هشدار رئیس فدرال رزرو: عطش سیری‌ناپذیر هوش مصنوعی ممکن است بحران کمبود تراشه‌ها را به کل اقتصاد بکشاند!

برخی شرکت‌ها از همین حالا خودشان را برای بحران کمبود تراشه ناشی از تب هوش مصنوعی آماده می‌کنند؛ بحرانی که می‌تواند قیمت‌ها را بسیار فراتر از مراکز داده بالا ببرد. این موضوع را مری دالی (Mary Daly)، رئیس بانک فدرال رزرو سان‌فرانسیسکو، اعلام کرده است.

چرا این موضوع مهم است؟ فدرال رزرو معمولاً شوک‌های موقت در عرضه را نادیده می‌گیرد، چون این تکانه‌ها معمولاً زودگذرند. اما نگرانی اصلی دالی این است که تقاضای هوش مصنوعی در کنار تعرفه‌های تجاری و هزینه‌های فزاینده انرژی، بسیار طولانی‌تر از حد انتظار باقی بمانند یا حتی اثر یکدیگر را تشدید کنند؛ اتفاقی که تورم را بالا نگه می‌دارد و بانک مرکزی را مجبور به افزایش بیش‌تر نرخ بهره و تشدید سیاست‌های انقباضی می‌کند.

وضعیت فعلی: به گفته دالی، پیش از آنکه عرضه تراشه‌ها بتواند به تقاضای سرسام‌آور بازار برسد، عطش به هوش مصنوعی ممکن است از تراشه‌های پرچمدار و پیشرفته فراتر رفته و به سایر قطعات سرایت کند. این موضوع طول دوره شوک را بسیار فراتر از بازه زمانی مورد انتظار فدرال رزرو خواهد برد.

• او درباره فشار قیمتی تراشه‌ها و فناوری‌های مرتبط به خاطر هوش مصنوعی می‌گوید: «من این ماجرا را یک شوک مقطعی یا گذرا نمی‌بینم.»
• به گفته دالی، فدرال رزرو معمولاً انتظار دارد شوک‌های اقتصادی ظرف یک تا سه سال فروکش کنند: «اما احتمالاً برای خلاص شدن از این فشار باید زمان بسیار بیشتری منتظر بمانیم.»
• او تأکید می‌کند: «به هیچ وجه به نظر نمی‌رسد تقاضا برای هوش مصنوعی کاهش پیدا کند؛ برعکس، همه‌چیز نشان می‌دهد این تقاضا مدام در حال اوج‌گیری است.»

بررسی دقیق‌تر: حوزه مسئولیتی دالی شامل سیلیکون ولی (Silicon Valley) و بسیاری از شرکت‌های پیشرو در رونق هوش مصنوعی است. او می‌گوید در گفت‌وگوهایی که با فعالان تجاری داشته، نشانه‌هایی دیده که ثابت می‌کند شرکت‌ها در حال آماده شدن برای کمبود شدیدتر تراشه‌ها هستند؛ یعنی رونق هوش مصنوعی کم‌کم تصمیمات خرید و حتی طراحی محصولات را در خارج از حوزه مراکز داده هم دستخوش تغییر کرده است.

• دالی توضیح می‌دهد برخی شرکت‌ها به سمت قراردادهای پیش‌خرید تراشه‌های حافظه رفته‌اند «تا مطمئن باشند که تأمین‌کننده قطعی دارند».

• این دست قراردادها اطمینان بیشتری درباره تأمین قطعات در آینده به شرکت‌ها می‌دهد؛ تحولی جالب‌توجه در بازار تراشه‌های حافظه، چراکه قیمت این قطعات خیلی زود افت می‌کند و در شرایط عادی شرکت‌ها تمایلی به پیش‌خرید طولانی‌مدت آنها ندارند.
• دالی همچنین می‌گوید برخی شرکت‌ها بازطراحی مهندسی محصولاتشان را آغاز کرده‌اند تا وابستگی کمتری به تراشه‌ها داشته باشند و اگر زنجیره تأمین قفل شد، دستشان برای مانور باز باشد.
• او می‌افزاید: «من این رفتارها را نشانه‌ای می‌دانم از اینکه نگرانی بابت سرایت این کمبود به کل بازار کاملاً جدی است.»

نکته‌ای که باید زیر نظر داشت: نگرانی بزرگ این است که رقابت سنگین برای دستیابی به سخت‌افزارهای هوش مصنوعی، خط تولید تراشه‌های مورد استفاده در خودروها، لوازم خانگی و سایر کالاها را تحت فشار بگذارد؛ دقیقاً مشابه همان گلوگاه‌هایی که بعد از دوران همه‌گیری کرونا قیمت‌ها را سرسام‌آور بالا بردند.

• او به وضعیت صنعت خودرو پس از همه‌گیری کرونا اشاره می‌کند؛ دورانی که کمبود تراشه دست خودروسازان را برای تکمیل محصولات بست و جهش قیمت‌ها را رقم زد.
• حالا ریسک اصلی این است که تقاضای سنگین برای تجهیزات تخصصی هوش مصنوعی به کل بازار نیمه‌هادی‌ها سرایت کند و هزینه‌ها را حتی برای شرکت‌هایی که هیچ ارتباطی با مراکز داده ندارند بالا ببرد.

