهراً متوجه این ماجرا شده است. طبق اخبار دریافتی، مقامات کاخ سفید درخواست‌های متعددی را برای مسدودسازی دسترسی به مدل‌های چینی دریافت کرده‌اند، هرچند هنوز اقدام عملی و رسمی در این باره انجام نداده‌اند.

فارغ از اینکه چه تصمیمی گرفته شود، گزارش‌های تازه نشان می‌دهند که سران ایالات متحده و چین اواخر سال جاری میلادی برای گفتگو درباره خطرات فزاینده هوش مصنوعی در دو کشور گرد هم خواهند آمد. در میانه یک رقابت تسلیحاتی هوش مصنوعی، برگزاری چنین نشستی کاملاً قابل پیش‌بینی بود.

شرکت‌های مدل‌ساز آمریکایی بدون تردید از اعمال محدودیت علیه مدل‌های چینی سود سرشاری خواهند برد. این ممنوعیت‌ها در پوشش امنیت ملی، سد محکمی در برابر جدی‌ترین رقبای خارجی آزمایشگاه‌های آمریکایی ایجاد می‌کند.

اما کاهش رقابت همواره یک بازنده قطعی دارد: شرکت‌ها و کاربران نهایی که ناچارند هزینه انحصار را بپردازند.

ایالات متحده برخلاف توسعه‌دهندگان چینی، تاکنون تمایلی به توسعه مدل‌های وزن‌باز در چنین مقیاس‌های عظیمی نشان نداده است. مدل تازه‌رونمایی‌شده Inkling از استارتاپ Thinking Machines Lab با ظرفیتی نزدیک به یک تریلیون پارامتر، بزرگ‌ترین نماینده مدل‌های وزن‌باز آمریکا به شمار می‌رود و پس از آن، مدل Nemotron 3 Ultra از شرکت انویدیا با ۵۵۰ میلیارد پارامتر قرار دارد.

هنوز معلوم نیست که آیا کاخ سفید فریب این بازی‌ها را می‌خورد و واکنش عجولانه‌ای را که داریو آمودی در پی آن است نشان می‌دهد یا خیر. اما اگر دولت ترامپ نمی‌خواهد شرکت‌های آمریکایی و به‌خصوص نهادهای طرف قرارداد با سازمان‌های دولتی از مدل‌های چینی استفاده کنند، راهکار آن بستن درها و کاستن از رقابت نیست؛ بلکه تنها پاسخ درست، تشویق رقابت بیشتر و ارائه گزینه‌های کارآمدتر است.