از لامپ ادیسون تا دیتاسنترهای AI؛ غول ۱۷۵ ساله‌ای که بدون شیشه‌هایش هوش مصنوعی از کار می‌افتد!

تب‌و‌تاب هوش مصنوعی فقط با تراشه‌های غول‌پیکر انویدیا و مصرف سرسام‌آور آب و برق به جلو رانده نمی‌شود؛ پای حجم شگفت‌انگیزی از «شیشه» هم در میان است! و جالب است بدانید که شرکت کورنینگ (Corning) بیش‌تر از هر تولیدکننده دیگری در جهان، این شیشه‌های حیاتی را تولید می‌کند.

به بیان دقیق‌تر، این غول ۱۷۵ ساله صنعت شیشه‌سازی، فیبرهای نوری فوق‌العاده باریکی می‌سازد که به ضخامت یک تار مو هستند و وظیفه خطیر انتقال داده‌ها را میان سرورها، ساختمان‌ها و دیتاسنترهای عظیم بر عهده دارند. عطش شرکت‌ها برای این فیبرها آن‌قدر شدید شده که کورنینگ به تازگی قراردادهایی چندمیلیارد دلاری با نام‌های بزرگی مثل آمازون، انویدیا، متا و ورایزن امضا کرده است. همین هفته نیز شرکت مخابراتی AT&T یک قرارداد ۳ میلیارد دلاری برای ارتقای اینترنت خانگی با کورنینگ منعقد کرد. از سوی دیگر، اپل هم ۲.۵ میلیارد دلار دیگر برای تأمین گوریلا گلس (Gorilla Glass) – همان شیشه نشکن و ضدخش معروف آیفون‌ها و اپل‌واچ‌ها – متعهد شده است.

برای یکی از اصیل‌ترین و قدیمی‌ترین پیشگامان دنیای فناوری که سال ۱۸۵۱ پایه‌گذاری شد و همه‌چیز، از شیشه لامپ‌های حبابی توماس ادیسون گرفته تا ظروف نشکن معروف پیرکس (Pyrex) را خلق کرده، ورود به زیرساخت هوش مصنوعی به‌مثابه یک پرده سوم پرانرژی و حیاتی در نمایش تاریخ طولانی‌اش است.

سهام کورنینگ در ۱۲ ماه گذشته تقریباً دو برابر شده و بازدهی شگفت‌انگیزی ثبت کرده که رشد ۱۶ درصدی شاخص S&P 500 در برابرش ناچیز به نظر می‌رسد. این شرکت در سال ۲۰۲۵ با فروش ۱۵.۶ میلیارد دلاری به سود خالص ۱.۶ میلیارد دلاری رسید که ۱۹ درصد نسبت به سال ۲۰۲۴ جهش داشت. تحلیل‌گران بازار انتظار دارند درآمد سال جاری با رشدی ۲۵ درصدی به مرز ۱۹.۳ میلیارد دلار برسد و سود خالص دو برابر شود. در این میان، وندل ویکس (Wendell Weeks)، مدیرعامل ۶۷ ساله کورنینگ، چشم به هدف بزرگ‌تری دوخته و قصد دارد درآمد شرکت را تا سال ۲۰۳۰ به ۴۰ میلیارد دلار برساند.

ویکس، که فارغ‌التحصیل رشته MBA از هاروارد است و بر خلاف رسم تیپ‌های سیلیکون‌ولی به جای شلوار جین و کتانی، کت‌وشلوارهای دست‌دوز شیک می‌پوشد، می‌گوید: «فیبرهای نوری و تمام محصولاتی که امروز برای هوش مصنوعی مولد به کار می‌روند، در اصل برای دنیای مخابرات و ارتباطات اختراع شده بودند. ما دهه‌ها پیش خیلی از آن‌ها را خلق کردیم و حالا شاهد تولد دوباره و بازآفرینی کامل همین سبد محصولات هستیم.»

