اداره شرکت‌ها بدون مدیر انسانی؛ طرح جنجالی ایالت دلاور برای واگذاری کسبوکار به ایجنت‌های هوش مصنوعی

جیمز کامر (James Comer)، رئیس کمیته نظارت مجلس نمایندگان آمریکا، در نامهای خطاب به مت مایر (Matt Meyer)، فرماندار ایالت دلاور، هشدار داد طرح پیشنهادی این ایالت برای اداره شرکت‌ها توسط ایجنت‌های هوش مصنوعی، به مالکان انسانی کمک می‌کند از مسئولیت قانونی اقدامات نسنجیده و زیانبار این سیستم‌ها شانه خالی کنند.

کامر که ریاست کمیته نظارت و اصلاحات دولتی مجلس نمایندگان را بر عهده دارد، به مایر اعلام کرد این کمیته در پی دریافت اسناد مربوط به تلاشهای دولت ایالتی برای تأسیس نوع جدیدی از اشخاص حقوقی تحت عنوان «شرکت هوش مصنوعی» یا AIC است.

کامر با تأکید بر اینکه چنین طرحی زمینهساز سوءاستفادههای گسترده خواهد شد، در نامه خود نوشت: «ما نگرانیم طرح شرکت‌های هوش مصنوعی در دلاور ابزاری برای محافظت از غولهای قدرتمند فناوری و سرمایهگذاران آنها در برابر عواقب رفتارهای آسیبزا باشد و همزمان، منافع گروه‌های غیرشفافی را تأمین کند که بهدنبال ایجاد انحصار و تسخیر نهادهای نظارتی از طریق طرحهای ایالتی هستند.»

این نماینده کنگره همچنین اشاره کرد که ممکن است قانونی در سطح فدرال برای محدود کردن اختیارات ایالتها پیشنهاد دهد. به گفته او، تحقیقات کمیته نظارت درباره برنامه دلاور، راهگشای تدوین قوانین فدرال از جمله محدودسازی اختیارات ایالتها در وضع مقررات هوش مصنوعی خواهد بود. کامر با استناد به صلاحیت این کمیته در بررسی روابط میان دولتها و ایالتها، خواستار ارائه مدارک مربوط به فرآیند تدوین این طرح و خطرات ایمنی احتمالی هوش مصنوعی شد.

طبق پیشنویس لایحهای که قرار است به مجلس ایالتی دلاور ارائه شود، شرکت‌های تحت هدایت هوش مصنوعی می‌توانند تقریباً در هر حوزهای بهجز بانکداری فعالیت کنند. در متن این لایحه آمده است: «یک شرکت AIC می‌تواند برای هر هدف قانونی، اعم از انتفاعی یا غیرانتفاعی، به استثنای فعالیتهای بانکداری تشکیل شود.»

بر اساس این پیشنویس، ایجنت‌های هوش مصنوعی می‌توانند رسماً برای «مدیریت کسبوکار، امور اداری و پیشبرد فعالیتهای تجاری شرکت» تعیین شوند. این لایحه یک محیط آزمایشی نظارتی (Regulatory Sandbox) با دوره زمانی ۳۰ ماهه را برای سنجش این ایده پیشنهاد می‌کند. مجاز دانستن شرکت‌های خودران هوش مصنوعی درآمد هنگفتی از طریق مالیاتها و کارمزدهای ثبت شرکت برای ایالت دلاور به‌همراه خواهد داشت؛ ایالتی که هم‌اکنون نیز مقصد اصلی ثبت کسبوکارها در ابعاد گوناگون محسوب می‌شود.

ایجاد ساختار حقوقی برای هوش مصنوعی به‌جای ممنوعیت

چارونی پاتیباندا سانچز (Charuni Patibanda-Sanchez)، وزیر امور ایالتی دلاور، در تابستان سال ۲۰۲۶ با انتشار مقالهای در نشریه Fortune این طرح را معرفی کرد. در این یادداشت تصریح شده بود که قوانین موجود در چندین ایالت مانع روشنی برای مدیریت شرکت توسط ایجنت هوش مصنوعی بدون حضور ناظر انسانی ایجاد نکردهاند؛ بنابراین ایالتها باید چارچوبهایی حقوقی برای نرم‌افزارهای خودمختاری تدوین کنند که قادرند بدون دخالت انسان قرارداد ببندند، به تأمینکنندگان پرداختی داشته باشند و مبادلات مالی انجام دهند.

در این مقاله آمده است: «راهحل ماجرا ممنوع کردن این فعالیتها نیست؛ زیرا با پیشرفت فناوری و گسترش مرزهای قانونی توسط توسعهدهندگان، هر تلاشی برای ممنوعیت شکست خواهد خورد. پاسخ واقعی، گنجاندن هوش مصنوعی در قالب یک شخصیت حقوقی رسمی است. وقتی به یک سیستم خودمختار هویت حقوقی مشخصی میدهید، آن را برای دستگاه قضایی قابل ارزیابی می‌کنید. در این حالت، مرجعی معین به وجود میآورید که مسئولیتها و خسارتها متوجه آن شود و رفتار ایجنت شفاف، قابل ردیابی و پاسخگو خواهد شد.»

