تخریب صدها هکتار جنگل برای دیتاسنتر هوش مصنوعی گوگل؛ هجوم گرگ‌ها به روستاهای فنلاند

شرکت «Tuike Finland» که از زیرمجموعه‌های گوگل به شمار می‌رود، پیش از پایان ارزیابی‌های قانونی، اقدام به قطع نزدیک به ۴۰۰ هزار اصله درخت در مناطق موهوس و کایانی-اوتانماکی کرده است.

پیش از آنکه حتی یک ارزیابی زیست‌محیطی به سرانجام برسد، شرکت Tuike Finland، بازوی فنلاندی گوگل، نزدیک به ۵۳۰ هکتار از جنگل‌های کهنسال شمالی را در دو منطقه موهوس و کایانی-اوتانماکی به‌طور کامل پاکسازی و دگرگون کرد. در میانه این عملیات گسترده، مقامات نظارتی فنلاند به این شرکت دستور دادند تمامی فعالیت‌های مقدماتی دارای اثرات زیست‌محیطی را متوقف کند. درست در همین زمان بود که ساکنان محلی از مشاهده گرگ‌ها در حاشیه روستاها خبر دادند.

منتقدان و فعالان محیط زیست این رویداد را نمونه‌ای بارز از دور زدن هوشمندانه قوانین و سوءاستفاده از خلأهای قانونی توسط شرکتی با منابع مالی و حقوقی بی‌کران توصیف می‌کنند.

شکار در جنگل‌های شمالی

شتاب کورکورانه شرکتی برای پیشبرد پروژه‌ها، شاید بهتر از بی‌تفاوتی صرف نسبت به محیط زیست بتواند توضیح دهد که چگونه یکی از باارزش‌ترین شرکت‌های جهان صدها هکتار جنگل را پیش از پایان بررسی رگولاتورها با خاک یکسان کرد.

غول‌های تجاری برای اعمال قدرت نیازی به چنگال‌های تیز یا قلمروهای سنتی ندارند. آنها ناگهان وارد می‌شوند، حیات وحش را آواره می‌کنند، زمین‌ها را به تصرف درمی‌آورند و ثبت عواقب فاجعه را به دیگران می‌سپارند. جنگل قادر به ثبت شکایت قانونی نیست و گرگ‌ها نیز چاره‌ای جز یافتن مکانی دیگر برای ادامه بقا ندارند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که در نزدیکی موهوس نزدیک به ۳۳۰ هکتار و در منطقه کایانی-اوتانماکی حدود ۲۰۰ هکتار دیگر پاکسازی شده است. این عملیات شامل قطع درختان، لایه‌برداری خاک سطحی، جاده‌سازی، خاک‌برداری گسترده و تغییر مسیر زهکشی آب‌ها بود؛ اقداماتی بنیادین که همگی پیش از تکمیل ارزیابی‌های الزامی محیط زیستی انجام گرفتند. رسانه‌ها و فعالان محیط زیست تخمین می‌زنند که بین ۲۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزار درخت در این دو منطقه ریشه‌کن شده باشند؛ آماری که اگرچه هنوز در سرشماری‌های رسمی دولتی ثبت نشده، اما حتی کمترین رقم برآوردی آن نیز نشان‌دهنده تغییری عظیم در مقیاس جغرافیایی منطقه است.

سازمان صدور مجوز و نظارت فنلاند حکمی رسمی برای تعلیق اقدامات آماده‌سازی دارای بار زیست‌محیطی در هر دو سایت پروژه صادر کرد؛ واکنشی رسمی که در اسناد دولتی ثبت شده است. با این حال، در گزارش‌های موجود اثری از یک برنامه مدیریتی مشخص برای ساماندهی گرگ‌ها دیده نمی‌شود؛ نه ردیابی با قلاده‌های مجهز به GPS، نه جابه‌جایی اضطراری حیوانات، نه پایگاه داده منسجمی برای ثبت مشاهدات و نه برنامه‌ای هدفمند برای مواجهه با جانورانی که به نزدیکی مناطق مسکونی رسیده‌اند.

آنچه شرکت تابعه گوگل پیش از تکمیل ارزیابی‌های قانونی بر جای گذاشت، پهنه‌ای وسیع از گل‌ولای بود؛ جایی که تا چندی پیش یک زیست‌بوم جنگلی زنده و پویا در آن نفس می‌کشید.

«تمامی حیوانات وحشی از جنگل گریختند»

ساکنان محلی از ارتباط مستقیم میان تخریب جنگل و پرسه زدن گرگ‌ها سخن می‌گویند، هرچند مسئولان حیات وحش فنلاند هنوز این رابطه علت و معلولی را رسماً تأیید نکرده‌اند.

«گرگ‌ها به روستای ما وارد شدند چون همه حیوانات وحشی از جنگل فرار کردند.» این اظهارات آنی رانتا، از ساکنان اوتانماکی است.

این گفته‌ها روایتی دست اول و حاصل مشاهدات عینی است و باید با همین دید نگریسته شود؛ چراکه رانتا آنچه را شخصاً تجربه کرده بازگو می‌کند. از سوی دیگر، مقام‌های حیات وحش فنلاند در گزارش‌های علنی خود هنوز رابطه مستقیم میان تخریب جنگل و مشاهده گرگ‌ها را تأیید نکرده‌اند، ارزیابی اکولوژیکی جامعی از زیستگاه‌های آسیب‌دیده ارائه نداده‌اند و مشخصات گونه‌های دیده شده را نیز منتشر نساخته‌اند.

