اتهام سنگین به ربات‌های تحویل کالا؛ اسکن مخفیانه چهره شهروندان برای آموزش هوش مصنوعی

ربات‌های تحویل غذا شاید فقط حامل سفارش‌های غذایی نباشند؛ بلکه ممکن است هم‌زمان ابعاد و ویژگی‌های چهره شما را نیز اندازه‌گیری و ثبت کنند.

دو دادخواست جدید برای تشکیل پرونده شکایت گروهی در شیکاگو، شرکت‌های کوکو روبوتیکس (Coco Robotics) و سِرو روبوتیکس (Serve Robotics) را متهم کرده‌اند که اطلاعات بیومتریک افراد را بدون کسب رضایت جمع‌آوری کرده و از آن‌ها برای آموزش سیستم‌های هوش مصنوعی خود بهره برده‌اند. ساکنان شهرستان کوک در ایالت ایلینوی ادعا می‌کنند که این دو شرکت قانون حفظ حریم خصوصی اطلاعات بیومتریک ایلینوی را نقض کرده‌اند؛ قانونی که کسب‌وکارها را ملزم می‌کند نوع و اهداف جمع‌آوری داده‌ها را به‌صورت کتبی اطلاع‌رسانی کنند، پیش از اقدام رضایت کتبی بگیرند و جدول زمانی مشخصی برای نگهداری و حذف این اطلاعات داشته باشند.

میچل برایدینگر، یکی از شاکیان این پرونده، می‌گوید با اینکه گزینه تحویل رباتیک را برای سفارش خواربار خود از پلتفرم دوردش (DoorDash) انتخاب نکرده بود، در سپتامبر ۲۰۲۵ یک ربات کوکو سفارش او را به درب منزل آورد. برایدینگر توضیح داد که هنگام وارد کردن کد تحویل، دوربین‌های ربات چهره، سر و دست‌های او را ثبت کردند و حسگر لیدار (نوعی فناوری تصویربرداری سه‌بعدی) ابعاد هندسی این بخش‌های بدن را اندازه‌گیری کرده است. او همچنین ادعا کرد که یک اپراتور انسانی از راه دور، فرآیند تحویل را به‌شکل زنده از طریق ویدیو زیر نظر داشت، در حالی که این شرکت نه قصد خود برای جمع‌آوری اطلاعات بیومتریک را به‌صورت کتبی به او اعلام کرده بود و نه مدت‌زمان نگهداری آن را مشخص ساخته بود.

شاکی دیگر، بَری شین، اعلام کرد که سه بار سفارش‌های خود از پلتفرم اوبر ایتس (Uber Eats) را توسط ربات‌های شرکت سِرو روبوتیکس دریافت کرده، در حالی که هرگز تحویل با ربات را انتخاب نکرده بوده است.

این دادخواست‌ها خواهان دریافت غرامت قانونی ۱٬۰۰۰ دلار به ازای هر نقض غیرعمد یا ۵٬۰۰۰ دلار برای هر نقض عمدی و سهل‌انگارانه به‌همراه سایر خسارت‌های قضایی هستند. با این حال، هر دو شرکت با رد این ادعاها تأکید کرده‌اند که اطلاعات بیومتریک مشتریان یا عابران پیاده در خیابان را ثبت نمی‌کنند.

سخنگوی شرکت سِرو روبوتیکس در بیانیه‌ای اعلام کرد که ربات‌های این مجموعه «برای مسیریابی ایمن در پیاده‌روهای شیکاگو از دوربین‌ها و حسگرها استفاده می‌کنند. سِرو از این داده‌ها برای شناسایی افراد بهره نمی‌برد و سیستم‌های ما اصلاً برای شناسایی اشخاص یا ساخت پروفایل‌های بیومتریک طراحی نشده‌اند.»

کوکو روبوتیکس پاسخی به درخواست اظهارنظر نداد، اما سخنگوی این شرکت پیش‌تر به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته بود که داده‌های جمع‌آوری‌شده صرفاً مربوط به مسیریابی و با هدف «افزایش ایمنی پیاده‌روها برای تمام عابران» است و این شرکت «در قالب قراردادهای اشتراک‌گذاری داده، اطلاعات مبدأ یا مقصد سفرهای تحویل کالا را با دیگران به اشتراک نمی‌گذارد.»

تله حریم خصوصی در عصر گسترش ربات‌ها

صنعت تحویل رباتیک کالا از زمان نخستین تحویل رسمی بسته توسط استارشیپ تکنالوجیز در حدود یک دهه پیش، رشدی خیره‌کننده را تجربه کرده است. استارشیپ اعلام کرد که در میانه امسال، تعداد تحویل‌های موفق این شرکت در سراسر جهان از مرز ۱۰ میلیون سفارش گذشته است.

در حال حاضر، کوکو روبوتیکس حدود ۱٬۰۰۰ ربات تحویل سفارش را در شهرهای شیکاگو، لس‌آنجلس، واشینگتن دی‌سی و میامی به کار گرفته است. شرکت سِرو روبوتیکس نیز بیش از ۲٬۰۰۰ ربات فعال در لس‌آنجلس، آتلانتا، دالاس-فورت ورث، میامی، شیکاگو و الکساندریا در ویرجینیا دارد. هر دو شرکت عمدتاً سفارش‌های غذایی پلتفرم‌های دوردش، اوبر ایتس و گراب‌هاب (Grubhub) را جابه‌جا می‌کنند.

بر اساس بیشتر پیش‌بینی‌ها، صنعت جهانی تحویل رباتیک طی چند سال آینده رشد پرشتابی خواهد داشت. یکی از گزارش‌های معتبر برآورد می‌کند که ارزش این بازار در ایالات متحده از ۲۵۲ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ به ۳٫۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۵ خواهد رسید. این خدمات به غذا و خواربار محدود نخواهد ماند و اقلامی چون دارو، قطعات صنعتی و انواع محصولات خرده‌فروشی را نیز در بر می‌گیرد؛ فرآیندی که با رشد موازی تحویل کالا از طریق پهپادها و قایق‌های خودران همراه خواهد بود.

با افزایش نگرانی و خشم عمومی نسبت به نفوذ فزاینده فناوری در زندگی روزمره، ربات‌های تحویل سفارش که با تکیه بر هوش مصنوعی، دوربین‌ها و لیدار در پیاده‌روها حرکت می‌کنند، با مقاومت اجتماعی روبه‌رو شده‌اند. درست همانند اعتراضات گسترده در سراسر آمریکا علیه ابزارهای نظارتی هوش مصنوعی و دوربین‌های امنیتی فلاک (Flock Safety)، واکنش‌های تندی نیز در برابر نقض حریم خصوصی توسط این ربات‌ها شکل گرفته است؛ تا جایی که بر اساس گزارش نیویورک تایمز، برخی شهروندان خشمگین به این ربات‌ها با مشت و لگد حمله کرده، آن‌ها را واژگون نموده یا بدنه‌شان را مخدوش کرده‌اند.

کارشناسان حریم خصوصی و فعالان حقوق دیجیتال همچنین نگرانند که فناوری پیک‌های خودران نه تنها فرصت‌های شغلی پیک‌های انسانی را از بین ببرد، بلکه به ابزاری در دست دولت‌ها یا شرکت‌های بزرگ برای ردیابی مداوم فعالیت‌ها و رفت‌وآمد شهروندان تبدیل شود.