نقطه اصطکاک و چالش اصلی: با گسترش فشارهای قیمتی ناشی از هوش مصنوعی، فدرال رزرو ممکن است با معمایی پیچیده روبه‌رو شود: شرکت‌هایی که این تب تند را پیش می‌برند، دقیقاً همان‌هایی هستند که کم‌ترین حساسیت را به افزایش نرخ بهره دارند!

• دالی می‌گوید: «این غول‌های فناوری (هایپراسکِیلرها) حساسیت چندانی به نرخ بهره ندارند»؛ گرچه اشاره می‌کند اگر برای تأمین مالی پروژه‌های عظیم هوش مصنوعی بیش‌تر به استقراض و وام متکی شوند، ممکن است حساسیتشان بیش‌تر شود.

• به گفته او، بیش‌ترین ارقام سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی در اختیار همین هایپراسکِیلرهاست، اما شرکت‌های متعدد دیگری هم هستند که با ورود به این حوزه، به هزینه‌های استقراض و وام حساس‌اند.
• این یعنی افزایش نرخ بهره همچنان می‌تواند ترمز اقتصاد و تورم را بکشد، حتی اگر نتواند سرعت غول‌های اصلی مستقر در کانون این رونق را کم کند.
• دالی تأکید می‌کند: «من مطمئنم تشدید سیاست‌های پولی بر چشم‌انداز تورم تأثیرگذار خواهد بود.»

کلام آخر و جمع‌بندی: تب هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به یک ریسک تورمی تازه برای فدرال رزرو است؛ ریسکی که می‌تواند در سرتاسر زنجیره تأمین پخش شود، سال‌ها جا خوش کند و مهار کردنش با ابزار نرخ بهره بسیار دشوارتر باشد.

حمایت دالی از مواضع اخیر: او بر حمایت خود از افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در سه هفته پیش تأکید کرد و طبق روال معمول مقامات ارشد، ترجیح داد درباره لزوم اقدامات بعدی اظهارنظر قطعی نکند.

• با این حال، او نشان داد چه معیاری تصمیم نهایی‌اش را شکل خواهد داد: اینکه آیا شوک‌های ناشی از انرژی، تجارت و سایر بخش‌ها که امسال تورم را بالا بردند، نشانه‌ای از فروکش کردن بروز می‌دهند یا خیر.

از زبان مسئولان: دالی می‌گوید: «من از افزایش نرخ بهره در ماه سپتامبر بسیار راضی بودم و کاملاً از آن حمایت کردم. در این برهه زمانی کاملاً ضروری بود که به افزایش خطرات تورمی واکنش نشان دهیم.»

• او توضیح می‌دهد: «اینکه آیا به اقدامات بیشتری نیاز خواهد بود یا نه، به همان مجموعه‌ای از شرایط بستگی دارد که اشاره کردم.»
• «اگر شوک‌هایی که تجربه کردیم — از جمله تعرفه‌ها، قیمت نفت متأثر از درگیری‌های خاورمیانه و حالا هم هوش مصنوعی — شوک‌های معمولی باشند که بیایند، بروند و فقط اثری موقتی بگذارند، شاید نیازی به اقدامات بیش‌تر نباشد؛ و من هنوز هم احتمالی برای این سناریو قائل هستم.»
• «اما اگر این شوک‌ها یکدیگر را تشدید کنند یا مدت‌زمان آنها طولانی‌تر از پیش‌بینی‌های ما شود... مثلاً اگر دور دوم مذاکرات تعرفه‌ای به وضع تعرفه‌های بیش‌تر ختم شود، این شوک دومی روی شوک اول خواهد بود و زمان تخلیه این شوک‌ها را طولانی‌تر می‌کند.»

او در ادامه افزود: کمیته سیاست‌گذاری فدرال رزرو (FOMC) «هرگز بازار کار را از نظر دور نخواهد داشت و ما در ارزیابی‌های خود با دقت کامل پیش می‌رویم تا به درستی تحلیل کنیم که آیا این شوک‌ها فروکش می‌کنند یا روی هم انباشته می‌شوند، و اینکه آیا تورم بنیادین در حال شتاب گرفتن است یا خیر.»

نکته قابل توجه: این زاویه دید با رویکرد برخی از اعضای تندروتر (هاوکیش) کمیته تفاوت دارد؛ کسانی که معتقدند سیاست‌های پولی فعلی با وضعیت کلی اقتصاد همخوانی ندارد و نیازمند دستکاری فوری است.

• استدلال دالی تلویحاً نشان می‌دهد در صورتی که تحولات ژئوپلیتیکی در هفته‌ها و ماه‌های آینده روی آرامش نشان دهند، او با پایان یافتن روند افزایش نرخ بهره موافق خواهد بود.

در نقطه مقابل، برخی از همکاران او اقتصادی را می‌بینند که نیروهای تورمی گسترده‌تری در آن دست‌اندرکارند و دستکاری پیچ‌های پولی را اجتناب‌ناپذیر می‌کنند.

• مایکل بار (Michael Barr)، از اعضای هیئت‌مدیره فدرال رزرو، ماه گذشته اعلام کرده بود: «از نظر من، با توجه به تحولات اقتصادی، وضعیت مناسبی نداشتیم و اصلاحی که انجام دادیم حرکتی در مسیر درست بود.»