نبود این تأیید رسمی به معنای نادرست بودن روایت ساکنان نیست، بلکه خلأهای نظارتی را آشکارتر می‌سازد. هنگامی که پروژه‌ای با این ابعاد پیش از سنجش رسمی پیامدهای زیست‌محیطی اجرا می‌شود، مستندسازی اتفاقات بعدی معمولاً پراکنده، دیرهنگام و صرفاً واکنشی خواهد بود.

پرسش‌هایی که همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند

پرسش‌هایی که باید پیش از قطع حتی یک اصله درخت به آنها پاسخ داده می‌شد، همچنان در افکار عمومی بلاتکلیف هستند.

مسئولان حیات وحش فنلاند اکنون با مجموعه‌ای از ابهامات روبرو هستند که پاسخ آنها باید پیش از آغاز پروژه مشخص می‌شد؛ چه گونه‌هایی از حیوانات درگیر این بحران شده‌اند؟ آیا جابه‌جایی این گرگ‌ها بخشی از الگوی طبیعی پراکندگی آنهاست یا به‌طور مداوم به خانه‌ها و دام‌های ساکنان نزدیک می‌شوند؟ چه نشانه‌ای زنگ خطر را برای مداخله مستقیم به صدا درمی‌آورد؟ برای هیچ‌کدام از این پرسش‌ها پاسخ روشنی در اسناد عمومی وجود ندارد.

در منابع و گزارش‌های بررسی‌شده، هیچ برنامه‌ای مبنی بر ردیابی ماهواره‌ای، شبکه تله‌های دوربین‌دار یا پایگاه داده جامع ثبت مشاهدات به چشم نمی‌خورد. برای یکی از حساس‌ترین گونه‌های گوشتخوار در شمال اروپا که همواره مناقشات سیاستی فراوانی پیرامون آن وجود دارد، این بی‌برنامگی نقصی جدی در سیاست‌گذاری به شمار می‌آید.

اما پرسش کلان‌تر، ریشه‌ای‌تر است: چگونه عملیات آماده‌سازی در چنین ابعادی پیش از تکمیل بررسی‌های محیط زیستی آغاز شد؟ این مسئله تنها یک ناهماهنگی مقطعی در قوانین فنلاند نیست، بلکه زنگ خطری جدی برای تمامی ساختارهای صدور مجوز در اتحادیه اروپا است که میزبان پروژه‌های دیتاسنتر هستند. روند احداث زیرساخت‌های هوش مصنوعی با شتابی سرسام‌آور پیش می‌رود و شرکت‌هایی با منابع عظیم حقوقی و لجستیکی، به‌سادگی نقاطی را که سرعت تصویب قوانین از جدول زمان‌بندی پروژه عقب می‌ماند شناسایی می‌کنند.

احتمال دارد این گرگ‌ها در نهایت به سمت مناطق پرورش گوزن شمالی در مناطق شمالی‌تر حرکت کنند یا از این کار منصرف شوند. این ریسک هنوز تأیید نشده و تا پیش از دریافت داده‌های معتبر اکولوژیکی نمی‌توان آن را به‌عنوان یک حقیقت قطعی مطرح کرد؛ اما طرح این فرضیه درست به این دلیل است که پیامدهای تخریب پیش از آغاز کار ارزیابی نشده بودند. وقتی اثرات دومینویی یک تخریب شبیه‌سازی نمی‌شود، نمی‌توان ابعاد فاجعه را به درستی پیش‌بینی کرد.

جنگل‌ها با گزارش‌های مالی فصلی بازسازی نمی‌شوند

آنچه در ادامه در روستاهای فنلاند و اتاق‌های هیئت مدیره رقم خواهد خورد، مشخص می‌کند که آیا این رخداد به ایجاد پاسخگویی واقعی منجر خواهد شد یا صرفاً به پاورقی ناچیزی در روند ساخت یک دیتاسنتر تبدیل می‌شود.

شرکتی با منابع و نفوذ گوگل و تجربه فراوان در رویارویی با رگولاتورها، پروژه‌ای را کلید زد که صراحتاً نیازمند تأییدیه محیط زیستی بود؛ آن هم در حالی که هنوز مجوزی صادر نشده بود. اخطار سازمان نظارتی فنلاند تأیید می‌کند که هر دو ارزیابی اثرات زیست‌محیطی همچنان در جریان بودند که عملیات تخریب پیش برده شد؛ حقیقتی مستند که هسته مرکزی این مناقشه را تشکیل می‌دهد.

گرگ‌ها از سر کنجکاوی به روستاهای فنلاند پا نگذاشته‌اند. به گفته ساکنان، عاملی آنها را از پناهگاهشان رانده و تقارن زمانی رویدادها انگشت اتهام را مستقیماً به سوی تخریب جنگل نشانه می‌رود. این ارتباط متکی بر مشاهدات عینی مردم محلی است و هنوز مطالعات اکولوژیکی آن کامل نشده، اما نادیده گرفتن آن نیز ممکن نیست.

جنگل‌های کهنسال شمالی مطابق دوره‌های گزارش سودآوری فصلی شرکت‌ها احیا نمی‌شوند. نهادهای حیات وحش فنلاند، مراجع صادرکننده مجوز دیتاسنترهای هوش مصنوعی و خود گوگل باید گزارشی جامع و شفاف از آنچه نابود شده و شرایط کنونی حیات وحش در حاشیه این روستاها به افکار عمومی ارائه دهند. فراتر از آن، پیش از تخریب زیستگاه بعدی، باید قوانینی الزام‌آور برای دریافت مجوزهای قطعی پیش از هرگونه اقدام عمرانی تدوین شود. تعبیر غول‌های فناوری به‌عنوان شکارچیان بی‌رحم شاید یک استعاره کلامی باشد، اما نیاز به اصلاح بنیادین قوانین زیست‌محیطی برای مهار این زیاده‌خواهی‌ها، کاملاً واقعی و اضطراری است.