پلتفرم متن‌باز کدبرگ پروژه‌های تولیدشده با هوش مصنوعی و Vibe Coding را ممنوع کرد

توسعه‌دهندگانی که پروژه‌های خود را با هوش مصنوعی و شیوه «Vibe Coding» می‌نویسند، باید به فکر پلتفرم دیگری باشند؛ زیرا پلتفرم کدبرگ (Codeberg) به‌عنوان یک جامعه داوطلبانه برای میزبانی کد، رسماً اعلام کرده است که نرم‌افزارهای تولیدشده با هوش مصنوعی دیگر در این فضا جایی ندارند.

کدبرگ در بیانیه‌ای اعلام کرد اعضای انجمن «Codeberg e.V.» (نهاد غیرانتفاعی مستقر در برلین که مدیریت این سرویس را بر عهده دارد)، به ممنوعیت «پروژه‌های Vibe Coding» رأی مثبت داده‌اند. این جامعه همچنین تأکید کرد به دلیل پیامدهای منفی هوش مصنوعی بر نرم‌افزارهای آزاد و متن‌باز (FLOSS)، از کدها یا داده‌های کاربران خود برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی استفاده نخواهد کرد.

این رأی‌گیری به دنبال تلاش‌های ادامه‌دار کدبرگ برای جلوگیری از فشار بات‌ها و نرم‌افزارهای خودکار بر زیرساخت‌های سرور انجام شد؛ ابزارهایی که با ارسال درخواست‌های متوالی شبکه، منابع این سرویس را هدر می‌دادند. نویسندگان این بیانیه در انجمن کدبرگ استدلال می‌کنند که شرکت‌های هوش مصنوعی هزینه‌های سنگین خود را به دوش دیگران می‌اندازند و در این مسیر به جوامع آنلاین آسیب می‌زنند.

آن‌ها در مطلبی در وبلاگ این سرویس نوشتند: «مدل‌های بزرگ زبانی چنان هزینه‌بر هستند که شرکت‌ها بخش عمده‌ای از این هزینه‌ها را به دیگران منتقل می‌کنند؛ از مردمی که اصلاً از آن‌ها استفاده نمی‌کنند گرفته تا کل پیکره جامعه. افزایش قیمت سخت‌افزار، مصرف سرسام‌آور انرژی و آسیب‌های زیست‌محیطی، بهایی است که همه ما در حال پرداخت آن هستیم!»

آن‌ها به‌عنوان نمونه به هزینه‌های سخت‌افزاری رم و درایوهای SSD کدبرگ اشاره کردند و یادآور شدند درایوی که تنها چند سال پیش ۷۰۰ یورو (حدود ۸۰۰ دلار) قیمت داشت، اکنون در صورت موجود بودن در بازار با قیمتی بالغ بر ۳٬۷۰۰ یورو (حدود ۴٬۲۰۰ دلار) فروخته می‌شود.

نویسندگان بیانیه همچنین به رشد بی‌رویه پروژه‌هایی اعتراض دارند که اغلب حاصل کار یک توسعه‌دهنده تنها در کنار «ماشینی آماری برای تبدیل انرژی به کد» هستند. آن‌ها این افراد را به دلیل نداشتن مشارکت واقعی در جامعه کاربری مقصر می‌دانند و استدلال می‌کنند صرف منابع محدود فضای ذخیره‌سازی و فرآیندهای CI/CD کدبرگ برای میزبانی از این «پروژه‌های روحی و رهاشده»، غیرمنطقی است.

با این وجود، انگیزه این رأی‌گیری صرفاً به هدررفت ناعادلانه منابع محدود نمی‌شود؛ بلکه بیانگر نگرانی عمیق اعضای کدبرگ از صدماتی است که مدل‌های کدنویسی هوش مصنوعی به پیکره جامعه نرم‌افزارهای آزاد و متن‌باز وارد می‌کنند.

به باور آن‌ها، جهش قیمت سخت‌افزار به دلیل عطش هوش مصنوعی، از طریق افزایش بهای رایانه‌های شخصی به تعمیق شکاف دیجیتال دامن می‌زند و کاربران را ناچار به استفاده از سرویس‌های ابری انحصاری شرکت‌های بزرگ می‌کند. فراتر از آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از مصرف انبوه آب و برق، نویسندگان کدبرگ معتقدند کاربرد مدل‌های زبانی در حال سست کردن پایه‌های اعتماد و همکاری جمعی است که هویت نرم‌افزارهای آزاد بر آن بنا شده است.

