گزارش تحلیلی: قوانین حاکمیت ابری اروپا شاید بیش از فایده، به بازار فناوری آسیب بزند

بر اساس گزارشی تحلیلی در نقد پیش‌نویس «قانون توسعه ابری و هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» (CADA)، تلاش اروپا برای دستیابی به حاکمیت ابری به‌جای شکل‌دهی به یک بازار یکپارچه در سطح قاره، باعث شده کشورهای عضو ارائه‌دهندگان بومی خود را ترجیح دهند.

پژوهشی از سوی «مرکز اروپایی اقتصاد سیاسی بین‌الملل» (ECIPE) با بررسی قراردادهای بخش عمومی خدمات ابری در ۹ کشور عضو اتحادیه اروپا نشان داد تمام قراردادهایی که در آن‌ها به اصطلاحات جدید حوزه «حاکمیت ابری» استناد شده بود، به‌جای شرکتی در دیگر کشورهای عضو، به یک ارائه‌دهنده بومی در همان کشور تعلق گرفته‌اند.

بر اساس تحلیل ۸٬۷۲۵ قرارداد تدارکات و خرید خدمات ابری بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵، مشخص شده است که حتی پیش از تبدیل‌شدن حاکمیت داده به یک هدف کلان، تدارکات ابری در اروپا بهشدت ملی‌گرایانه بوده است. تقریباً تمام این قراردادها بدون ایجاد رقابت جدی فرامرزی در سطح اتحادیه اروپا، به ارائه‌دهندگانی در همان کشور واگذار شده‌اند.

علاوه بر این، گزارش یادشده تأکید می‌کند که این برندگان داخلی اغلب پیمانکاران اصلی هستند که خود برای ارائه خدمات به زیرساخت غول‌های مقیاس‌بزرگ (Hyperscaler) وابسته‌اند؛ رویکردی که در آن حاکمیت صرفاً به تابعیت شرکت پیمانکار نسبت داده می‌شود، نه به لایه زیرساختی بنیادینی که کل سرویس روی آن قرار دارد.

به گفته ECIPE، ریشه اصلی این چالش در سردرگمی مفهومی پیرامون حاکمیت ابری نهفته است که برای توصیف دو مسئله کاملاً مجزا به کار می‌رود. در رویکرد اول، حاکمیت بهعنوان هدفی در جهت امنیت و تاب‌آوری نگریسته می‌شود که وظیفه آن حفاظت از داده‌ها و مدیریت ریسک‌ها است؛ حاکمیت در این تعریف به این معناست که کاربر در انتخاب ارائه‌دهنده و طراحی متناسب با نیازهای ابری خود آزادی عمل داشته باشد.

اما رویکرد دوم، حاکمیت را یک هدف سیاست‌گذاری صنعتی تعریف می‌کند؛ به این معنا که شرکت‌های مستقر در اروپا تنها در صورتی موفق‌تر خواهند شد که از رقابت با ارائه‌دهندگان غیراروپایی دور نگه داشته شوند.

در این گزارش تصریح شده است که پیش‌نویس قانون CADA هر دو منطق متفاوت را در خود جای داده و بهشکلی گمراه‌کننده می‌کوشد هم‌زمان به هر دو نتیجه برسد.

این پیش‌نویس قانونی، چهار سطح اطمینان اتحادیه اروپا را بهعنوان معیارهایی برای امنیت، تاب‌آوری و ارائه خدمات ابری مطمئن معرفی می‌کند؛ اما این معیارها در واقعیت تلاش دارند تا حاکمیت را از طریق الزاماتی چون استقرار فیزیکی زیرساخت در خاک اروپا، محدودیت اعمال کنترل از سوی کشورهای ثالث و کنترل زنجیره تأمین نرم‌افزار به اجرا درآورند.

اندیشکده ECIPE هشدار می‌دهد که در نتیجه این رویکرد، هدف حاکمیت ابری در معرض خطر تبدیل‌شدن به ابزاری برای حمایت گزینشی از برخی شرکت‌ها، محدود کردن فضای رقابت و تکه‌تکه کردن بازارهای دیجیتال قرار دارد.

این چارچوب به‌جای آنکه شرایط رشد و شکوفایی رقبای قدرتمند اروپایی را در برابر ارائه‌دهندگان بزرگ آمریکایی فراهم کند، ممکن است اثری معکوس بر جای بگذارد و با تشویق کشورها به اولویت‌دادن به شرکت‌های داخلی، به تجزیه بیشتر بازار فناوری در سراسر قاره بینجامد.

پژوهشگران این مطالعه خاطرنشان می‌کنند که یک رویکرد منسجم‌تر، اهداف تاب‌آوری را حفظ می‌کند، اما اجرای آن‌ها را با الزامات «بی‌طرفی فناوری» متعادل می‌سازد؛ اصولی که تعامل‌پذیری میان سیستم‌ها، قابلیت جابه‌جایی داده‌ها و گزینه‌های استفاده از چند ارائه‌دهنده ابری (Multi-cloud) را زنده نگه می‌دارند.

این گزارش چندین پیشنهاد سیاستی ارائه می‌دهد که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به تعریف حاکمیت بهعنوان «یک نتیجه ملموس و قابل‌اثبات» اشاره کرد، نه صرفاً وضعیتی بر پایه مالکیت یا ثبت شرکتی.

فردریک اریکسون، مدیر ECIPE و یکی از نویسندگان این مطالعه تأکید می‌کند: «حاکمیت واقعی یعنی یک خریدار دولتی بتواند اثبات کند داده‌هایش ایمن هستند و در صورت لزوم این توانایی را دارد که ارائه‌دهنده خدمات خود را تغییر دهد. پاسپورت یا ملیت یک شرکت هرگز چنین چیزی را تضمین نمی‌کند. بازار ابری اروپا در عمل هم‌اکنون نیز ملی‌گرایانه اداره می‌شود و پیش‌نویس CADA خطر تثبیت و قفل‌کردن این شرایط نامناسب را افزایش می‌دهد.»

نگارش مبهم در متن پیش‌نویس

البته همه کارشناسان و نهادها با این دیدگاه هم‌نظر نیستند. در اوایل سال جاری میلادی، انجمن صنفی فناوری CISPE (ارائه‌دهندگان خدمات زیرساخت ابری در اروپا) از کمیسیون اروپا خواست تا به‌جای بسنده کردن به توهم حاکمیت، برای تحقق حاکمیت فناورانه واقعی قانون‌گذاری کند.

این انجمن استدلال کرد که حاکمیت باید بر مبنای «میزان کنترل عملی» تعریف شود، نه صرفاً اینکه شرکتی در خاک اروپا دفتر یا حضوری نمادین دارد. به باور این نهاد، حاکمیت مستلزم مالکیت مؤثر بر فناوری زیربنایی و مصونیت در برابر قوانین فرامرزی نظیر «قانون CLOUD» آمریکا است؛ قانونی که به دولت ایالات متحده اجازه می‌دهد غول‌های فناوری و اپراتورهای ابری آمریکایی را به تحویل هرگونه اطلاعات، حتی داده‌های ذخیره‌شده در خارج از خاک این کشور، ملزم سازد.

این تشکل پیش‌تر نیز هشدار داده بود که معیارهای کمیسیون اروپا برای حاکمیت ابری چنان مبهم نگارش شده‌اند که در نهایت به سود بازیگران مسلط فعلی تمام می‌شوند؛ یعنی همان غول‌های فناوری آمریکایی که در حال حاضر بخش عمده بازار ابری اروپا را در دست دارند.