با این همه، درست در سالی که به عنوان بهترین دوره تاریخی کورنینگ برای یک نسل شناخته می‌شود، یادآوری‌هایی از گذشته ناپایدار و پرتلاطم شرکت همچنان به چشم می‌خورد. ارزش سهام کورنینگ در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نزدیک به ۲۰۰ درصد اوج گرفت، اما در ماه ژوئیه، تنها به خاطر نگرانی کارشناسان از قیمت‌های حبابی و احتمال ترکیدن حباب هوش مصنوعی، ناگهان ۵۰ درصد ریزش کرد. برای ویکس که در سال ۱۹۸۳ به کورنینگ پیوست و از سال ۱۹۹۶ مدیریت بخش فیبر نوری را به عهده گرفت، این افت قیمت‌ها درست مثل یک «دژاوو» و تکرار کابوس گذشته بود.

استراتژی سرمایه‌گذاری: در موج زیرساخت هوش مصنوعی چطور بازی کنیم؟

به قلم جان دی. مارکمن

بسیاری از سرمایه‌گذاران دل‌نگران این هستند که توسعه دیوانه‌وار هوش مصنوعی شاید یک حباب زودگذر باشد. در این فضا، شرکت Cadence Design Systems نرم‌افزارها، سخت‌افزارها و مالکیت فکری حیاتی برای طراحی مدارهای فوق‌پیشرفته را به تولیدکنندگان نیمه‌رسانا ارائه می‌دهد. این کسب‌وکار به خوبی روی موج رشد پیوسته زیرساخت‌های هوش مصنوعی و همچنین بخش‌های نوظهوری مثل خودروهای خودران و علوم زیستی سوار شده است. شرکت کیدنس در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ درآمدی ۱.۵۸ میلیارد دلاری به دست آورد که نسبت به سال گذشته ۲۴ درصد افزایش یافته بود. این رشد دورقمی در تمامی حوزه‌ها باعث شد مدیران شرکت پیش‌بینی سود سال ۲۰۲۶ را ۱۹ درصد بالا‌تر ببرند. با این روند قدرتمند فروش، ارزش هر سهم کیدنس می‌تواند ظرف ۱۸ ماه آینده به ۴۲۰ دلار برسد.

جان دی. مارکمن، رئیس مؤسسه تحلیلی Markman Capital Insight است.

در جریان حباب مخابراتی اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، زمانی که همه تصور می‌کردند توسعه شبکه‌های اینترنت تا دهه‌ها بدون توقف ادامه خواهد داشت، کورنینگ زیر بار بدهی‌های سنگین رفت و ۱۰ میلیارد دلار صرف خرید شرکت‌های مختلف کرد. اما در سال ۲۰۰۱ وقتی حباب ترکید، سفارش‌های فیبر نوری از سوی بهترین مشتریانش از جمله شرکت نورتل (Nortel) یک‌شبه قطع شد؛ اتفاقی تلخ که باعث شد ارزش سهام کورنینگ در عرض کم‌تر از دو سال از ۱۱۳ دلار به ۱.۱۰ دلار سقوط آزاد کند!

ویکس که از سال ۲۰۰۵ بر صندلی مدیرعاملی نشسته است، آن دوران را این‌طور به یاد می‌آورد: «روزی که سکان هدایت شرکت را در دست گرفتم، در روزگار واقعاً سیاهی بودیم. ما تازه از بحران سقوط دات‌کام بیرون آمده بودیم؛ بحرانی که بسیاری از مشتریان پروپاقرص ما را نابود کرد. برای اولین بار در طول سال‌ها، مجبور شدیم تعدیل نیروهای گسترده‌ای انجام دهیم تا شرکت دوباره روی پای خود بایستد. باید عمیقاً فکر می‌کردیم که واقعاً رسالت ما چیست، چه هدفی داریم و چگونه می‌توانیم نسخه بهتری از خودمان را بسازیم؟»

در نهایت، گنجینه شگفت‌انگیز اختراعات کورنینگ در حوزه علم مواد بود که این شرکت را از لبه پرتگاه نجات داد. اولین ناجی، پنل‌های فوق‌باریک شیشه‌ای برای تلویزیون‌های LCD بود که در اوایل دهه ۲۰۰۰ با استقبال میلیونی خریداران روبه‌رو شد. کمی بعد نوبت به «گوریلا گلس» رسید؛ ماده‌ای شگفت‌انگیز که در دهه ۱۹۶۰ در کورنینگ ابداع شده بود و پس از جلسه تاریخی اواخر سال ۲۰۰۶ میان استیو جابز و ویکس، برای عرضه اولین آیفون در ژوئن ۲۰۰۷ به تولید انبوه رسید و رکوردها را شکست. معجزه‌های علمی دیگر از جنس شیشه و سرامیک نیز جریان درآمد کورنینگ را مداوم شارژ کردند: از فیلترهای ضدآلایندگی اگزوز برای خودروها و کامیون‌های سنگین گرفته تا شیشه‌های آزمایشگاهی پزشکی و صفحات باریک‌تر برای مانیتورها و لپ‌تاپ‌ها.