آن‌ها در بخشی از بیانیه تصریح کرده‌اند: «استفاده فراگیر از مدل‌های زبانی در دنیای نرم‌افزارهای آزاد، به حمله‌ای چندجانبه به اعتماد متقابل مشارکت‌کنندگان و اصل بنیادین همکاری صمیمانه تبدیل شده است.»

از نگاه این انجمن، مدل‌های زبانی حجم کار نگه‌دارندگان پروژه‌ها را به‌شدت افزایش می‌دهند، آینده و تداوم به‌روزرسانی پروژه‌ها را با ابهام مواجه می‌کنند و زمینه را برای «شست‌وشوی مجوزها» فراهم می‌سازند؛ فرآیندی که در آن کدهای تحت مجوز کپی‌لفت (Copyleft) با بازتولید شدن توسط مدل از دل داده‌های آموزشی، از الزامات انتشار آزاد و متقابل خلع می‌شوند.

نویسندگان در پایان خاطرنشان می‌کنند: «از آنجا که هدف ما تمرکز بر همکاری و خلاقیت انسانی است، به‌صورت فعال از توسعه مدل‌های بزرگ زبانی حمایت نخواهیم کرد و منابع محدود خود را نیز برای میزبانی از نرم‌افزارهای یک‌بارمصرفی که میراث نرم‌افزارهای آزاد را آلوده می‌کنند، هدر نخواهیم داد.»

در نتیجه این رأی‌گیری جمعی، پروژه‌هایی که بخش اصلی توسعه و نگهداری آن‌ها بر عهده ایجنت‌های هوش مصنوعی است دیگر در کدبرگ پذیرفته نمی‌شوند و از سازندگان آن‌ها خواسته شده تا کدهای خود را به بسترهای میزبانی دیگر منتقل کنند.

این رویکرد تازه در شرایط استفاده اصلاح‌شده کدبرگ گنجانده شده است: «شما نباید پروژه‌هایی را که بخش عمده کد آن‌ها توسط ابزارهای هوش مصنوعی مولد (نظیر سرویس‌های Claude یا OpenAI Codex) نوشته شده است به اشتراک بگذارید. این پروژه‌ها وضعیت حق‌نشر نامشخصی دارند و تمهیدات حفاظتی کافی برای اطمینان از عدم وجود کدهای مخرب در آن‌ها وجود ندارد.»

با این حال، با توجه به تأکید کدبرگ بر کمبود منابع و بار کاری سنگین نیروهای داوطلب، اجرای سراسری و سخت‌گیرانه این ممنوعیت بعید به نظر می‌رسد، مگر آنکه پروژه‌ای به‌طور خاص حساسیت‌برانگیز شود.

حمایت از ممنوعیت vibe-coding در جامعه کدبرگ ملموس اما نه چندان قاطع بود؛ به طوری که گروهی از این مصوبه استقبال کردند و گروهی دیگر زبان به انتقاد گشودند. در این نظرسنجی ۳۵۸ عضو رأی موافق، ۱۴۴ نفر رأی مخالف و ۱۴ نفر رأی ممتنع ثبت کردند که نشان‌دهنده مشارکت حدود نیمی از اعضای فعال است.

آرمین روناخر (Armin Ronacher)، خالق فریم‌ورک مشهور فلسک (Flask) و یکی از هم‌بنیان‌گذاران استارتاپ Earendil در حوزه ایجنت‌های هوش مصنوعی، در واکنش به این اقدام گفت: «به نظر من این تصمیم حرکتی بسیار اشتباه است و گردانندگان کدبرگ باید در موضع خود تجدیدنظر کنند.»

کدبرگ در مسیر رسیدن به یک تعادل پایدار در اکوسیستم نرم‌افزارهای آزاد و متن‌باز، همچنین تصمیم گرفت با استناد به رویه پلتفرم سورس‌هات (SourceHut) در سال ۲۰۲۳، میزبانی از پروژه‌های رمزارز را نیز متوقف کند.

علاوه بر این، اصلاحیه پیشنهادی جدیدی برای گنجاندن اصل «مخالفت با تبعیض و ترویج جامعه‌ای متنوع در نرم‌افزارهای آزاد» به‌عنوان هدف رسمی کدبرگ با کسب دوسوم آرا تصویب شد، هرچند متن آن هنوز به‌طور نهایی ادغام نشده است؛ البته دایره حمایتی این دیدگاه‌های فلسفی، شامل هواداری از توسعه هوش مصنوعی نمی‌شود.