نویسندگان این مقاله در ادامه توضیح می‌دهند که یک شرکت تحت مدیریت هوش مصنوعی چگونه مالکان انسانی را از مسئولیتهای حقوقی مصون نگه میدارد:

یک شرکت هوش مصنوعی در دلاور، شخصیت حقوقی مستقلی خواهد بود که امور روزمرهاش به‌جای یک شخص، توسط ایجنت هوش مصنوعی مدیریت می‌شود. این شرکت با هدایت ایجنت می‌تواند با نام خود اقامه دعوا کند یا طرف دعوا قرار گیرد، اموال داشته باشد یا بفروشد و تعهداتی را متقبل شود. شرکت یک عضو اصلی (یک شخص حقیقی یا حقوقی) دارد که وظیفه تأمین سرمایه کافی را بر عهده خواهد داشت و ملزم است سوابق تمام فعالیتهای خود را ثبت کند. این عضو در برابر بدهیهای شرکت مصون است، مگر آنکه در تأمین سرمایه کوتاهی کرده باشد یا از شرکت برای کلاهبرداری یا نقض عمدی قانون بهره ببرد.

بر اساس قانون پیشنهادی، «عضو» شخص حقیقی یا حقوقی است که سرمایه شرکت هوش مصنوعی را تأمین می‌کند و از سود آن بهره میبرد، اما مدیریت عملیاتی شرکت را به ایجنت هوش مصنوعی میسپارد. در متن پیشنویس ذکر شده است: «عضو مذکور در قبال هیچ یک از اقدامات یا کوتاهیهایی که شرکت انجام میدهد، یا اشخاص دیگر با دستور شرکت مرتکب میشوند، مسئولیتی نخواهد داشت.» البته استثنائاتی نیز وجود دارد؛ از جمله مواردی که فرد از شرکت برای تقلب یا نقض عمدی قوانین استفاده کند، یا در شرایطی که عضو میدانسته (یا باید میدانست) که اقدامات صورتگرفته خارج از موضوع فعالیت ثبتشده شرکت است، اجازه فعالیت داده باشد.

کامر با استناد به اظهارات سانچز نوشت که چنین شرکتی برای فرد یا مجموعهای که سرمایه را تأمین میکند، سپری دفاعی در برابر خسارتهای احتمالی به شرکای تجاری، مصرفکنندگان و جامعه ایجاد میکند؛ خسارتهایی که عامل اصلی آنها هوش مصنوعی تصمیمگیرنده بوده است.

سخنگوی دفتر فرماندار مایر اعلام کرد این نامه دریافت شده و در حال بررسی است. همچنین سخنگوی سانچز از اظهارنظر خودداری کرد و یادآور شد پیگیریهای رسانهای از طریق دفتر فرمانداری پاسخ داده می‌شود.

در یادداشت سانچز آمده است محیط آزمایشی نظارتی دلاور امکان «آزمودن تجارت مبتنی بر ایجنت‌ها را در روز روشن، زیر چتر نظارت، با اتصال مستقیم سرمایه به مسئولیت و با قابلیت توقف اضطراری سیستم» فراهم می‌کند. همچنین این دوره ۳۰ ماهه به مجلس ایالتی فرصت می‌دهد تا پروندهای مستند و شفاف برای قانونگذاری دقیق شرکت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی گردآوری کند.

دلاور؛ پایتخت ثبت شرکت‌های برتر آمریکا

تصویب چنین قانونی در آینده تأثیر چشمگیری خواهد داشت، زیرا حدود دو سوم از ۵۰۰ شرکت برتر مجله فورچون (Fortune 500) در ایالت دلاور به ثبت رسیدهاند. با وجود اینکه ایلان ماسک (Elon Musk) اکنون ایالت تگزاس را ترجیح میدهد، اما بسیاری از شرکت‌های بزرگ بهدلیل نرخهای مالیاتی پایین و ساختار حقوقی حامی کسبوکار، دلاور را انتخاب می‌کنند. پاتیباندا سانچز تأکید می‌کند که دلاور «قابل پیشبین‌ترین و کارآمدترین بستر حقوقی جهان برای تجارت» است؛ ایالتی که تنها در سال ۲۰۲۵ میزبان ثبت بیش از ۳۳۴ هزار شرکت جدید بوده است.

سانچز برای طراحی این محیط آزمایشی با استارتاپی به نام Norm Ai همکاری کرده است؛ شرکتی خصوصی که در زمینه توسعه ایجنت‌های هوش مصنوعی حقوقی برای شرکت‌ها فعالیت دارد. در یادداشت مشترک سانچز و جان نی (John Nay)، بنیانگذار و مدیرعامل Norm Ai، اعلام شده که چارچوب همکاری تجاری با این ساختار حقوقی جدید از طریق یک مشارکت عمومی و خصوصی با محوریت این استارتاپ شکل می‌گیرد.