حالا در تکراری جذاب از اواخر دهه ۹۰، فروش فیبر نوری بار دیگر پرچمدار درآمدهای کورنینگ شده و ۴۵ درصد از درآمد ۸.۶ میلیارد دلاری نیمه اول سال را رقم زده است. ویکس مطمئن است که این رشد تا سال‌ها ادامه‌دار خواهد بود، اما سرسختانه اصرار دارد که کورنینگ این‌بار هرگز به دام سقوط گذشته نخواهد افتاد؛ چرا که او قبلاً این فیلم را دیده و حالا به شدت روی «تنوع‌بخشی به محصولات» وسواس دارد.

یکی از ایده‌های جالب او، متقاعد کردن خودروسازان بزرگ برای استفاده از گوریلا گلس در شیشه جلوی اتومبیل‌هاست. شاید این شیشه‌ها کمی گران‌تر تمام شوند، اما در برابر پرتاب سنگ و ترک‌خوردگی بی‌نهایت مقاومند و وزن بسیار کمتری دارند. ایده دیگر، تأمین صددرصدی قطعات پنل‌های خورشیدی – از شمش‌ها و ویفرهای پلی‌سیلیکون گرفته تا سلول‌ها و ماژول‌ها – در کارخانه‌های آمریکایی است؛ بازاری پرسود که امروزه تقریباً تمام آن در انحصار کشور‌های آسیایی قرار دارد.

بخش تحقیق و توسعه (R&D) همیشه قلب تپنده و اولویت شماره یک کورنینگ بوده است. بودجه این بخش در سال جاری به حدود یک میلیارد دلار می‌رسد که معادل ۷ درصد از کل درآمدهای شرکت است. به گفته جیمین امین (Jaymin Amin)، مدیر ارشد فناوری کورنینگ، از آن‌جا که شرکت اهمیت خارق‌العاده‌ای برای پژوهشگران قائل است و امکاناتی فوق‌العاده مانند مجتمع تحقیقاتی سالیوان پارک (با وسعت ۱۸۵ هزار مترمربع در دل تپه‌های سرسبز دره چمونگ در ایالت نیویورک) برایشان فراهم کرده، مهندسان و دانشمندان دهه‌ها و گاهی در تمام طول زندگی کاری‌شان در شرکت می‌مانند.

امین که ۲۹ سال است در کورنینگ کار می‌کند، ۵۰ پتنت بین‌المللی ثبت کرده و مدرک دکترای اپتوالکترونیک خود را از دانشگاه ساوت‌همپتون انگلستان گرفته، به شوخی می‌گوید: «کسانی که به اینجا می‌آیند، دلشان می‌خواهد برای همیشه بمانند؛ محیط اینجا درست مثل آهنگ "هتل کالیفرنیا" شده است!» جالب است بدانید که حتی ویکس هم با این‌که پیش‌زمینه‌ای در حوزه امور مالی داشته، عاشق پژوهش است و نامش به عنوان مخترع در ۴۷ پتنت ثبت شده است.

علاوه بر این، کورنینگ در شکل‌دهی به همکاری‌های بین‌المللی نیز بسیار هوشمندانه عمل می‌کند. کاترین هریگان، استاد برجسته مدرسه بازرگانی دانشگاه کلمبیا، در این باره می‌گوید: «کورنینگ در ائتلاف‌های استراتژیک و همکاری‌های فناورانه، شرکتی بسیار متواضع، منعطف و بدون غرور کاذب است.»