مت مایر، فرماندار دموکرات ایالت، در واکنش به پستی در شبکه‌های اجتماعی از سوی مارک کیوبن (Mark Cuban) سرمایهگذار سرشناس، آشکارا از ایده ثبت شرکت توسط ایجنت‌ها حمایت کرد. کیوبن نوشته بود: «اگر من فرماندار ایالتی بودم که میخواست درآمدهایش را افزایش دهد، به همه اجازه میدادم با استفاده از ایجنت هوش مصنوعی و استیبلکوینها شرکت ثبت کنند و برای این خدمات کارمزد دریافت میکردم. ایجنت‌ها را در مارکتپلیسها و رابطهای مدل‌های بزرگ زبانی عرضه میکردم تا فرآیند برای همه ساده شود. اولین کسی که وارد این بازار شود ثروت عظیمی به دست خواهد آورد.»

حساب کاربری مایر در شبکه اجتماعی X در پاسخ نوشت «در دست اقدام است!» و لینکی به بیانیه رسمی خود در تابستان سال ۲۰۲۵ پیوست کرد؛ بیانیهای که در آن از برنامه راه‌اندازی محیط آزمایشی هوش مصنوعی برای توسعه و استقرار ایمن فناوری در بخش‌های حیاتی از جمله حاکمیت شرکتی، بیوتکنولوژی، سلامت، صنایع شیمیایی و خدمات مالی خبر داده بود.

مایر در تابستان سال ۲۰۲۵ با امضای یک مصوبه قانونی، دستور ایجاد چارچوب محیط آزمایشی نظارتی را برای ارزیابی فناوری‌های نوآورانه مبتنی بر هوش مصنوعی عاملصفت (Agentic AI) صادر کرد. به گزارش کمیسیون هوش مصنوعی دلاور در گزارش سالانه خود، این مصوبه به تشکیل کارگروه ویژهای منجر شد تا بر روی پیشنویس چارچوبی برای سنجش کاربرد ایجنت‌های هوش مصنوعی در اداره شرکت‌ها کار کند.

این کمیسیون خاطرنشان کرد که کارگروه مذکور در حال بررسی پیشنویسهای اولیه قانون است و گزارش‌هایی از اقدامات تیم تحت نظر سانچز برای بررسی ساختارهای بالقوه دریافت کرده است.

اختیارات نامحدود هوش مصنوعی؛ از امضای قرارداد تا پیگیری دعاوی حقوقی

جزئیات این پیشنویس قانونی در گزارشی تحلیلی منتشر شد و از احتمال ارائه رسمی لایحه به مجلس ایالتی در سال آینده خبر داد. در بخشی از این گزارش آمده است:

جان مارک زبرکیویچ (John Mark Zeberkiewicz)، طراح اصلی این لایحه پیشنهادی، اعلام کرد که این سازوکار به ایجنت‌های هوش مصنوعی اجازه می‌دهد تقریباً در هر فعالیت تجاری وارد شوند؛ از ارائه خدمات برنامهنویسی گرفته تا امضای قراردادها و حتی طرح شکایت یا دفاع در دادگاه.

او همچنین تأکید کرد که هدف این لایحه، حمایت از مالکان این شرکت‌ها در برابر مسئولیتهای حقوقی ناشی از اقدامات هوش مصنوعی است. زبرکیویچ که وکیل دعاوی شرکتی در مؤسسه Richards Layton and Finger است، می‌گوید: «هر کاری که یک شرکت معمولی انجام میدهد، این شرکت‌ها نیز به‌عنوان یک شخصیت حقوقی قادر به انجامش خواهند بود.»

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، سانچز در نشست کمیسیون هوش مصنوعی دلاور تأکید کرد درآمد حاصل از دریافت کارمزدهای ثبت این شرکت‌های جدید سود سرشاری برای ایالت خواهد داشت: «اگر ساختار حقوقی نوینی از این ایده شکل بگیرد، درآمد ایالت بهمیزان چشمگیری تقویت خواهد شد.»

اندرو بیکر (Andrew Baker)، استاد حقوق دانشگاه کالیفرنیا برکلی، در گفتوگو با روزنامه فایننشال تایمز اشاره کرد که به نظر می‌رسد طرح دلاور «یک سپر دفاعی بیش از حد دستودلبازانه در برابر مسئولیتها باشد؛ سپری که بدون داشتن یک مبنای سیاستگذاری مدون و توجیهشده، غیرمنطقی به نظر می‌رسد.»

مارتین پترین (Martin Petrin)، استاد حقوق دانشگاه یورک در تورنتو، در گفتوگو با بلومبرگ تأکید کرد: «ایالتهای دیگر نیز به احتمال زیاد برای رقابت در این حوزه طرحهای مشابهی را پیش خواهند برد. اگر آنها در این مسیر جدی هستند، ایجاد یک چارچوب فدرال می‌تواند نگرانیهای امنیتی و شکلگیری رقابت منفی میان ایالتها برای کاهش سطح استانداردها و مقررات را مهار کند.»