این ویژگی به خوبی در شراکت چنددهه‌ای آن‌ها با اپل به چشم می‌خورد؛ رابطه‌ای طلایی که باعث شد کارخانه هرودزبرگ در ایالت کنتاکی به تأمین‌کننده اصلی و جهانی شیشه گوریلا گلس برای تمام آیفون‌ها و اپل‌واچ‌ها بدل شود و در سال ۲۰۲۵ به تنهایی ۱.۴ میلیارد دلار (معادل ۹ درصد از درآمد کورنینگ) سودآوری داشته باشد. کورنینگ اکنون در حال همکاری با غول‌های فناوری ابری است تا نسل جدیدی از فیبرهای فوق‌متراکم را توسعه دهد که حجم عظیمی از داده‌ها را با کم‌ترین تأخیر ممکن جابه‌جا می‌کنند. حتی پیش‌بینی می‌شود که این سیم‌های شیشه‌ای در آینده جایگزین سیم‌های مسی در پردازنده‌های گرافیکی (GPU) شوند تا جلوی داغ شدن بیش از حد سرور‌ها را بگیرند.

با در نظر گرفتن تنش‌های تجاری و تعرفه‌های سنگین واردات، توسعه کارخانه‌های ساخت پلی‌سیلیکون برای ماژول‌ها و پنل‌های خورشیدی در خاک آمریکا در بهترین زمان ممکن کلید خورده است. بخش خورشیدی اکنون سریع‌ترین رشد را در سبد محصولات کورنینگ تجربه می‌کند؛ به طوری که فروش آن در نیمه اول سال ۲۰۲۶ با رشدی دو برابری نسبت به سال گذشته، به ۸۰۸ میلیون دلار رسیده است.

ویکس در این مورد توضیح می‌دهد: «ما پتانسیل و توانمندی انجامش را داشتیم، پس وارد میدان شدیم. نود درصد موادی که در ساخت یک سلول خورشیدی به کار می‌رود، موادی هستند که ما در آن‌ها استادیم. فکر کردیم می‌توانیم همان موفقیتی را که صنعت به صنعت خلق کردیم، در حوزه انرژی خورشیدی هم تکرار کنیم: اول به تولیدکننده‌ای ارزان‌قیمت تبدیل شویم و سپس با اختراعات تازه، کیفیت محصولات را به اوج برسانیم.»

به گفته امین، مدیر ارشد فناوری، این نوآوری‌ها احتمالاً شامل شیشه‌های خورشیدی فوق‌مقاومی خواهد بود که در برابر طوفان و تگرگ‌های شدید آسیب نمی‌بینند. کورنینگ همچنین در حال توسعه سلول‌های خورشیدی جدیدی است که بتوانند طیف گسترده‌تری از نور، از جمله پرتوهای فرابنفش و مادون قرمز را شکار کنند و بهره‌وری تولید انرژی را به طرز چشمگیری بالا ببرند.

امین با لحنی مشتاق می‌گوید: «آیا راهی هست که فوتون‌های بی‌استفاده را به فوتون‌های مفید تبدیل کنیم؟ یعنی پرتوهای فرابنفش را بگیریم و به نور مرئی تبدیل نماییم؟ بله، می‌توان این کار را دقیقاً از طریق لایه‌های شیشه‌ای مهندسی‌شده‌ای که روی سلول‌های خورشیدی قرار می‌گیرند، انجام داد.»

ویکس همچنین پتانسیل فوق‌العاده‌ای در فناوری فیلترهای سرامیکی تصفیه دود اگزوز می‌بیند و در صدد است با اصلاح ساختار آن‌ها، راهکاری بسیار کم‌هزینه‌تر برای به دام انداختن کربن و آلاینده‌های صنعتی در پالایشگاه‌ها، کارخانه‌های شیمیایی و صنایع فولادسازی ایجاد کند.

او با طنز تلخی می‌گوید: «من همیشه باور داشتم کارمان به جایی نمی‌کشد که مجبور شویم کربن را مستقیماً از هوا بمکیم؛ این فکر به نظرم مضحک می‌آمد چون انرژی سرسام‌آوری مصرف می‌کند. اما این روز‌ها دارم متوجه می‌شوم که شاید نوع بشر واقعاً آن‌قدر نادان بوده است!»

تمام این دستاوردها بار دیگر ثابت می‌کند که این شیشه‌ساز کهنه‌کار ۱۷۵ ساله، هنوز هم ترفندهای شگفت‌انگیزی در آستین دارد و هر بار خود را بازآفرینی می‌کند.